Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Luyện tập

Bài 21. Thực hành: Bấm ngọn, tỉa cành, xử lí kích thích tố và tính tuổi cây

Người trồng rau muống, mồng tơi thường ngắt ngọn để rau ra nhiều nhánh; người làm vườn tỉa bớt cành già; còn người thợ gỗ nhìn lát cắt thân cây là đoán được tuổi cây. Bài thực hành này giúp em tự làm và giải thích những việc đó bằng hiểu biết về hormone và sinh trưởng thứ cấp.

Em sẽ học được

  • Thực hiện được bấm ngọn, tỉa cành và giải thích kết quả dựa vào ưu thế ngọn.
  • Bố trí được thí nghiệm xử lí α-NAA (auxin nhân tạo) ở các nồng độ, có lô đối chứng; thu và xử lí số liệu.
  • Xác định được tuổi cây bằng cách đếm vòng gỗ trên lát cắt ngang thân.
  • Viết và trình bày được báo cáo thực hành.

Bấm ngọn, tỉa cành

  • Mẫu vật: cây rau có 3 đến 4 đốt thân chưa phân cành (rau muống, mồng tơi, rau đay); cây cảnh nhỏ có cành (hoa hồng, chuỗi ngọc).
  • Dụng cụ: kéo cắt cành, bút chì đánh dấu.
  1. Bấm ngọn: đánh dấu vị trí ngay phía trên đốt thân thứ nhất hoặc thứ hai, ngắt bỏ phần ngọn tại vị trí đó; để lại một cây không bấm làm đối chứng.
  2. Tỉa cành: chọn cành già, cành sâu bệnh hoặc mọc chen; cắt cách thân chính khoảng 1,5 đến 2 cm, sát chỗ cành mọc ra.
  3. Chăm sóc như nhau; sau 2 đến 4 tuần quan sát số chồi bên, số cành mới, so sánh với cây đối chứng.

Ghi chú · Kết quả và giải thích

Sau khoảng 2 đến 3 tuần, cây bị bấm ngọn mọc nhiều chồi nách ở các đốt phía dưới chỗ bấm; cây đối chứng chủ yếu mọc cao. Chồi ngọn tổng hợp auxin, vận chuyển xuống ức chế chồi bên (ưu thế ngọn); bấm ngọn loại bỏ nguồn auxin nên chồi bên phát triển. Tỉa cành giúp cây thông thoáng, ít sâu bệnh, tập trung dinh dưỡng cho cành còn lại và kích thích chồi mới.

Xử lí kích thích tố: α-NAA trên cây vừng

  • Mẫu vật: cây vừng 25 ngày tuổi trồng trong chậu (12 đến 20 chậu).
  • Hoá chất: α-NAA (một auxin nhân tạo) pha ở các nồng độ 25 ppm, 75 ppm, 150 ppm; nước máy cho lô đối chứng. 1 ppm =1 mg chất trong 1 L dung dịch.
  • Dụng cụ: bình phun, thước đo, sổ ghi chép.
  1. Chia cây thành 4 lô, mỗi lô 3 đến 5 cây: đối chứng, 25 ppm, 75 ppm, 150 ppm.
  2. Phun dung dịch lên lá vào ngày thứ 25 và ngày thứ 35 sau gieo; phun ướt đều lá như nhau ở mọi lô, lô đối chứng phun nước máy.
  3. Đến khi thu hoạch (khoảng 60 ngày sau gieo), đo chiều cao cây, đếm số lá, số hoa, số quả trên cây, số hạt trên quả.
  4. Tính giá trị trung bình mỗi lô, lập bảng hoặc biểu đồ để so sánh.

Lưu ý

Auxin chỉ kích thích ở nồng độ thích hợp; nồng độ quá cao có thể ức chế sinh trưởng. Đeo găng tay khi pha, phun hoá chất và không dùng quá liều cho cây trồng làm thực phẩm.

Tính tuổi cây bằng vòng gỗ

  • Mẫu vật: lát cắt ngang thân cây gỗ (cây Hai lá mầm) nhìn rõ các vòng gỗ.
  • Dụng cụ: giấy nhám, bình xịt nước, kính lúp, bút chì.

Nguyên lí: hằng năm tầng sinh mạch tạo thêm một lớp gỗ. Gỗ mùa mưa có tế bào to, màu sáng; gỗ mùa khô có tế bào nhỏ, màu sẫm. Một dải sáng và một dải sẫm liền nhau là một vòng gỗ, ứng với một năm.

  1. Chà nhẵn mặt cắt bằng giấy nhám, xịt nước cho vòng gỗ hiện rõ.
  2. Xác định lõi (tuỷ) ở tâm lát cắt.
  3. Dùng kính lúp, đếm các vòng sẫm từ vòng sát lõi ra đến vòng sát vỏ; đánh dấu bằng bút chì mỗi vòng đã đếm để không đếm sót, đếm trùng.
  4. Tổng số vòng là tuổi của cây.

Có thể ước tính tuổi cây bằng cách khác như đo chu vi thân, đếm số tầng cành, khoan lấy lõi gỗ, nhưng đếm vòng gỗ trên lát cắt ngang là chính xác nhất. Cây Một lá mầm (cau, dừa) không có sinh trưởng thứ cấp nên không có vòng gỗ.

Báo cáo thực hành

  1. Mục đích.
  2. Chuẩn bị: mẫu vật, dụng cụ, hoá chất.
  3. Cách tiến hành từng thí nghiệm.
  4. Kết quả: bảng số liệu (số chồi bên; chiều cao, số lá, số hoa, số quả, số hạt của từng lô vừng; số vòng gỗ), ảnh chụp hoặc hình vẽ.
  5. Giải thích kết quả, kết luận và trả lời câu hỏi.

Khám phá

Lát cắt thân cây ảo

Đặt kim lên từng dải gỗ (chạm vào lát cắt hoặc kéo thanh trượt), đánh dấu các dải màu sẫm từ lõi ra vỏ, rồi bấm "Kiểm tra tuổi cây". Thử thêm "Lát cắt khác".

Chạm vào lát cắt để đặt kim (vòng xanh), hoặc dùng thanh trượt. Dấu chấm đen là dấu bút chì.

dải 1

Dải gỗ màu sáng: gỗ tạo ra trong mùa mưa, tế bào to. Không đếm dải này.

Số dấu đã đánh: 0

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Cần pha 0,5 L dung dịch α-NAA nồng độ 150 ppm. Cần cân bao nhiêu miligam α-NAA?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một nhóm đo chiều cao trung bình của cây vừng lúc thu hoạch: đối chứng 80 cm; 25 ppm: 86 cm; 75 ppm: 92 cm; 150 ppm: 84 cm. Ở lô 75 ppm, chiều cao tăng bao nhiêu phần trăm so với đối chứng? Nhận xét.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Một cây gỗ bị chặt năm 2024. Lát cắt ngang có 23 vòng gỗ. Cây bắt đầu mọc vào khoảng năm nào?
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Bấm ngọn cây rau muống nhằm mục đích chính là

Bài 2

Hormone nào ở chồi ngọn gây ra hiện tượng ưu thế ngọn?

Bài 3

Tỉa cành già, cành sâu bệnh cho cây cảnh có tác dụng

Bài 4

Trong thí nghiệm α-NAA, lô cây vừng phun nước máy có vai trò gì?

Bài 5

Cần bao nhiêu miligam α-NAA để pha 2 L dung dịch nồng độ 75 ppm?

Đơn vị:mg

Bài 6

Chiều cao trung bình của cây vừng ở lô đối chứng là 50 cm, ở lô xử lí α-NAA là 58 cm. Lô xử lí cao hơn đối chứng bao nhiêu phần trăm?

Đơn vị:%

Bài 7

Số hạt trên quả vừng: đối chứng 60, 25 ppm: 64, 75 ppm: 70, 150 ppm: 57. Kết luận nào hợp lí?

Bài 8

Sắp xếp các bước tính tuổi cây theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Đếm các vòng sẫm từ lõi ra vỏ, đánh dấu bằng bút chì
  2. Vị trí 2: Chà nhẵn mặt cắt bằng giấy nhám, xịt nước
  3. Vị trí 3: Xác định lõi ở tâm lát cắt
  4. Vị trí 4: Kết luận tuổi cây bằng tổng số vòng

Bài 9

Vì sao mỗi năm thân cây gỗ tạo ra một vòng gỗ gồm một dải sáng và một dải sẫm?

Bài 10

Một cây gỗ bị đổ năm 2025, lát cắt ngang có 37 vòng gỗ. Cây bắt đầu mọc vào khoảng năm nào?

Bài 11

Vì sao không thể tính tuổi cây dừa bằng cách đếm vòng gỗ?

Bài 12

Trong các cách ước tính tuổi cây, cách nào chính xác nhất?

Ghi nhớ

  • Bấm ngọn loại bỏ nguồn auxin gây ưu thế ngọn, chồi bên phát triển; tỉa cành giúp cây thông thoáng và ra chồi mới.
  • Thí nghiệm hormone cần lô đối chứng, nhiều cây mỗi lô và lấy trung bình; auxin chỉ kích thích ở nồng độ thích hợp.
  • 1 ppm =1 mg chất trong 1 L dung dịch.
  • Mỗi năm tầng sinh mạch tạo một vòng gỗ (dải sáng mùa mưa, dải sẫm mùa khô); số vòng gỗ là tuổi cây.