Chuyên đề 3 · Chuyên đề
Bài 11. Dự án: Điều tra về hiện trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm tại địa phương
Quanh trường em có bao nhiêu hàng quà vặt, quán ăn, sạp chợ? Thực phẩm ở đó được che đậy, bảo quản ra sao, người bán có dùng kẹp gắp hay bốc bằng tay? Trong dự án này, em sẽ trở thành người khảo sát: đến tận nơi quan sát, ghi phiếu, tổng hợp số liệu và đề xuất giải pháp cho địa phương.
Em sẽ học được
- Lập được kế hoạch và xây dựng được phiếu đánh giá vệ sinh an toàn thực phẩm của các điểm bán, chế biến thực phẩm.
- Khảo sát được thực tế một số điểm bán, chế biến thực phẩm ở địa phương một cách trung thực, an toàn và tôn trọng người được khảo sát.
- Xử lí được số liệu khảo sát bằng bảng, tỉ lệ phần trăm và biểu đồ; rút ra được nhận xét về hiện trạng.
- Đề xuất được giải pháp khả thi cho người bán, người mua và chính quyền địa phương; trình bày được báo cáo.
Mục tiêu và kế hoạch dự án
Dự án vận dụng kiến thức của chuyên đề: các tác nhân gây ô nhiễm thực phẩm, các khâu dễ bị ô nhiễm, nguyên nhân ngộ độc và các biện pháp phòng ngừa. Mỗi nhóm 4 đến 6 bạn thực hiện trong khoảng 2 đến 3 tuần.
- Xác định mục tiêu, đối tượng (chợ, quán ăn, hàng rong, căng tin, cửa hàng), phạm vi (quanh trường, một phường, xã) và thời gian khảo sát.
- Vẽ sơ đồ khu vực, đánh dấu các điểm sẽ khảo sát; phân công mỗi bạn phụ trách một số điểm.
- Xây dựng phiếu đánh giá với các tiêu chí rõ ràng, quan sát được.
- Khảo sát thực tế: quan sát, ghi phiếu, phỏng vấn ngắn người bán và người mua; chụp ảnh khi được đồng ý.
- Xử lí số liệu, rút ra nhận xét và đề xuất giải pháp.
- Báo cáo kết quả và gửi đề xuất tới nhà trường, tổ dân phố hoặc trạm y tế.
Phiếu đánh giá điểm bán thực phẩm
| Khâu | Tiêu chí quan sát |
|---|---|
| Nguồn gốc | Thực phẩm rõ nguồn gốc, còn hạn dùng, không dùng chất bảo quản lạ |
| Bày bán | Thực phẩm được che đậy, bày cao khỏi mặt đất, tránh ruồi, bụi |
| Chế biến | Để riêng thực phẩm sống và chín |
| Người bán | Trang phục sạch, dùng kẹp, găng tay khi lấy thức ăn chín |
| Dụng cụ | Có nước sạch để rửa tay, rửa dụng cụ |
| Bảo quản | Thực phẩm tươi sống, dễ hỏng được giữ lạnh |
| Môi trường | Nơi bán sạch, khô ráo; rác có thùng đậy nắp |
Mỗi tiêu chí đạt được 1 điểm. Tỉ lệ đạt của một điểm bán là số tiêu chí đạt chia cho tổng số tiêu chí, nhân 100%. Nhóm thống nhất trước cách xếp loại, ví dụ: từ 80% trở lên là "Đạt", từ 50% đến dưới 80% là "Cần cải thiện", dưới 50% là "Không đạt"; điểm bán không đạt tiêu chí nguồn gốc (thực phẩm không rõ nguồn gốc, quá hạn hoặc dùng chất bảo quản lạ) thì không được xếp "Đạt".
Ghi chú · Khảo sát trung thực, an toàn, tôn trọng
Xử lí số liệu và đề xuất giải pháp
Lập bảng tổng hợp, vẽ biểu đồ cột tỉ lệ đạt của từng tiêu chí. Tiêu chí có tỉ lệ đạt thấp nhất là vấn đề cần ưu tiên giải quyết. Giải pháp cần cụ thể, khả thi và hướng tới đúng đối tượng:
- Người bán: che đậy thực phẩm, dùng kẹp gắp, dụng cụ riêng cho đồ sống và chín, nhập hàng có nguồn gốc.
- Người mua: chọn nơi bán sạch sẽ, đọc nhãn, hạn dùng, không mua thực phẩm có dấu hiệu bất thường.
- Nhà trường, tổ dân phố, chính quyền: tuyên truyền, tập huấn, kiểm tra và xử lí vi phạm; bố trí nơi đổ rác, nước sạch cho khu bán hàng.
Dự án
Nhiệm vụ dự án: khảo sát và báo cáo
Sản phẩm của nhóm là một bản báo cáo (bài trình chiếu hoặc áp phích khoa học) về hiện trạng vệ sinh an toàn thực phẩm ở khu vực đã khảo sát.
- Chuẩn bị: sơ đồ khu vực, phiếu đánh giá in sẵn (ít nhất 5 điểm bán mỗi nhóm), bút, điện thoại để chụp ảnh khi được phép.
- Khảo sát mỗi điểm bán ít nhất một lần vào giờ đông khách; ghi phiếu ngay tại chỗ.
- Nhập số liệu vào bảng, tính tỉ lệ đạt của từng điểm bán và từng tiêu chí; vẽ biểu đồ cột; đánh dấu kết quả lên sơ đồ bằng màu.
- Nhận xét: khu vực có bao nhiêu điểm bán đạt, vấn đề phổ biến nhất là gì, vì sao.
- Đề xuất giải pháp cho từng đối tượng và trình bày báo cáo trước lớp; gửi bản đề xuất tới nhà trường hoặc tổ dân phố.
| Tiêu chí | Yêu cầu |
|---|---|
| Số liệu | Thu thập trung thực, đủ số điểm bán, phiếu rõ ràng |
| Xử lí | Tính tỉ lệ đúng, bảng và biểu đồ dễ đọc |
| Nhận xét | Dựa trên số liệu, chỉ ra vấn đề phổ biến nhất và nguyên nhân |
| Giải pháp | Cụ thể, khả thi, đúng đối tượng |
| Trình bày | Ngắn gọn, mạch lạc; tôn trọng người được khảo sát |
Khám phá
Bản đồ khảo sát điểm bán thực phẩm
Chạm vào một điểm bán trên bản đồ, đọc ghi chép quan sát rồi đánh dấu các tiêu chí đạt và lưu phiếu. Phiếu được so với ghi chép, điểm bán đổi màu theo xếp loại; phần tổng hợp chỉ ra tiêu chí yếu nhất và đề xuất giải pháp.
- Chưa đánh giá
- Đạt
- Cần cải thiện
- Không đạt
Chạm vào một điểm trên bản đồ để mở phiếu đánh giá.
Tổng hợp: 0/6 điểm đã đánh giá
Các điểm bán và ghi chép là tình huống tự đặt để luyện cách đánh giá; hãy thay bằng kết quả khảo sát thật của nhóm.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Sắp xếp các bước của dự án điều tra theo đúng thứ tự.
Bài 2
Tiêu chí nào phù hợp nhất để đưa vào phiếu đánh giá một điểm bán thực phẩm?
Bài 3
Khảo sát 12 điểm bán, có 9 điểm để riêng thực phẩm sống và chín. Tỉ lệ điểm bán đạt tiêu chí này là bao nhiêu phần trăm?
Bài 4
Một xe bán hàng rong đạt 3 trong 7 tiêu chí. Tỉ lệ đạt là bao nhiêu phần trăm (làm tròn đến hàng đơn vị)?
Bài 5
Khi đi khảo sát, những việc làm nào là đúng?
Bài 6
Kết quả khảo sát: tiêu chí "người bán dùng kẹp, găng tay khi lấy thức ăn chín" chỉ đạt 20%, thấp nhất. Giải pháp nào phù hợp nhất?
Bài 7
Một sạp quả bày hàng sạch sẽ, đạt 6 trong 7 tiêu chí, nhưng ngâm quả trong một loại thuốc không rõ tên cho lâu hỏng. Xếp loại nào hợp lí?
Bài 8
Những giải pháp nào hướng tới chính quyền, tổ dân phố?
Ghi nhớ
- Dự án gồm: lập kế hoạch, xây dựng phiếu đánh giá, khảo sát thực tế, xử lí số liệu, đề xuất giải pháp và báo cáo.
- Phiếu đánh giá dùng tiêu chí quan sát được, theo từng khâu: nguồn gốc, bày bán, chế biến, người bán, dụng cụ, bảo quản, môi trường.
- Tỉ lệ đạt = số tiêu chí (hoặc số điểm bán) đạt : tổng số ·100%; tiêu chí có tỉ lệ thấp nhất là vấn đề cần ưu tiên.
- Giải pháp phải cụ thể, khả thi, hướng tới đúng người bán, người mua và chính quyền; khảo sát trung thực và tôn trọng người được khảo sát.