Bỏ qua đến nội dung

Chuyên đề 2 · Chuyên đề

Bài 7. Dự án: Sưu tầm/điều tra ứng dụng kiểm soát sinh học

Ở địa phương em, nông dân trừ sâu cho lúa, rau, cây ăn quả bằng cách nào? Có ai nuôi kiến vàng, thả ong mắt đỏ hay dùng chế phẩm nấm xanh không? Trong dự án này, em sẽ trở thành người điều tra để tìm câu trả lời.

Em sẽ học được

  • Lập được kế hoạch và thực hiện dự án sưu tầm hoặc điều tra ứng dụng kiểm soát sinh học.
  • Thu thập, xử lí được thông tin từ tài liệu và từ khảo sát thực tế, ghi rõ nguồn.
  • Viết và trình bày được báo cáo dự án, đánh giá được hiệu quả của các ứng dụng đã tìm hiểu.

Mục tiêu và đề tài

Mục tiêu của dự án là tìm hiểu các ứng dụng kiểm soát sinh học đang được dùng trong trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và y tế; đánh giá hiệu quả, ưu điểm, hạn chế của chúng và đề xuất cách áp dụng ở địa phương.

  • Sưu tầm: các ví dụ kiểm soát sinh học thành công hoặc thất bại ở Việt Nam và trên thế giới (bọ rùa trừ rệp sáp, ong mắt đỏ, kiến vàng, chế phẩm Bt, nấm xanh, muỗi mang Wolbachia, cóc mía ở Úc).
  • Điều tra: thực trạng sử dụng thiên địch và chế phẩm sinh học của các hộ trồng lúa, rau, cây ăn quả ở địa phương.
  • Khảo sát: hiểu biết của người dân về thiên địch, về chế phẩm sinh học và về tác hại của việc lạm dụng thuốc hoá học.
  • Tìm hiểu: các chế phẩm sinh học đang bán ở cửa hàng vật tư nông nghiệp (tên, thành phần, đối tượng, cách dùng).

Dự án

Tiến trình dự án

Chia lớp thành các nhóm 4 đến 5 học sinh; mỗi nhóm nhận một đề tài, thực hiện trong 2 đến 3 tuần. Chuẩn bị: sổ và bút ghi chép, phiếu khảo sát in sẵn, điện thoại để chụp ảnh, ghi âm (khi được người được hỏi đồng ý).

  1. Xác định nội dung: nhóm thống nhất đề tài, câu hỏi cần trả lời và đối tượng điều tra.
  2. Lập kế hoạch: phân công nhiệm vụ, thời gian, địa điểm và kết quả dự kiến của từng việc.
  3. Thu thập thông tin: đọc tài liệu từ nguồn tin cậy; phỏng vấn, phát phiếu khảo sát, quan sát và chụp ảnh tại địa phương.
  4. Xử lí thông tin: lập bảng, tính tỉ lệ phần trăm, vẽ biểu đồ; đánh dấu các điểm áp dụng lên bản đồ.
  5. Trình bày kết quả: viết báo cáo, làm áp phích hoặc bài trình chiếu, thuyết trình trước lớp.
  6. Đánh giá: các nhóm tự đánh giá, đánh giá chéo theo tiêu chí do giáo viên đưa ra.
Gợi ý kế hoạch của một nhóm
Công việcThời gian, địa điểmKết quả dự kiến
Sưu tầm các ví dụ kiểm soát sinh học trong nước và thế giớiTuần 1, thư viện, InternetDanh mục ví dụ có ghi nguồn
Khảo sát cửa hàng vật tư nông nghiệpTuần 1, chợ, cửa hàng gần nhàBảng các chế phẩm sinh học đang bán
Phỏng vấn, phát phiếu cho các hộ trồng trọtTuần 2, thôn, xãPhiếu khảo sát đã điền
Xử lí số liệu, lập bản đồ, viết báo cáoTuần 3, tại nhà, ở trườngBáo cáo, bài trình chiếu

Ghi chú · Phiếu thu thập mỗi ví dụ

Tên ứng dụng; đối tượng gây hại; tác nhân sinh học hoặc biện pháp; nhóm biện pháp (thiên địch, chế phẩm sinh học, kĩ thuật di truyền); nơi áp dụng; hiệu quả, nhận xét; nguồn thông tin. Hoạt động khám phá dưới đây có sẵn mẫu phiếu và bản đồ để nhóm dùng.

Báo cáo và đánh giá

  1. Tên dự án, tên các thành viên.
  2. Đặt vấn đề: vì sao cần kiểm soát sinh học (tác hại của lạm dụng thuốc hoá học, sâu hại kháng thuốc).
  3. Mục tiêu và nội dung điều tra.
  4. Phương pháp: kế hoạch, bảng phân công, mẫu phiếu, số người được hỏi.
  5. Kết quả và thảo luận: bảng số liệu, biểu đồ, bản đồ điểm áp dụng, giải thích bằng kiến thức đã học.
  6. Kết luận và đề xuất cho địa phương.
  7. Tài liệu tham khảo; phụ lục (phiếu khảo sát, ảnh).

Lưu ý · Trung thực và an toàn

Ghi đúng số liệu thu được, không tự thêm bớt; ghi rõ nguồn của mọi thông tin và hình ảnh. Hỏi ý kiến trước khi ghi âm, chụp ảnh người khác. Khi ra đồng ruộng, không tự tay pha, phun thuốc trừ sâu; đi theo nhóm và có người lớn đi cùng.
Gợi ý tiêu chí đánh giá
Tiêu chíNội dung
Nội dung khoa họcThông tin chính xác, giải thích đúng cơ sở khoa học
Số liệuThu thập trung thực, xử lí đúng, có bảng, biểu đồ
NguồnGhi đủ nguồn, nguồn tin cậy
Trình bàyRõ ràng, đúng thời gian, trả lời được câu hỏi
Hợp tácMọi thành viên đều có nhiệm vụ và hoàn thành

Khám phá

Phiếu thu thập và bản đồ điểm áp dụng

Điền phiếu cho từng ví dụ nhóm sưu tầm hoặc điều tra được, rồi bấm "Thêm vào bản đồ". Chọn một vùng trên sơ đồ để xem các ví dụ ở đó. Các ví dụ gợi ý có thể ẩn đi. Khi xong, sao chép bản tóm tắt để đưa vào báo cáo; trang không lưu lại dữ liệu.

1. Phiếu thu thập ví dụ

Điền phiếu cho mỗi ví dụ em sưu tầm được; các ô có dấu * là bắt buộc.

2. Bản đồ điểm áp dụng

Trung du vàmiền núi phía Bắc0Đồng bằngsông Hồng0Bắc Trung Bộvà duyên hảimiền Trung1TâyNguyên1Đông Nam Bộ0Đồng bằngsông Cửu Long2

Có 4 ví dụ; nhiều nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long (2). Chưa có ví dụ ở: Trung du và miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ.

Đồng bằng sông Cửu Long

  • Nuôi kiến vàng trong vườn cây có múi(ví dụ gợi ý)

    Sâu, bọ xít hại cam, quýt, bưởi ← Kiến vàng

    Các vườn cam, quýt, bưởi ở Đồng bằng sông Cửu Long

  • Phun chế phẩm nấm xanh trừ rầy nâu(ví dụ gợi ý)

    Rầy nâu hại lúa ← Nấm xanh Metarhizium

    Ruộng lúa Đồng bằng sông Cửu Long

3. Bản tóm tắt để đưa vào báo cáo

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một nhóm phỏng vấn 40 hộ trồng lúa: 14 hộ có dùng chế phẩm sinh học, 10 hộ biết và bảo vệ thiên địch trên ruộng, 16 hộ chỉ dùng thuốc hoá học. Tính tỉ lệ phần trăm mỗi nhóm hộ và nhận xét.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một bạn ghi trong báo cáo: "Thả thật nhiều thiên địch nhập từ nước ngoài là cách tốt nhất để diệt sạch sâu hại". Hãy nhận xét và sửa lại.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/6 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước thực hiện dự án theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Đánh giá kết quả
  2. Vị trí 2: Trình bày kết quả, báo cáo trước lớp
  3. Vị trí 3: Xử lí thông tin, lập bảng, biểu đồ, bản đồ
  4. Vị trí 4: Thu thập thông tin từ tài liệu và thực tế
  5. Vị trí 5: Lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ
  6. Vị trí 6: Xác định nội dung, câu hỏi điều tra

Bài 2

Khảo sát 50 người dân, có 18 người biết bọ rùa là thiên địch của rệp. Tỉ lệ người biết điều này là bao nhiêu phần trăm?

Đơn vị:%

Bài 3

Chọn tất cả các nguồn thông tin tin cậy cho dự án.

Bài 4

Một nhóm điều tra thấy ruộng có phun thuốc trừ sâu định kì có ít nhện, bọ rùa hơn hẳn ruộng không phun. Giải thích hợp lí nhất là

Bài 5

Nối mỗi ví dụ sưu tầm được với nhóm biện pháp kiểm soát sinh học.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 6

Chọn tất cả các việc làm đúng khi điều tra thực tế.

Ghi nhớ

  • Dự án gồm sáu bước: xác định nội dung, lập kế hoạch, thu thập, xử lí thông tin, trình bày và đánh giá.
  • Mỗi ví dụ cần ghi đủ: đối tượng gây hại, tác nhân, nhóm biện pháp, nơi áp dụng, hiệu quả và nguồn.
  • Số liệu điều tra phải trung thực, được xử lí bằng bảng, tỉ lệ phần trăm, biểu đồ và bản đồ điểm áp dụng.
  • Kết luận và đề xuất dựa trên kiến thức về kiểm soát sinh học, hướng tới nông nghiệp bền vững ở địa phương.