Bỏ qua đến nội dung

Chương 3 · Luyện tập

Bài 17. Thực hành: Thí nghiệm về thường biến ở cây trồng

Hai luống rau muống trồng từ cùng một khóm, một luống tưới mỗi ngày, một luống mỗi tuần mới tưới một lần. Sau một tháng, hai luống khác nhau thế nào, và sự khác nhau ấy nói lên điều gì về kiểu gene và môi trường?

Em sẽ học được

  • Bố trí được thí nghiệm có lô đối chứng và lô thí nghiệm, trong đó các cây cùng kiểu gene và hai lô chỉ khác nhau một yếu tố môi trường.
  • Theo dõi, đo và ghi được số liệu về chiều cao, khối lượng của cây ở hai lô.
  • Xử lí số liệu bằng tỉ lệ phần trăm, so sánh kiểu hình và rút ra kết luận về thường biến.

Chuẩn bị và nguyên lí

  • Dụng cụ: cuốc, xẻng, dụng cụ tưới (bình tưới, vòi hoặc máy bơm), thước đo, cân.
  • Nguyên liệu: phân hữu cơ vi sinh, phân NPK.
  • Cây thí nghiệm: loài nhân giống được bằng giâm cành, giâm ngọn hoặc chiết cành để có nhiều cây cùng kiểu gene, ví dụ rau muống, khoai lang, rau ngót, dâu tằm.

Ghi chú · Nguyên lí thí nghiệm

Dùng các cây có cùng kiểu gene, trồng ở hai lô: lô đối chứng và lô thí nghiệm. Hai lô giống nhau về số lượng cây, tuổi cây, loại đất, dinh dưỡng và cách chăm sóc; chỉ khác nhau một yếu tố đang nghiên cứu (nước, phân bón hoặc ánh sáng). Đơn giản nhất là cho hai lô khác nhau về chế độ tưới nước. Khi đó, mọi khác biệt về kiểu hình giữa hai lô là do yếu tố môi trường ấy gây ra.

Cách tiến hành (thí nghiệm với rau muống)

  1. Chuẩn bị đất: làm sạch cỏ, xới tơi đất, bón lót trước khi trồng 7 – 10 ngày. Lên hai luống cao 20 – 30 cm, rộng 1 m, dài 1,5 m, cách nhau 1 m.
  2. Trồng cây: cắt các đoạn cuống già dài khoảng 15 cm từ cùng một khóm rau muống (mọc từ cùng một hạt). Cắm sâu 4 – 5 cm, cây cách cây 15 cm, nén nhẹ đất; tưới đủ ẩm cho cây ra rễ, che bớt nắng nếu cần.
  3. Tạo khác biệt về chế độ tưới: khi cây đã sinh trưởng bình thường, lô đối chứng tưới mỗi ngày một lần, lô thí nghiệm tưới mỗi tuần một lần với lượng nước mỗi lần như nhau. Các khâu chăm sóc khác giữ như nhau.
  4. Theo dõi: sau khoảng 3 tuần hoặc 1 tháng, đo chiều cao trung bình của cây (từ gốc đến ngọn) và cân khối lượng rau thu hoạch của mỗi lô.
  5. Xử lí số liệu: tính giá trị của lô thí nghiệm bằng bao nhiêu phần trăm giá trị của lô đối chứng.
Tỉ lệ (%)=(giá trị của lô thí nghiệm)/(giá trị của lô đối chứng)·100%

Báo cáo kết quả

Báo cáo gồm: mục đích thí nghiệm; kết quả và giải thích (bảng số liệu, nhận xét, giải thích sự khác biệt giữa hai lô); trả lời câu hỏi. Ghi số liệu theo mẫu:

Mẫu bảng số liệu
Thời điểm đoChiều cao TB lô ĐC (cm)Chiều cao TB lô TN (cm)TN so với ĐC (%)Khối lượng lô ĐC (kg)Khối lượng lô TN (kg)TN so với ĐC (%)
Sau 3 tuần………………
Sau 1 tháng………………
  • Câu hỏi a) Nếu kết quả giữa hai lô khác nhau không đáng kể, cần điều chỉnh thí nghiệm thế nào? Giải thích.
  • Câu hỏi b) Nếu kết quả giữa hai lô về cơ bản là như nhau, có thể rút ra kết luận gì có ý nghĩa thực tiễn? Giải thích.

Khám phá

Thí nghiệm ảo: hai luống rau muống

Chọn yếu tố môi trường khác nhau giữa hai lô, nguồn cây và thời điểm đo, rồi bấm "Trồng và đo". Tính chiều cao của lô thí nghiệm bằng bao nhiêu phần trăm lô đối chứng. Thử chọn "Mỗi lô một giống" để thấy vì sao phải dùng các cây cùng kiểu gene. Số liệu là minh hoạ.

Yếu tố môi trường khác nhau giữa hai lô
Nguồn cây trồng
3 tuần

Lô đối chứng: tưới mỗi ngày một lần. Lô thí nghiệm: tưới mỗi tuần một lần. Mọi điều kiện khác như nhau. Bấm "Trồng và đo".

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Sau 1 tháng, chiều cao trung bình của cây ở lô đối chứng là 38,5 cm, lô thí nghiệm (tưới mỗi tuần một lần) là 24,2 cm; khối lượng rau thu hoạch của hai lô lần lượt là 2,4 kg và 1,3 kg. Xử lí số liệu và rút ra kết luận.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một nhóm học sinh thấy chiều cao lô thí nghiệm bằng 97% lô đối chứng. Nhóm nên điều chỉnh thí nghiệm thế nào?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Chiều cao trung bình của rau muống ở lô đối chứng là 40,0 cm, ở lô thí nghiệm là 26,0 cm. Chiều cao lô thí nghiệm bằng bao nhiêu phần trăm lô đối chứng?

Đơn vị:%

Bài 2

Khối lượng rau thu hoạch ở lô đối chứng là 3,2 kg, ở lô thí nghiệm là 2,4 kg. Khối lượng lô thí nghiệm bằng bao nhiêu phần trăm lô đối chứng?

Đơn vị:%

Bài 3

Chiều cao của 5 cây ở một lô là 32; 35; 30; 34; 29 cm. Chiều cao trung bình của lô là bao nhiêu?

Đơn vị:cm

Bài 4

Trong thí nghiệm che bớt ánh sáng, cây ở lô thí nghiệm cao trung bình 36 cm, bằng 120% chiều cao lô đối chứng. Chiều cao trung bình của lô đối chứng là bao nhiêu?

Đơn vị:cm

Bài 5

Vì sao các cây ở hai lô phải được giâm từ các đoạn cuống của cùng một khóm rau muống?

Bài 6

Trong thí nghiệm tìm hiểu ảnh hưởng của chế độ tưới nước, những điều kiện nào phải giống nhau ở hai lô?

Bài 7

Chọn các loài phù hợp làm cây thí nghiệm về thường biến theo cách của bài thực hành.

Bài 8

Sắp xếp các bước của thí nghiệm với rau muống theo đúng trình tự.

  1. Vị trí 1: Tính tỉ lệ phần trăm lô thí nghiệm so với lô đối chứng và rút ra kết luận
  2. Vị trí 2: Đo chiều cao, cân khối lượng rau của mỗi lô
  3. Vị trí 3: Tưới lô đối chứng mỗi ngày, lô thí nghiệm mỗi tuần một lần
  4. Vị trí 4: Giâm các đoạn cuống từ cùng một khóm vào hai luống
  5. Vị trí 5: Làm đất, bón lót và lên hai luống

Bài 9

Kết quả giữa hai lô khác nhau không đáng kể. Cách điều chỉnh thí nghiệm nào hợp lí nhất?

Bài 10

Nếu kết quả giữa lô tưới mỗi ngày và lô tưới mỗi tuần một lần về cơ bản là như nhau, có thể rút ra kết luận thực tiễn nào?

Bài 11

Lấy các đoạn cuống từ cây ở lô thí nghiệm (tưới thưa, cây thấp) đem trồng với chế độ tưới mỗi ngày. Các cây mới sẽ

Bài 12

Một nhóm cho lô đối chứng tưới mỗi ngày và bón phân NPK, lô thí nghiệm tưới mỗi tuần một lần và không bón phân. Thí nghiệm này mắc lỗi gì?

Ghi nhớ

  • Thí nghiệm về thường biến dùng các cây cùng kiểu gene (giâm từ cùng một khóm hoặc một cây).
  • Lô đối chứng và lô thí nghiệm giống nhau mọi điều kiện, chỉ khác một yếu tố môi trường (nước, phân bón, ánh sáng).
  • Đo chiều cao, khối lượng; tính tỉ lệ TN/ĐC·100% để so sánh kiểu hình.
  • Khác biệt kiểu hình giữa hai lô là thường biến: do môi trường, không làm đổi kiểu gene và không di truyền.