Bỏ qua đến nội dung

Chương 2 · Luyện tập

Bài 14. Thực hành: Quan sát một số dạng đột biến nhiễm sắc thể

Bác sĩ nhìn vào ảnh bộ NST của một thai nhi và kết luận em bé mắc hội chứng Down. Họ đã thấy gì trên ảnh? Trong bài thực hành này, em sẽ tự quan sát, đếm và so sánh để nhận ra các dạng đột biến NST.

Em sẽ học được

  • Quan sát được tiêu bản cố định (hoặc ảnh chụp) bộ NST bình thường và bộ NST đột biến dưới kính hiển vi.
  • Nhận dạng được một số dạng đột biến NST bằng cách so sánh với bộ NST bình thường của loài.
  • Ghi kết quả quan sát và rút ra kết luận về dạng đột biến.

Chuẩn bị

  • Kính hiển vi quang học có vật kính 10×, 40× (và 100× nếu có), dầu soi kính.
  • Tiêu bản cố định bộ NST người bình thường và người mắc hội chứng Down (hoặc ảnh chụp bộ NST đồ).
  • Tiêu bản cố định hoặc ảnh chụp NST của một số dạng đột biến khác: đột biến cấu trúc, thể lệch bội, thể đa bội ở thực vật.
  • Vở ghi, bút chì để vẽ và ghi kết quả.

Cách tiến hành

  1. Đặt tiêu bản lên bàn kính, quan sát bằng vật kính 10× để tìm vùng có tế bào đang ở kì giữa (NST co xoắn cực đại, tách rời nhau).
  2. Chuyển sang vật kính 40× (hoặc 100× với dầu soi) để quan sát rõ bộ NST của một tế bào.
  3. Đếm số lượng NST, quan sát hình dạng, kích thước từng NST; với ảnh chụp bộ NST đồ, so sánh từng cặp NST tương đồng.
  4. So sánh với bộ NST bình thường của loài (người: 2n=46) và xác định dạng đột biến.

Ghi chú · Mẹo nhận dạng

Thay đổi số lượng NST ở một hoặc vài cặp: lệch bội. Mọi nhóm NST tương đồng đều tăng thành 3, 4… chiếc: đa bội. Số lượng NST không đổi nhưng một NST dài hơn, ngắn hơn hoặc có hình dạng, trật tự các đoạn khác thường: đột biến cấu trúc.

Báo cáo kết quả

Mỗi nhóm học sinh ghi kết quả quan sát vào bảng theo mẫu, vẽ hình NST quan sát được và trả lời các câu hỏi cuối bài.

Mẫu bảng báo cáo (dòng đầu là ví dụ)
LoàiHình ảnh trên tiêu bản bình thường và tiêu bản đột biếnNhận xét khi so sánh với bộ NST bình thườngKết luận về dạng đột biến
NgườiTiêu bản đột biến có 47 NSTThừa một NST số 21 (cặp 21 có 3 chiếc)Đột biến lệch bội (thể ba, hội chứng Down)
…………

Khám phá

Nhận dạng đột biến qua tiêu bản

Mỗi lượt là một tiêu bản: bộ NST đồ của người, bộ NST của một loài cây hoặc trình tự gene trên NST trước và sau đột biến. Quan sát, đếm, so sánh rồi chọn dạng đột biến. Chọn sai lần đầu em được gợi ý và thử lại.

Tiêu bản 1/8 Đúng lần đầu: 0

Bộ NST đồ của một người, xếp theo cặp từ 1 đến 22 và nhóm NST giới tính.

12345678910111213141516171819202122XXXGiới tính

Quan sát tiêu bản rồi chọn dạng đột biến.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Ảnh bộ NST đồ của một người có 47 NST: cặp số 21 có 3 chiếc, cặp NST giới tính là XY, các cặp khác đều có 2 chiếc. Kết luận về dạng đột biến.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Tiêu bản tế bào rễ của một loài cây có 2n=8. Một tế bào ở kì giữa có 16 NST, xếp được thành 4 nhóm, mỗi nhóm gồm 4 NST giống nhau về hình dạng và kích thước. Đây là dạng đột biến nào?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Một ảnh bộ NST đồ của người có 46 NST, mỗi cặp từ 1 đến 22 đều có 2 chiếc và cặp NST giới tính là XX. Kết luận nào đúng?

Bài 2

Ảnh bộ NST đồ của một người có 45 NST, các cặp NST thường đều có 2 chiếc, nhóm NST giới tính chỉ có một NST X. Người này mắc hội chứng nào?

Bài 3

Tế bào của một cây có 2n=8 có 12 NST, xếp thành 4 nhóm, mỗi nhóm 3 NST tương đồng. Cây này là

Bài 4

Quan sát tiêu bản của một loài có 2n=24, thấy tế bào có 23 NST, chỉ một cặp còn 1 chiếc. Thể bốn của loài này có bao nhiêu NST?

Đơn vị:NST

Bài 5

Tế bào sinh dưỡng của một thể tam bội có 36 NST. Bộ NST lưỡng bội 2n của loài là bao nhiêu?

Bài 6

Vì sao nên quan sát và đếm NST ở tế bào đang ở kì giữa?

Bài 7

Sắp xếp các bước quan sát tiêu bản NST đột biến theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Đếm số lượng NST và quan sát hình dạng NST ở tế bào đã chọn
  2. Vị trí 2: Đặt tiêu bản lên bàn kính, dùng vật kính 10× tìm vùng có tế bào ở kì giữa
  3. Vị trí 3: So sánh với bộ NST bình thường của loài và kết luận dạng đột biến
  4. Vị trí 4: Chuyển sang vật kính 40× để quan sát rõ NST của một tế bào

Bài 8

Nối mỗi kết quả quan sát với kết luận về dạng đột biến.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 9

NST bình thường có trình tự ABC•DEFGH. Trên tiêu bản đột biến, NST này có trình tự ABC•DEFQR, đồng thời một NST không tương đồng MN•OPQR trở thành MN•OPGH. Đây là dạng đột biến nào?

Bài 10

Một cây trồng có thân, lá và các cơ quan sinh dưỡng to hơn hẳn các cây cùng loài. Những nhận định nào đúng?

Bài 11

Tại sao phần lớn các đột biến NST là có hại cho thể đột biến?

Ghi nhớ

  • Quan sát NST ở kì giữa, khi NST co xoắn cực đại.
  • Nhận dạng đột biến bằng cách đếm NST từng cặp và so sánh hình dạng, kích thước, trình tự với bộ NST bình thường của loài.
  • Thay đổi ở một hay vài cặp: lệch bội; tăng đều ở mọi nhóm: đa bội; thay đổi hình dạng, độ dài, trật tự gene: đột biến cấu trúc.