Chương 1 · Luyện tập
Bài 3. Thực hành: Trao đổi nước và khoáng ở thực vật
Lí thuyết nói rằng lá thoát hơi nước kéo nước đi lên, mặt dưới lá có nhiều khí khổng hơn, tưới quá nhiều cũng làm cây héo. Bài này em tự kiểm chứng từng điều đó bằng những dụng cụ đơn giản: ống nghiệm, cân, giấy cobalt chloride và vài chậu cây.
Em sẽ học được
- Thực hiện được thí nghiệm chứng minh sự hút nước ở rễ, vận chuyển nước ở thân và thoát hơi nước ở lá.
- Quan sát được cấu tạo khí khổng và giải thích trạng thái đóng mở.
- Thấy được ảnh hưởng của chế độ tưới nước và bón phân đến sinh trưởng của cây.
- Vẽ được đồ thị, tính được tốc độ thoát nước từ số đo và viết được báo cáo.
- So sánh được thuỷ canh, khí canh với trồng trên đất.
Thí nghiệm 1: hút nước ở rễ
Nguyên lí: so sánh lượng nước cung cấp cho cây trước và sau một khoảng thời gian. Nước giảm chứng tỏ rễ đã hút.
- Chọn hai cây non cùng loại, cùng cỡ, bộ rễ nguyên vẹn; rửa sạch rễ. Ngắt hết lá một cây.
- Chuẩn bị ba ống nghiệm cùng lượng nước: ống 1 cắm cây còn nguyên lá, ống 2 cắm cây đã ngắt lá, ống 3 không có cây (đối chứng).
- Nhỏ một lớp dầu lên mặt nước ở cả ba ống để nước không bay hơi trực tiếp. Đánh dấu mực nước.
- Để ở nơi có ánh sáng. Sau một khoảng thời gian, đo mức giảm của mực nước; có thể cân ống để có số liệu chính xác hơn.
| Ống | Mực nước | Giải thích |
|---|---|---|
| 1: nguyên lá | Giảm nhiều nhất | Lá thoát hơi nước tạo lực kéo, cây hút nhiều nước |
| 2: đã ngắt lá | Giảm ít hơn | Mất lực kéo từ lá, nước được hút chủ yếu nhờ áp suất rễ |
| 3: đối chứng | Gần như không đổi | Lớp dầu ngăn bay hơi, không có cây để hút nước |
Thí nghiệm 2: vận chuyển nước ở thân
- Chuẩn bị dung dịch màu (màu thực phẩm hoặc xanh methylene) và cành hoa màu trắng như hoa hồng, cúc, đồng tiền. Dùng hoa trắng vì dễ thấy màu.
- Cắt vát gốc cành trong nước. Cắm một cành vào dung dịch màu, một cành vào nước thường để đối chứng.
- Sau vài giờ hoặc qua đêm, quan sát màu cánh hoa. Cắt ngang thân và quan sát mặt cắt.
Kết quả: cánh hoa ở cành cắm dung dịch màu chuyển theo màu dung dịch, mặt cắt ngang thân có các chấm màu đậm, đó là mạch gỗ. Cành đối chứng không đổi màu. Điều này chứng tỏ nước đi từ thân lên hoa qua mạch gỗ.
Thí nghiệm 3: thoát hơi nước ở lá
Nguyên lí: giấy tẩm cobalt chloride khô có màu xanh, gặp hơi nước chuyển sang màu hồng. Áp hai mảnh giấy giống nhau vào hai mặt của một lá còn trên cây, kẹp lam kính ở ngoài để ngăn hơi ẩm trong không khí. Theo dõi thời gian đổi màu trong khoảng 30 phút.
Mặt trên: còn xanh. Mặt dưới: còn xanh.
Giấy cobalt chloride khô có màu xanh.
Thí nghiệm 4: quan sát khí khổng
- Dùng kim mũi mác tách một lớp biểu bì thật mỏng ở mặt dưới lá thài lài tía.
- Đặt lên lam kính có giọt nước, đậy lamen.
- Quan sát ở vật kính 10× rồi 40×. Vẽ hình và ghi chú.
Kết quả: mỗi khí khổng gồm hai tế bào hình hạt đậu úp vào nhau, tạo khe khí khổng ở giữa. Mẫu ngâm trong nước có tế bào no nước, thành mỏng căng ra nên khe khí khổng mở.
Thí nghiệm 5: tưới nước và bón phân hợp lí
Trồng các cây cùng loại, cùng cỡ vào các chậu giống nhau. Chậu 1 không tưới, chậu 2 tưới vừa phải, chậu 3 tưới quá nhiều (mỗi lần gấp đôi chậu 2, hai lần mỗi ngày). So sánh sau một tuần. Muốn thấy vai trò của phân bón, giữ chế độ tưới vừa phải và thay đổi lượng phân: không bón, bón đúng liều, bón quá liều.
Tưới vừa phải và bón đủ phân: cây xanh tốt, sinh trưởng tốt nhất. Đây là chậu cần có khi so sánh với các chậu khác.
Ghi chú · Mỗi lần chỉ đổi một yếu tố
Tìm hiểu thuỷ canh và khí canh
Thuỷ canh và khí canh trồng cây không cần đất, cung cấp nước và chất khoáng hoà tan trong dung dịch dinh dưỡng. Ở thuỷ canh, rễ ngập trong dung dịch; ở khí canh, dung dịch được phun sương vào rễ.
| Tiêu chí | Thuỷ canh | Khí canh |
|---|---|---|
| Dụng cụ | Dung dịch dinh dưỡng, bình trồng, rọ, xơ dừa | Như thuỷ canh, thêm thiết bị phun sương |
| Ưu điểm so với trồng trên đất | Năng suất, chất lượng cao; tiết kiệm đất và nước; ít cỏ dại | Như thuỷ canh; rễ nhận được nhiều oxygen hơn |
| Hạn chế | Chi phí, kĩ thuật cao; sâu bệnh dễ lan qua dung dịch | Chi phí, kĩ thuật cao; tốn điện, cần bảo trì thường xuyên |
Báo cáo thực hành
Báo cáo gồm: mục đích, chuẩn bị, cách tiến hành, kết quả, giải thích và kết luận cho từng thí nghiệm. Ghi đúng số đo của nhóm. Mỗi dấu … là một ô cần điền.
| Thí nghiệm | Kết quả quan sát | Giải thích |
|---|---|---|
| Hút nước ở rễ | … | … |
| Vận chuyển nước ở thân | … | … |
| Thoát hơi nước ở lá | … | … |
| Cấu tạo khí khổng | … | … |
| Tưới nước, bón phân | … | … |
Trả lời thêm: đề xuất một cách khác chứng minh lá là cơ quan thoát hơi nước. Làm thế nào để một bông hoa trắng có nhiều màu cánh?
Khám phá
Cân ống thí nghiệm
Chọn nơi đặt ba ống, rồi bấm cân từng 10 phút. Bảng ghi khối lượng, đồ thị vẽ lượng nước đã mất. Số liệu là mô phỏng để thấy xu hướng, không thay cho số đo của nhóm.
| Phút | Nguyên lá (g) | Ngắt lá (g) | Đối chứng (g) |
|---|---|---|---|
| 0 | 120,00 | 120,00 | 120,00 |
Ba ống đều nặng như nhau lúc bắt đầu. Dự đoán xem ống nào nhẹ đi nhanh nhất, rồi đợi và cân.
- ○ Cân hết 60 phút ở chỗ có nắng.
- ○ Làm lại trong bóng râm và so sánh.
- ○ Làm lại với túi nylon kín: không khí ẩm thì sao?
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/12 bài
Bài 1
Vì sao phải nhỏ một lớp dầu lên mặt nước trong các ống nghiệm ở thí nghiệm 1?
Bài 2
Ở thí nghiệm 1, ống nào có mực nước giảm nhiều nhất?
Bài 3
Một ống nặng 120,00 g lúc đầu, 117,30 g sau 30 phút. Tốc độ mất nước là bao nhiêu gam mỗi giờ?
Bài 4
Cành còn nguyên lá mất 7,2 g nước trong khi cành đã ngắt lá cùng cỡ mất 0,9 g. Cành có lá mất gấp bao nhiêu lần?
Bài 5
Vì sao thí nghiệm vận chuyển nước ở thân thường dùng hoa màu trắng?
Bài 6
Cắt ngang thân cành hoa đã cắm dung dịch màu, các chấm màu đậm là bộ phận nào?
Bài 7
Nối mỗi hiện tượng với nguyên nhân.
Bài 8
Khí khổng có hình dạng như thế nào khi quan sát dưới kính hiển vi?
Bài 9
Chậu cây được tưới hai lần mỗi ngày, sau một tuần lá vàng, rụng sớm. Nguyên nhân chính là gì?
Bài 10
Những biểu hiện nào có thể gặp khi bón quá nhiều phân?
Bài 11
Thuỷ canh và khí canh khác nhau chủ yếu ở điểm nào?
Bài 12
Muốn chứng minh lá là cơ quan thoát hơi nước bằng túi nylon, cách làm nào đúng?
Ghi nhớ
- Cây có lá hút nhiều nước hơn hẳn: thoát hơi nước ở lá là động lực chính của dòng mạch gỗ.
- Nước đi lên qua mạch gỗ; có thể theo dõi bằng dung dịch màu với hoa trắng.
- Giấy cobalt chloride đổi từ xanh sang hồng khi gặp hơi nước; mặt dưới lá đổi nhanh hơn vì có nhiều khí khổng.
- Khí khổng gồm hai tế bào hình hạt đậu, mở khi no nước.
- Thiếu nước hay úng nước đều làm cây héo; thiếu hay thừa phân đều làm cây kém: phải tưới, bón hợp lí.
- Thuỷ canh, khí canh cho năng suất cao, tiết kiệm đất nước, nhưng chi phí và kĩ thuật cao.