Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Luyện tập

Bài 23. Thực hành: Quan sát biến thái ở động vật

Ở bài trước em đã biết bướm, muỗi, ếch phát triển qua biến thái hoàn toàn, châu chấu qua biến thái không hoàn toàn. Bài này em tự nuôi, quan sát từng ngày và nhận ra các giai đoạn đó bằng mắt: ổ trứng ếch thành nòng nọc, nòng nọc mọc chân, mất đuôi; con tằm nhả tơ làm kén rồi hoá ngài.

Em sẽ học được

  • Quan sát và mô tả được các giai đoạn trong vòng đời của một số côn trùng và của ếch.
  • Nhận biết được giai đoạn biến thái qua đặc điểm hình thái (mang, đuôi, chân, cánh, nhộng).
  • Ghi được nhật kí quan sát, đo kích thước, vẽ sơ đồ vòng đời.
  • Viết và trình bày được báo cáo thực hành.

Chuẩn bị

  • Mẫu vật: ổ trứng ếch hoặc nhái (thu ở ruộng, ao vào mùa mưa), trứng tằm hoặc tằm non, bọ gậy; tranh ảnh, video vòng đời bướm, muỗi, châu chấu, ếch.
  • Dụng cụ: chậu hoặc bể kính, nước ao hoặc nước máy để lắng qua đêm, rong, hộp nuôi có lưới thông khí, kính lúp, thước kẻ, máy ảnh hoặc điện thoại, sổ ghi chép.

Lưu ý · An toàn

Rửa tay sau khi tiếp xúc mẫu vật. Nuôi bọ gậy trong hộp có lưới đậy kín và huỷ mẫu trước khi muỗi trưởng thành bay ra. Thả ếch con về nơi đã thu trứng sau khi quan sát xong.

Quan sát vòng đời côn trùng

  1. Nuôi tằm bằng lá dâu tươi trong hộp; hằng ngày quan sát, đo chiều dài con tằm, ghi lần lột xác (tằm "ngủ").
  2. Khi tằm chín (thân trong, ngừng ăn), cho lên né để tằm nhả tơ làm kén; vài ngày sau cắt thử một kén để thấy nhộng bên trong.
  3. Theo dõi đến khi ngài cắn kén chui ra, giao phối và đẻ trứng.
  4. Xem tranh, video vòng đời muỗi (trứng, bọ gậy, cung quăng, muỗi) và châu chấu (trứng, châu chấu non, châu chấu trưởng thành); so sánh với tằm.
LoàiCác giai đoạnHình thức
TằmTrứng → tằm (sâu) → nhộng trong kén → ngàiBiến thái hoàn toàn
MuỗiTrứng → bọ gậy (ấu trùng) → cung quăng (nhộng) → muỗiBiến thái hoàn toàn
Châu chấuTrứng → châu chấu non (lột xác nhiều lần) → châu chấu trưởng thànhBiến thái không hoàn toàn

Quan sát vòng đời ếch

  1. Thả ổ trứng vào chậu nước ao có rong, đặt nơi thoáng, có ánh sáng nhưng không nắng gắt.
  2. Hằng ngày quan sát bằng kính lúp, chụp ảnh từ cùng một vị trí; đo chiều dài nòng nọc vài ngày một lần.
  3. Ghi lại thời điểm: trứng nở; nòng nọc có mang ngoài; mang ngoài được che kín; mọc chân sau; mọc chân trước; đuôi tiêu biến.
  4. Khi nòng nọc có bốn chân, đặt thêm một hòn đá nhô lên khỏi mặt nước để ếch con leo lên thở.

Thời gian mỗi giai đoạn khác nhau tuỳ loài và nhiệt độ nước, thường từ vài tuần đến vài tháng. Nòng nọc sống trong nước, thở bằng mang, có đuôi, ăn tảo; ếch trưởng thành thở bằng phổi và da, không đuôi, ăn sâu bọ: đó là biến thái hoàn toàn.

Báo cáo thực hành

Mẫu bảng nhật kí quan sát.
NgàyGiai đoạnĐặc điểm hình tháiKích thướcHoạt động, thức ăn
……………
  1. Mục đích, chuẩn bị, cách tiến hành.
  2. Kết quả: bảng nhật kí, ảnh chụp theo ngày, sơ đồ vòng đời có chú thích.
  3. Nhận xét: loài quan sát phát triển theo hình thức nào, dựa vào dấu hiệu gì.

Khám phá

Ảnh tua thời gian vòng đời ếch

Kéo thanh hoặc bấm "Khung sau" để xem từng khung theo thời gian. Ở mỗi khung, chọn tên giai đoạn đúng; đọc nhận xét khi chọn sai rồi thử lại. Gán đúng cả 7 khung.

Khung 1
khung 1
Gán nhãn cho khung 1

Đã gán đúng 0/7 khung.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhật kí nuôi nòng nọc của một nhóm ghi: ngày 3: trứng nở, nòng nọc có tua mang hai bên đầu; ngày 9: không còn thấy tua mang; ngày 30: có hai chân sau; ngày 45: có bốn chân, hay ngoi lên mặt nước; ngày 52: đuôi ngắn hẳn, leo lên đá. Gọi tên giai đoạn ở mỗi ngày.
Đã hiện 0/5 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Tằm mới nở dài khoảng 3 mm, tằm chín dài khoảng 6 cm. Tằm chín dài gấp bao nhiêu lần tằm mới nở? Sự lớn lên đó diễn ra ở giai đoạn nào và bằng cách nào?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Sắp xếp các giai đoạn trong vòng đời của ếch theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Nòng nọc có bốn chân
  2. Vị trí 2: Trứng
  3. Vị trí 3: Ếch con còn đuôi ngắn
  4. Vị trí 4: Nòng nọc mọc chân sau
  5. Vị trí 5: Nòng nọc có mang ngoài
  6. Vị trí 6: Ếch trưởng thành

Bài 2

Sắp xếp các giai đoạn trong vòng đời của tằm.

  1. Vị trí 1: Ngài
  2. Vị trí 2: Nhộng trong kén
  3. Vị trí 3: Trứng
  4. Vị trí 4: Tằm (sâu)

Bài 3

Nối mỗi tên gọi dân gian với giai đoạn tương ứng.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 4

Nòng nọc thường ngoi lên mặt nước nhiều từ giai đoạn nào? Vì sao?

Bài 5

Khi nuôi nòng nọc bằng nước máy, vì sao nên để nước lắng qua đêm trước khi dùng?

Bài 6

Một nòng nọc dài 12 mm vào ngày thứ 10 và 32 mm vào ngày thứ 30. Trung bình mỗi ngày nòng nọc dài thêm bao nhiêu milimét?

Đơn vị:mm

Bài 7

Con tằm dài 4 mm khi mới nở và dài 64 mm khi chín. Tằm chín dài gấp bao nhiêu lần tằm mới nở?

Bài 8

Quan sát châu chấu, dấu hiệu nào cho thấy nó phát triển qua biến thái không hoàn toàn?

Bài 9

Biến thái hoàn toàn có lợi gì cho loài?

Bài 10

Giai đoạn trung gian không ăn, nằm yên, trong đó cơ thể sâu được tổ chức lại thành bướm gọi là gì?

Ghi nhớ

  • Ếch: trứng → nòng nọc (mang ngoài, rồi mang trong) → mọc chân sau → chân trước → ếch con (đuôi tiêu biến) → ếch trưởng thành.
  • Tằm, muỗi, bướm: trứng → ấu trùng → nhộng → con trưởng thành (biến thái hoàn toàn); châu chấu không có nhộng (biến thái không hoàn toàn).
  • Nhận biết giai đoạn qua mang, đuôi, chân, cánh, kén; ghi nhật kí theo ngày, đo kích thước, chụp ảnh để so sánh.
  • Côn trùng chỉ lớn lên ở giai đoạn ấu trùng, qua các lần lột xác.