Chương 2 · Luyện tập
Bài 14. Thực hành: Quan sát một số dạng đột biến nhiễm sắc thể
Bác sĩ nhìn vào ảnh bộ NST của một thai nhi và kết luận em bé mắc hội chứng Down. Họ đã thấy gì trên ảnh? Trong bài thực hành này, em sẽ tự quan sát, đếm và so sánh để nhận ra các dạng đột biến NST.
Em sẽ học được
- Quan sát được tiêu bản cố định (hoặc ảnh chụp) bộ NST bình thường và bộ NST đột biến dưới kính hiển vi.
- Nhận dạng được một số dạng đột biến NST bằng cách so sánh với bộ NST bình thường của loài.
- Ghi kết quả quan sát và rút ra kết luận về dạng đột biến.
Chuẩn bị
- Kính hiển vi quang học có vật kính 10×, 40× (và 100× nếu có), dầu soi kính.
- Tiêu bản cố định bộ NST người bình thường và người mắc hội chứng Down (hoặc ảnh chụp bộ NST đồ).
- Tiêu bản cố định hoặc ảnh chụp NST của một số dạng đột biến khác: đột biến cấu trúc, thể lệch bội, thể đa bội ở thực vật.
- Vở ghi, bút chì để vẽ và ghi kết quả.
Cách tiến hành
- Đặt tiêu bản lên bàn kính, quan sát bằng vật kính 10× để tìm vùng có tế bào đang ở kì giữa (NST co xoắn cực đại, tách rời nhau).
- Chuyển sang vật kính 40× (hoặc 100× với dầu soi) để quan sát rõ bộ NST của một tế bào.
- Đếm số lượng NST, quan sát hình dạng, kích thước từng NST; với ảnh chụp bộ NST đồ, so sánh từng cặp NST tương đồng.
- So sánh với bộ NST bình thường của loài (người: 2n=46) và xác định dạng đột biến.
Ghi chú · Mẹo nhận dạng
Báo cáo kết quả
Mỗi nhóm học sinh ghi kết quả quan sát vào bảng theo mẫu, vẽ hình NST quan sát được và trả lời các câu hỏi cuối bài.
| Loài | Hình ảnh trên tiêu bản bình thường và tiêu bản đột biến | Nhận xét khi so sánh với bộ NST bình thường | Kết luận về dạng đột biến |
|---|---|---|---|
| Người | Tiêu bản đột biến có 47 NST | Thừa một NST số 21 (cặp 21 có 3 chiếc) | Đột biến lệch bội (thể ba, hội chứng Down) |
| … | … | … | … |
Khám phá
Nhận dạng đột biến qua tiêu bản
Mỗi lượt là một tiêu bản: bộ NST đồ của người, bộ NST của một loài cây hoặc trình tự gene trên NST trước và sau đột biến. Quan sát, đếm, so sánh rồi chọn dạng đột biến. Chọn sai lần đầu em được gợi ý và thử lại.
Bộ NST đồ của một người, xếp theo cặp từ 1 đến 22 và nhóm NST giới tính.
Quan sát tiêu bản rồi chọn dạng đột biến.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/11 bài
Bài 1
Một ảnh bộ NST đồ của người có 46 NST, mỗi cặp từ 1 đến 22 đều có 2 chiếc và cặp NST giới tính là XX. Kết luận nào đúng?
Bài 2
Ảnh bộ NST đồ của một người có 45 NST, các cặp NST thường đều có 2 chiếc, nhóm NST giới tính chỉ có một NST X. Người này mắc hội chứng nào?
Bài 3
Tế bào của một cây có 2n=8 có 12 NST, xếp thành 4 nhóm, mỗi nhóm 3 NST tương đồng. Cây này là
Bài 4
Quan sát tiêu bản của một loài có 2n=24, thấy tế bào có 23 NST, chỉ một cặp còn 1 chiếc. Thể bốn của loài này có bao nhiêu NST?
Bài 5
Tế bào sinh dưỡng của một thể tam bội có 36 NST. Bộ NST lưỡng bội 2n của loài là bao nhiêu?
Bài 6
Vì sao nên quan sát và đếm NST ở tế bào đang ở kì giữa?
Bài 7
Sắp xếp các bước quan sát tiêu bản NST đột biến theo đúng thứ tự.
Bài 8
Nối mỗi kết quả quan sát với kết luận về dạng đột biến.
Bài 9
NST bình thường có trình tự ABC•DEFGH. Trên tiêu bản đột biến, NST này có trình tự ABC•DEFQR, đồng thời một NST không tương đồng MN•OPQR trở thành MN•OPGH. Đây là dạng đột biến nào?
Bài 10
Một cây trồng có thân, lá và các cơ quan sinh dưỡng to hơn hẳn các cây cùng loài. Những nhận định nào đúng?
Bài 11
Tại sao phần lớn các đột biến NST là có hại cho thể đột biến?
Ghi nhớ
- Quan sát NST ở kì giữa, khi NST co xoắn cực đại.
- Nhận dạng đột biến bằng cách đếm NST từng cặp và so sánh hình dạng, kích thước, trình tự với bộ NST bình thường của loài.
- Thay đổi ở một hay vài cặp: lệch bội; tăng đều ở mọi nhóm: đa bội; thay đổi hình dạng, độ dài, trật tự gene: đột biến cấu trúc.