Bỏ qua đến nội dung

Chương 4 · Luyện tập

Bài 26. Thực hành: Nhân giống vô tính và thụ phấn cho cây

Cây bưởi ngon ngoài vườn có thể cho ra hàng chục cây con giống hệt nó mà không cần gieo hạt; còn bắp ngô lép hạt vào năm ít gió có thể được "cứu" bằng một túi giấy đựng phấn. Trong bài thực hành này, em tự tay làm và giải thích vì sao mỗi bước phải làm như vậy.

Em sẽ học được

  • Thực hiện được các bước giâm cành, chiết cành, ghép mắt và giải thích cơ sở khoa học của từng bước.
  • Thực hiện (hoặc mô tả qua video, tranh ảnh) được thụ phấn bổ sung cho cây ngô.
  • Theo dõi, tính tỉ lệ sống, so sánh kết quả các cách nhân giống; viết được báo cáo thực hành.

Nguyên lí và chuẩn bị

Nhân giống vô tính dựa trên khả năng sinh sản sinh dưỡng tự nhiên của thực vật: dùng kĩ thuật nông học để đoạn thân, cành ra rễ (giâm, chiết) hoặc liền vết thương (ghép), tạo cây mới giữ nguyên đặc tính của cây mẹ.

  • Dụng cụ: dao, kéo cắt cành, kéo nhỏ và sắc, dây buộc (dây ni lông), túi ni lông, giá thể trồng cây (đất, xơ dừa, trấu hun), chất kích thích ra rễ.
  • Mẫu vật theo mùa: rau ngót, rau muống, dây khoai lang, dâu tằm, hoa hồng, cây ăn quả (bưởi, cam); cây ngô đang trổ cờ hoặc video, tranh ảnh về thụ phấn cho ngô.

Giâm cành và chiết cành

  1. Giâm cành: chọn cành bánh tẻ; cắt đoạn 10 đến 15 cm có vài mắt, cắt vát gốc, tỉa bớt lá; nhúng gốc vào chất kích thích ra rễ; cắm nghiêng vào giá thể ẩm; tưới giữ ẩm, che nắng.
  2. Chiết cành: chọn cành bánh tẻ ngoài tán; khoanh vỏ dài 2 đến 3 cm, bóc vỏ, cạo sạch lớp tế bào bám trên gỗ; bôi chất kích thích ra rễ ở mép trên; bó bầu đất ẩm, bọc ni lông, buộc chặt; khi rễ kín bầu thì cắt cành đem trồng.

Ghi chú · Vì sao rễ mọc ở mép trên vết khoanh?

Khoanh vỏ cắt đứt mạch rây. Chất hữu cơ và auxin do lá tạo ra theo mạch rây đi xuống bị dồn lại ở mép trên vết khoanh, kích thích tế bào tạo mô sẹo rồi rễ bất định. Nước và khoáng vẫn đi lên qua mạch gỗ nên cành không héo.

Có thể bố trí thí nghiệm so sánh: cành có độ tuổi khác nhau, hoặc cành có và không xử lí chất kích thích ra rễ, mỗi lô nhiều cành như nhau.

Ghép mắt cửa sổ

  1. Chọn gốc ghép khoẻ và cành mang mắt ghép của giống tốt.
  2. Trên gốc ghép, cách mặt đất khoảng 15 đến 20 cm, mở một cửa sổ: rạch và bóc miếng vỏ hình chữ nhật.
  3. Cắt miếng vỏ có mắt ngủ trên cành ghép, kích thước bằng cửa sổ; đặt vào cửa sổ cho khớp.
  4. Quấn dây ni lông chặt quanh vết ghép, không đè lên mắt ghép.
  5. Sau khoảng 15 đến 20 ngày, mắt còn xanh thì cởi dây, cắt ngọn gốc ghép phía trên mắt ghép.

Lưu ý

Vết ghép phải khớp nhau và không quá lớn; dùng dao sắc, cắt gọn để không dập mắt ghép; giữ sạch mặt cắt. Có thể ghép kiểu chữ T theo cách tương tự. Cẩn thận khi dùng dao, kéo.

Thụ phấn cho ngô

Hoa đực của ngô là bông cờ ở ngọn, hoa cái là bắp ở thân với râu ngô là núm nhuỵ. Bông cờ tung phấn trước khi bắp phun râu khoảng 3 đến 4 ngày. Ngô thụ phấn nhờ gió; gặp ngày ít gió, có thể thụ phấn bổ sung.

  1. Chọn cây có bông cờ đang tung phấn và cây có bắp đã phun râu.
  2. Buổi sáng, cắt nhánh bông cờ hoặc rung bông cờ cho hạt phấn rơi vào túi giấy.
  3. Rắc hoặc chấm hạt phấn lên râu ngô.
  4. Đánh dấu bắp; khi thu hoạch so sánh khối lượng, số hạt với bắp thụ phấn tự nhiên.

Báo cáo thực hành

  1. Mục đích.
  2. Chuẩn bị: mẫu vật, dụng cụ.
  3. Cách tiến hành từng kĩ thuật.
  4. Kết quả: bảng theo dõi (số cành làm, thời gian ra rễ hoặc liền vết ghép, số cây sống, tỉ lệ sống); khối lượng, chất lượng bắp ngô thụ phấn bổ sung so với thụ phấn tự nhiên.
  5. Giải thích, kết luận và trả lời câu hỏi.
Ví dụ kết quả của một nhóm học sinh.
Kĩ thuậtSố cành làmThời gian tạo cây conSố cây sống
Giâm cành rau ngót510 đến 15 ngày4
Chiết cành bưởi560 đến 70 ngày5
Ghép mắt hoa hồng515 đến 20 ngày3

Khám phá

Sắp xếp các bước thực hành

Chọn một quy trình, rồi chọn lần lượt bước tiếp theo trong các thẻ đã xáo trộn. Mỗi lần chọn đúng, em đọc lí do của bước đó; chọn sai, em được gợi ý. Hoàn thành cả bốn quy trình.

Quy trình

Cành ra rễ ngay trên cây mẹ rồi mới cắt đem trồng (bưởi, cam, nhãn, vải, ổi).

Chọn bước 1:

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Dựa vào bảng kết quả ví dụ, tính tỉ lệ sống của mỗi kĩ thuật và cho biết kĩ thuật nào có tỉ lệ sống cao nhất, kĩ thuật nào tạo cây con nhanh nhất.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một bạn chiết cành bưởi nhưng quên cạo sạch lớp tế bào trên phần gỗ ở vết khoanh. Sau một tháng, vết khoanh liền lại và bầu đất không có rễ. Giải thích.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Khi giâm cành, nên chọn loại cành nào?

Bài 2

Khi giâm cành, cần tỉa bớt lá để

Bài 3

Khi chiết cành, rễ thường mọc ra ở đâu?

Bài 4

Sắp xếp các bước chiết cành theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Bó bầu đất ẩm, bọc ni lông, buộc chặt
  2. Vị trí 2: Chọn cành bánh tẻ khoẻ ngoài tán
  3. Vị trí 3: Khoanh vỏ, bóc vỏ, cạo sạch lớp tế bào trên gỗ
  4. Vị trí 4: Cắt cành khi rễ kín bầu, đem trồng
  5. Vị trí 5: Bôi chất kích thích ra rễ lên mép trên vết khoanh

Bài 5

Khi buộc vết ghép mắt, điều nào sau đây là sai?

Bài 6

Sau khi mắt ghép đã liền, vì sao phải cắt ngọn gốc ghép phía trên mắt ghép?

Bài 7

Một nhóm ghép 8 mắt hoa hồng lên gốc tầm xuân, sau 20 ngày có 6 mắt còn xanh và nảy chồi. Tỉ lệ ghép sống là bao nhiêu phần trăm?

Đơn vị:%

Bài 8

Vì sao người trồng ngô thường phải thụ phấn bổ sung vào những ngày ít gió?

Bài 9

Bông cờ ngô tung phấn trước khi bắp phun râu khoảng 3 đến 4 ngày. Nếu bông cờ của một cây bắt đầu tung phấn ngày 5 tháng 6 thì bắp của cây đó phun râu sớm nhất vào ngày nào của tháng 6?

Bài 10

Chọn tất cả các ý đúng về ưu điểm của chiết cành so với gieo hạt.

Bài 11

Để thu được nhiều hạt phấn ngô mà ít thất thoát khi cắt nhánh bông cờ, cách nào hợp lí nhất?

Ghi nhớ

  • Giâm, chiết, ghép dựa trên sinh sản sinh dưỡng: cây con giữ nguyên đặc tính của cây mẹ.
  • Chiết cành: khoanh vỏ cắt mạch rây, chất hữu cơ và auxin dồn ở mép trên vết khoanh nên rễ mọc ở đó.
  • Ghép mắt: vết ghép khớp, buộc chặt nhưng không đè lên mắt; mắt liền thì cắt ngọn gốc ghép.
  • Ngô thụ phấn nhờ gió; ngày ít gió có thể thu phấn bông cờ rắc lên râu ngô để bắp đủ hạt.