Chương 1 · Luyện tập
Bài 5. Thực hành: Quang hợp ở thực vật
Lá xanh có thật chỉ chứa một màu xanh? Bài này em sẽ tách sắc tố của lá thành nhiều dải màu trên một băng giấy, rồi tự chứng minh rằng cây tạo ra tinh bột và oxygen khi có ánh sáng, đúng như những gì bài trước đã học.
Em sẽ học được
- Quan sát được lục lạp trong tế bào thực vật dưới kính hiển vi.
- Tách chiết được sắc tố lá và phân tích được chúng bằng sắc kí giấy.
- Chứng minh được quang hợp tạo tinh bột và thải oxygen; giải thích được vai trò của mỗi bước.
- Tính được tỉ số quãng đường của sắc tố và dung môi; viết được báo cáo thực hành.
Chuẩn bị
- Mẫu vật: rong mái chèo (hoặc lá thài lài tía); lá rau theo mùa như rau muống, rau ngót, rau cải, rau dền đỏ; chậu cây khoai tây; hai cành rong đuôi chó.
- Dụng cụ: kính hiển vi, lam kính, lamen, kim mũi mác; bình tam giác, ống eppendorf, ống mao dẫn, giấy sắc kí, bình sắc kí có nắp, bút chì, thước; đèn cồn, cốc thuỷ tinh, đĩa Petri, băng giấy đen; hai phễu thuỷ tinh, hai ống nghiệm, que đóm.
- Hoá chất: acetone 80%, hỗn hợp petroleum ether : ethanol theo tỉ lệ 14:1, cồn 90°, dung dịch iodine.
Lưu ý · An toàn
Thí nghiệm 1: quan sát lục lạp
- Cuộn lá rong quanh ngón tay trỏ, dùng kim mũi mác bóc lớp biểu bì.
- Đặt mẫu lên lam kính, nhỏ một giọt nước cất, đậy lamen.
- Quan sát ở vật kính 10× rồi 40×. Vẽ hình vào vở.
Kết quả: tế bào biểu bì rong mái chèo có nhiều lục lạp hình bầu dục, màu xanh lục.
Thí nghiệm 2: tách chiết và phân tích sắc tố
Nguyên lí: dung môi hữu cơ phá vỡ liên kết giữa diệp lục với lipid và protein, đưa sắc tố vào dung dịch. Khi dung môi chạy lên giấy sắc kí, các sắc tố đi với tốc độ khác nhau nên tách thành các dải.
- Cân khoảng 2 g lá tươi, bỏ cuống và gân chính, cắt nhỏ. Cho vào bình tam giác với khoảng 20 mL acetone 80% cho ngập mẫu. Sau khoảng 1 giờ thu được dịch sắc tố.
- Lấy 0,3 mL dịch đậm đặc cho vào ống eppendorf, đậy kín.
- Dùng bút chì kẻ một đường mờ gần đầu băng giấy sắc kí. Dùng ống mao dẫn chấm dịch lên vạch khoảng 10 lần, đợi khô rồi mới chấm tiếp.
- Treo băng giấy thẳng đứng trong bình đã có dung môi, sao cho vạch chấm không chạm dung môi. Đậy nắp.
- Sau khoảng 10 phút, lấy giấy ra, đánh dấu ngay vạch dung môi, đo và ghi kết quả.
Ghi chú · Đọc kết quả
Tỉ số R f cho biết sắc tố đi xa cỡ nào so với dung môi, luôn nhỏ hơn hoặc bằng 1; hai quãng đường đều đo từ vạch xuất phát. Đây là cách phòng thí nghiệm dùng để so sánh dải sắc tố giữa các lần chạy.
Thí nghiệm 3: tạo thành tinh bột trong quang hợp
Nguyên lí: iodine cho màu xanh tím với tinh bột.
- Để chậu khoai tây trong bóng tối 2 ngày cho lá tiêu hết tinh bột dự trữ.
- Dùng băng giấy đen che kín một phần lá ở cả hai mặt, rồi đưa cây ra nắng khoảng 4 đến 6 giờ.
- Hái lá, bỏ băng giấy đen.
- Đun cách thuỷ lá trong cồn 90° để tẩy diệp lục, rửa lại bằng nước ấm.
- Nhúng lá vào dung dịch iodine trong đĩa Petri và quan sát màu.
Phần lá được chiếu sáng xanh tím, phần bị che giữ màu vàng nâu: quang hợp tạo tinh bột, và chỉ xảy ra ở nơi có ánh sáng.
Thí nghiệm 4: thải oxygen trong quang hợp
- Cho hai cành rong đuôi chó vào hai phễu thuỷ tinh, phần ngọn hướng về miệng phễu.
- Úp ngược mỗi phễu vào một cốc nước.
- Đổ đầy nước vào hai ống nghiệm, bịt miệng, rồi úp nhanh vào cuống phễu.
- Đặt một cốc trong tối (hoặc bọc giấy đen), cốc kia ngoài nắng hoặc dưới đèn.
- Sau khoảng 30 phút, quan sát. Nhấc ống có khí ra, đưa que đóm còn tàn đỏ vào miệng ống.
| Cốc | Hiện tượng | Giải thích |
|---|---|---|
| Có ánh sáng | Có bọt khí, khí đẩy nước trong ống xuống; que đóm sáng lên hoặc cháy lại | Rong quang hợp thải O₂; O₂ duy trì sự cháy |
| Trong tối | Gần như không có bọt khí; que đóm không sáng lên | Không có ánh sáng thì không quang hợp |
Báo cáo thực hành
Báo cáo gồm: mục đích, chuẩn bị, cách tiến hành, kết quả, giải thích và kết luận. Ghi số đo thật của nhóm; khi kết quả không như dự kiến, nêu nguyên nhân có thể có. Mỗi dấu … là một ô cần điền.
| Dải | Màu | Tên sắc tố | Quãng đường (mm) | R f |
|---|---|---|---|---|
| 1 (gần vạch nhất) | … | … | … | … |
| 2 | … | … | … | … |
| 3 | … | … | … | … |
| 4 (xa vạch nhất) | … | … | … | … |
Trả lời thêm: lục lạp có hình dạng và số lượng thế nào ở tế bào biểu bì rong mái chèo? Vì sao phải để cây trong tối 2 ngày? Trồng rong trong bể cá cảnh có ích gì?
Khám phá
Sắc kí giấy ảo
Chạy sắc kí đúng cách, rồi gọi tên từng dải. Sau đó thử làm sai có chủ đích: đổi sang nước, hạ vạch xuất phát vào dung môi, chấm ít lần, đổi sang lá vàng. Số đo là mô hình để so sánh, không thay cho số đo của nhóm.
0 phút. Dung môi đi được 0 mm.
Vệt sắc tố đang ở vạch xuất phát. Bấm chạy để dung môi leo lên giấy.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/12 bài
Bài 1
Sắp xếp các dải sắc tố từ gần vạch xuất phát đến xa vạch xuất phát.
Bài 2
Vì sao phải dùng bút chì, không dùng bút mực, để kẻ vạch trên giấy sắc kí?
Bài 3
Treo giấy sắc kí vào bình, vạch chấm phải ở vị trí nào so với mặt dung môi?
Bài 4
Dung môi đi được 80 mm, dải carotene đi được 72 mm. Tính R f của carotene (viết dạng số thập phân).
Bài 5
Diệp lục b có R f =0,3. Nếu dung môi đi được 90 mm thì dải diệp lục b cách vạch xuất phát bao nhiêu milimét?
Bài 6
Dịch sắc tố được chiết từ 2 g lá với 20 mL acetone. Cần bao nhiêu mililít acetone để chiết 5 g lá với cùng tỉ lệ?
Bài 7
Trong thí nghiệm tinh bột, vì sao phải đun lá trong cồn trước khi nhúng iodine?
Bài 8
Vì sao phải đun cách thuỷ lá trong cồn, không đun trực tiếp?
Bài 9
Nối mỗi bước với mục đích của nó trong thí nghiệm tinh bột.
Bài 10
Sau khi thử iodine, phần lá bị che có màu vàng nâu nghĩa là gì?
Bài 11
Ở thí nghiệm thải oxygen, những kết quả nào đúng?
Bài 12
Trồng rong trong bể cá cảnh có lợi ích gì liên quan đến bài này?
Ghi nhớ
- Lục lạp hình bầu dục, nhìn thấy được ở tế bào biểu bì rong mái chèo.
- Sắc tố tan trong dung môi hữu cơ, không tan trong nước; sắc kí giấy tách chúng thành bốn dải: diệp lục b, diệp lục a, xanthophyll, carotene.
- Vạch xuất phát phải ở trên mặt dung môi; R f là tỉ số quãng đường sắc tố và dung môi.
- Thử iodine: phần lá được chiếu sáng xanh tím, phần bị che vàng nâu, nên quang hợp tạo tinh bột khi có ánh sáng.
- Cành rong dưới ánh sáng thải O₂, làm que đóm còn tàn đỏ sáng lên.