Chuyên đề 1 · Chuyên đề
Bài 2. Mô hình thuỷ canh theo hướng phát triển nông nghiệp sạch
Trên sân thượng nhiều gia đình ở thành phố có những giàn rau xanh tốt mà không có một nắm đất nào. Rễ cây ngâm trong dung dịch, vậy cây lấy chất dinh dưỡng từ đâu và người trồng cần theo dõi những gì để rau lớn nhanh, an toàn?
Em sẽ học được
- Trình bày được khái niệm và nguyên lí của phương pháp thuỷ canh.
- Nêu được các thành phần cơ bản của một hệ thống thuỷ canh và chức năng của từng thành phần.
- Phân biệt được một số mô hình thuỷ canh: tĩnh, hồi lưu, nhỏ giọt và khí canh.
- Phân tích được ưu điểm, hạn chế của thuỷ canh và cách xử lí một số sự cố khi trồng rau thuỷ canh.
Khái quát về thuỷ canh
Định nghĩa · Thuỷ canh
Nguyên lí của thuỷ canh dựa trên hiểu biết về dinh dưỡng khoáng: cây chỉ hấp thụ được khoáng ở dạng ion hoà tan trong nước, đất chủ yếu đóng vai trò giá đỡ và nơi chứa nước, khoáng. Khi cung cấp đủ các nguyên tố khoáng thiết yếu với tỉ lệ phù hợp, cùng với oxygen cho rễ, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm thích hợp, cây vẫn sinh trưởng tốt mà không cần đất.
Một số cây thường được trồng thuỷ canh: xà lách, cải xanh, cải ngọt, rau muống, rau dền, cải xoăn, húng quế, dưa chuột, cà chua, dâu tây, dưa lưới.
Cấu trúc chung của hệ thống thuỷ canh
| Thành phần | Chức năng |
|---|---|
| Bể chứa dung dịch | Chứa dung dịch dinh dưỡng được pha theo tỉ lệ phù hợp với loại cây |
| Máng trồng (giàn, khay) | Giữ các rọ chứa giá thể; nơi rễ cây tiếp xúc và hấp thụ dung dịch |
| Máy bơm | Đặt trong bể, bơm dung dịch lên máng trồng |
| Ống dẫn | Đưa dung dịch từ bể lên máng và thu dung dịch chảy về bể |
| Máy sục khí | Cung cấp oxygen hoà tan cho rễ hô hấp |
- pH dung dịch: rau ăn lá thường hợp với pH khoảng 5,5 đến 6,5. Ngoài khoảng này cây khó hấp thụ một số nguyên tố, lá vàng. Đo bằng bút đo pH hoặc giấy chỉ thị, chỉnh bằng dung dịch hạ hoặc tăng pH.
- Nồng độ dung dịch: đo bằng bút đo EC hoặc chỉ số ppm (TDS). Quá loãng, cây thiếu khoáng, chậm lớn; quá đặc, rễ khó hút nước, cây héo, cháy lá, thối rễ. Rau ăn lá thường trồng ở khoảng 600 đến 1000 ppm, tuỳ giống và giai đoạn.
- Nước bay hơi và bị cây hút làm dung dịch đặc dần: cần đo lại và thêm nước để pha loãng. Sau mỗi lứa rau nên thay dung dịch mới vì tỉ lệ các chất khoáng đã thay đổi.
- Ánh sáng: rau ăn lá cần khoảng 6 đến 7 giờ chiếu sáng mỗi ngày, tối thiểu 4 giờ.
Ghi chú · Trồng cây mới
Một số mô hình thuỷ canh
| Mô hình | Cách cung cấp dung dịch | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thuỷ canh tĩnh (không hồi lưu) | Rễ ngâm một phần trong dung dịch đứng yên trong thùng xốp, thùng nhựa; phía trên có khoảng không khí cho rễ | Đơn giản, rẻ, hợp quy mô gia đình; dung dịch không lưu chuyển nên dễ thiếu oxygen, pH dễ bị acid hoá |
| Thuỷ canh hồi lưu (tuần hoàn), như kĩ thuật màng mỏng dinh dưỡng | Máy bơm đưa dung dịch chảy thành lớp mỏng qua máng trồng rồi về bể, tuần hoàn liên tục | Rễ được tiếp xúc với không khí, đủ oxygen; hợp quy mô lớn; cần điện và thiết bị |
| Thuỷ canh nhỏ giọt trên giá thể | Dung dịch nhỏ giọt vào gốc cây trồng trong giá thể (xơ dừa, trấu hun) | Tiết kiệm dung dịch; hợp cây ăn quả như dưa lưới, cà chua trong nhà màng |
| Khí canh | Rễ treo trong buồng kín, dung dịch được máy bơm phun dạng sương vào rễ | Rễ rất đủ oxygen, cây lớn nhanh; chi phí cao, mất điện là rễ khô ngay |
| Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|
| Không cần đất, trồng được trên sân thượng, ban công | Chi phí đầu tư ban đầu cao |
| Năng suất cao, chất lượng rau ổn định | Đòi hỏi kiến thức chuyên môn, theo dõi thường xuyên |
| Dễ kiểm soát dinh dưỡng, ít tồn dư, ít gây ô nhiễm | Chủng loại cây trồng còn hạn chế |
| Ít cỏ dại, ít sâu bệnh, giảm thuốc bảo vệ thực vật | Mầm bệnh lây lan nhanh qua dung dịch chung |
Dự án
Dự án nhỏ: Trồng rau thuỷ canh tĩnh bằng thùng xốp
Mục tiêu: tự làm một hệ thuỷ canh tĩnh và trồng một lứa rau ăn lá (xà lách hoặc cải). Chuẩn bị: thùng xốp có nắp, rọ nhựa, giá thể xơ dừa, hạt giống, dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh bán sẵn, bút đo pH và ppm (hoặc giấy chỉ thị pH), cốc đong.
- Ươm hạt trong giá thể ẩm đến khi cây có 3 đến 4 lá thật (khoảng 5 đến 7 ngày).
- Khoét lỗ trên nắp thùng vừa với rọ; pha dung dịch theo hướng dẫn, đo và chỉnh pH, ppm; đổ dung dịch sao cho đáy rọ ngập khoảng 1 đến 2 cm.
- Chuyển cây con vào rọ, đặt nơi đủ ánh sáng, tránh mưa.
- Mỗi 2 đến 3 ngày đo pH, ppm, mực dung dịch; ghi vào bảng theo dõi, thêm nước hoặc dung dịch khi cần.
- Thu hoạch sau khoảng 4 đến 5 tuần, tuỳ giống.
Báo cáo: bảng theo dõi pH, ppm, chiều cao cây theo ngày; ảnh chụp các giai đoạn; các sự cố gặp phải (vàng lá, rễ nhớt...) và cách đã khắc phục.
Khám phá
Chăm sóc giàn rau thuỷ canh
Giàn rau mới pha dung dịch: pH còn cao và dung dịch còn loãng. Hãy chỉnh pH, nồng độ, mực nước và máy sục khí, rồi bấm sang ngày tiếp theo. Theo dõi đồ thị chiều cao: cây lớn nhanh nhất khi mọi chỉ số đều trong khoảng phù hợp.
- pH
- 7,0
- Nồng độ
- 500 ppm
- Dung dịch
- 20 lít
- Tốc độ lớn
- 42%
Khoảng phù hợp cho rau ăn lá: pH 5,5–6,5, nồng độ 600–1 000 ppm.
pH bằng 7,0, quá cao: cây khó hấp thụ một số chất khoáng, lá vàng. Thêm dung dịch hạ pH.
Tốc độ thay đổi pH, nồng độ và tốc độ lớn của cây là mô hình minh hoạ.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Thuỷ canh là gì?
Bài 2
Những thành phần nào là thành phần cơ bản của một hệ thống thuỷ canh hồi lưu?
Bài 3
Nối mỗi mô hình thuỷ canh với cách cung cấp dung dịch cho rễ.
Bài 4
Bể chứa 40 lít dung dịch nồng độ 1200 ppm. Muốn đưa nồng độ về 800 ppm thì phải thêm bao nhiêu lít nước?
Bài 5
Bể có 20 lít dung dịch 600 ppm. Sau vài ngày nắng, nước bay hơi còn 15 lít. Coi lượng chất khoáng không đổi, nồng độ dung dịch lúc này là bao nhiêu ppm?
Bài 6
Rau thuỷ canh bị vàng lá; kiểm tra thấy pH dung dịch bằng 7,5, nồng độ vẫn phù hợp. Nên làm gì trước tiên?
Bài 7
Cùng một giàn máng thuỷ canh có trồng được nhiều loại cây cùng lúc không?
Bài 8
Vì sao thuỷ canh phù hợp với hướng sản xuất nông nghiệp sạch?
Ghi nhớ
- Thuỷ canh: trồng cây không dùng đất, rễ nhận nước và khoáng từ dung dịch dinh dưỡng.
- Hệ thống gồm bể chứa, máng trồng, máy bơm, ống dẫn, máy sục khí; cây được giữ bằng rọ và giá thể.
- Mô hình: thuỷ canh tĩnh, hồi lưu (màng mỏng dinh dưỡng), nhỏ giọt trên giá thể, khí canh.
- Cần theo dõi pH (rau ăn lá khoảng 5,5 đến 6,5), nồng độ (ppm, EC), oxygen, ánh sáng và thay dung dịch sau mỗi lứa.