Bỏ qua đến nội dung

Chương 1 · Luyện tập

Bài 7. Thực hành: Hô hấp ở thực vật

Bài trước nói hô hấp thải CO₂ và toả nhiệt. Bài này em tự kiểm chứng điều đó với một nắm hạt đậu: một cốc nước vôi trong sẽ "tố cáo" khí CO₂, còn một chiếc nhiệt kế sẽ cho thấy hạt đang nảy mầm ấm lên.

Em sẽ học được

  • Chuẩn bị được hạt nảy mầm cho thí nghiệm hô hấp.
  • Thực hiện được thí nghiệm chứng minh hô hấp thải CO₂ và giải thích kết quả.
  • Mở rộng: thực hiện được thí nghiệm chứng minh hô hấp toả nhiệt; bố trí được bình đối chứng.
  • Ghi, xử lí số liệu và viết được báo cáo thực hành.

Chuẩn bị

  • Mẫu vật: hạt chắc, không vỡ, không mọt của một loại cây như đậu tương, đậu đen, đậu xanh, lạc, vừng.
  • Dụng cụ: đĩa Petri, giấy thấm hoặc bông y tế, cốc thuỷ tinh, nước ấm khoảng 40 °C, hai chuông thuỷ tinh dán nhãn A và B; hai bình cách nhiệt (phích nhỏ) có nút cao su, hai nhiệt kế; tủ ấm (nếu có).
  • Hoá chất: nước vôi trong (dung dịch Ca(OH)₂).
  1. Ngâm hạt trong nước ấm khoảng 40 °C trong khoảng 2 giờ.
  2. Vớt hạt, rải đều lên đĩa Petri đã lót giấy thấm hoặc bông ẩm, phủ thêm một lớp giấy thấm ẩm lên trên, đậy nắp.
  3. Để ở nhiệt độ phòng (hoặc tủ ấm 30 đến 35 °C) trong 1 đến 2 ngày cho hạt nhú mầm.

Ghi chú · Vì sao dùng hạt nảy mầm?

Hạt đang nảy mầm hô hấp rất mạnh để lấy năng lượng cho sự phát triển của phôi, lại chưa có lá xanh nên không quang hợp. Nếu dùng cây có lá, quang hợp sẽ hấp thụ CO₂ và làm kết quả khó quan sát.

Thí nghiệm 1: hô hấp thải CO₂

Nguyên lí: CO₂ do hạt hô hấp thải ra bị nước vôi trong hấp thụ, tạo kết tủa trắng CaCO₃ làm mặt nước vôi có váng đục.

CO₂+Ca(OH)₂⟶CaCO₃↓+H₂O
  1. Chuông A: đặt đĩa hạt nảy mầm và một cốc nước vôi trong.
  2. Chuông B (đối chứng): chỉ đặt một cốc nước vôi trong.
  3. Để hai chuông trong phòng thí nghiệm khoảng 1 giờ, rồi mở chuông và quan sát mặt hai cốc nước vôi.
Chuông AChuông B
Đặt vào chuông A
0 phút

Hai cốc nước vôi trong còn trong. Kéo thanh thời gian để chờ.

Thí nghiệm 2 (mở rộng): hô hấp toả nhiệt

Sách Kết nối tri thức làm một thí nghiệm (hô hấp thải CO₂); thí nghiệm toả nhiệt với bình cách nhiệt là phần mở rộng, gặp trong sách bài tập.

Nguyên lí: một phần năng lượng giải phóng khi hô hấp mất đi dưới dạng nhiệt. Trong bình cách nhiệt, nhiệt này giữ lại được và làm nhiệt độ trong bình tăng lên.

  1. Chia hạt nảy mầm thành hai phần bằng nhau. Luộc chín một phần để làm đối chứng (hạt đã chết), để nguội bằng nhiệt độ phòng.
  2. Bình A: cho hạt đang nảy mầm; bình B: cho hạt đã luộc chín. Mỗi bình cắm một nhiệt kế qua nút, bầu nhiệt kế nằm giữa khối hạt.
  3. Ghi nhiệt độ hai bình lúc bắt đầu, rồi sau mỗi vài giờ, trong khoảng 1 ngày.

Ghi chú · Kết quả

Nhiệt độ bình A tăng dần và cao hơn hẳn bình B; bình B gần như giữ nhiệt độ phòng. Hạt sống hô hấp toả nhiệt; hạt luộc chín đã chết, không hô hấp.

Báo cáo thực hành

Báo cáo gồm: mục đích, chuẩn bị, cách tiến hành, kết quả, giải thích và kết luận. Ghi số đo thật của nhóm; mỗi dấu … là một ô cần điền.

Mẫu bảng theo dõi nhiệt độ
Thời điểmBình A (°C)Bình B (°C)Chênh lệch (°C)
Bắt đầu………
Sau 6 giờ………
Sau 12 giờ………
Sau 24 giờ………

Trả lời thêm: Tại sao phải ngâm hạt trong nước ấm khoảng 40 °C? Tại sao trong thí nghiệm này dùng hạt nảy mầm mà không dùng cây?

Khám phá

Hai bình hạt và hai nhiệt kế

Bố trí đúng như sách (A: hạt nảy mầm, B: hạt luộc chín, bình cách nhiệt) rồi bấm "Theo dõi 24 giờ". Sau đó thử thay bình bằng cốc hở, đổi hạt trong bình B, đổi khối lượng hạt. Số đo là mô hình để so sánh, không thay cho số đo của nhóm.

A: 25,0 °CB: 25,0 °C
Bình A (thí nghiệm) chứa
Bình B (đối chứng) chứa
Loại bình
200 g
253035024 giờ°CAB (nét đứt)
Sau 0 giờ: A 25,0 °C, B 25,0 °C, chênh 0,0 °C.

Hai nhiệt kế cùng chỉ nhiệt độ phòng. Bấm chạy để theo dõi trong 24 giờ.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhóm em đo được: bình A (hạt nảy mầm) từ 25,0 °C lên 31,4 °C sau 24 giờ; bình B (hạt luộc) từ 25,0 °C lên 25,2 °C. Tính độ tăng nhiệt độ của mỗi bình và nêu kết luận.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một bạn đặt đĩa hạt nảy mầm và cốc nước vôi vào chuông A nhưng quên chuẩn bị chuông B. Sau 1 giờ, nước vôi ở chuông A có váng đục. Kết luận "hạt hô hấp thải CO₂" đã chắc chắn chưa?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Nước vôi trong ở chuông có hạt nảy mầm bị vẩn đục là do chất nào?

Bài 2

Vì sao phải ngâm hạt trong nước ấm khoảng 40 °C?

Bài 3

Trong thí nghiệm toả nhiệt, bình đối chứng nên chứa gì?

Bài 4

Vì sao thí nghiệm toả nhiệt dùng bình cách nhiệt (phích) mà không dùng cốc hở?

Bài 5

Bình hạt nảy mầm tăng từ 24,5 °C lên 30,1 °C. Nhiệt độ tăng bao nhiêu độ C?

Đơn vị:°C

Bài 6

Trong 12 giờ đầu, bình hạt nảy mầm tăng 4,8 °C. Trung bình mỗi giờ tăng bao nhiêu độ C?

Đơn vị:°C

Bài 7

Sắp xếp các bước của thí nghiệm hô hấp thải CO₂.

  1. Vị trí 1: Đặt đĩa hạt và cốc nước vôi vào chuông A, chỉ cốc nước vôi vào chuông B
  2. Vị trí 2: Ngâm hạt trong nước ấm khoảng 2 giờ
  3. Vị trí 3: Mở chuông, quan sát mặt nước vôi
  4. Vị trí 4: Ủ hạt trên giấy thấm ẩm 1 đến 2 ngày
  5. Vị trí 5: Để hai chuông khoảng 1 giờ

Bài 8

Những kết quả nào đúng khi làm thí nghiệm đúng cách?

Bài 9

Vì sao dùng hạt nảy mầm mà không dùng cây có lá xanh?

Bài 10

Một đống thóc ẩm ủ lâu ngày bị nóng lên. Giải thích nào đúng?

Ghi nhớ

  • Hạt nảy mầm hô hấp mạnh, không quang hợp nên là mẫu vật tốt cho thí nghiệm hô hấp.
  • Hô hấp thải CO₂: nước vôi trong ở chuông có hạt nảy mầm có váng đục CaCO₃, chuông đối chứng gần như vẫn trong.
  • Hô hấp toả nhiệt: trong bình cách nhiệt, hạt nảy mầm làm nhiệt độ tăng, hạt luộc chín thì không.
  • Mỗi thí nghiệm cần đối chứng chỉ khác ở một yếu tố cần kiểm tra.