Chương 8 · Hoạt động
Bài 35. Dự án: Tìm hiểu thực trạng bảo tồn sinh thái tại địa phương và đề xuất giải pháp bảo tồn
Quanh nơi em sống có thể có một khu rừng đang được bảo vệ, một đầm nước bị ô nhiễm, một loài chim ngày càng hiếm hay một vạt rừng ngập mặn vừa được trồng lại. Công tác bảo tồn ở đó đang diễn ra thế nào, hiệu quả ra sao, và em có thể đề xuất điều gì?
Em sẽ học được
- Lập được kế hoạch làm việc nhóm cho một dự án khảo sát thực tế.
- Thu thập được thông tin về thực trạng bảo tồn, phục hồi sinh thái ở địa phương bằng tài liệu, quan sát, đo đếm và phỏng vấn.
- Phân tích được nguyên nhân suy giảm và đề xuất được giải pháp bảo tồn phù hợp.
- Viết và trình bày được báo cáo kèm hình ảnh, số liệu minh hoạ.
Mục tiêu và chủ đề của dự án
Dự án giúp em vận dụng kiến thức về sinh thái học phục hồi, bảo tồn đa dạng sinh vật và phát triển bền vững vào thực tế địa phương, đồng thời rèn kĩ năng làm việc nhóm, lập kế hoạch, quan sát, phỏng vấn và viết báo cáo.
- Chủ đề 1: Đánh giá thực trạng bảo tồn đa dạng sinh vật ở một khu vực (vườn quốc gia, khu bảo tồn, rừng phòng hộ, đầm phá...).
- Chủ đề 2: Bảo tồn một loài cụ thể (một loài cây gỗ quý, một loài chim, một giống cây trồng, vật nuôi bản địa...).
- Chủ đề 3: Phục hồi một hệ sinh thái tự nhiên (trồng lại rừng ngập mặn, phục hồi đồi trọc, làm sạch một dòng sông...).
| Nội dung khảo sát | Câu hỏi gợi ý |
|---|---|
| Thực trạng | Có những loài, hệ sinh thái nào? Diện tích, số lượng cá thể bao nhiêu? So với trước đây tăng hay giảm? |
| Nguyên nhân, mối đe doạ | Mất nơi sống, săn bắt, khai thác quá mức, ô nhiễm, loài ngoại lai xâm hại hay biến đổi khí hậu? |
| Biện pháp đang thực hiện | Bảo tồn nguyên vị hay chuyển vị? Có trồng lại, cải tạo sinh học, tuyên truyền không? Hiệu quả thế nào? |
| Giải pháp đề xuất | Giải pháp nào đánh vào nguyên nhân chính, phù hợp với sinh kế của người dân, ai có thể thực hiện? |
Lưu ý · An toàn và tôn trọng
Dự án
Kế hoạch thực hiện dự án
Mục tiêu: đánh giá thực trạng bảo tồn hoặc phục hồi sinh thái ở một địa điểm cụ thể tại địa phương và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.
Chuẩn bị: sổ ghi chép, phiếu khảo sát, bảng câu hỏi phỏng vấn, thước dây hoặc dây đo, máy ảnh hoặc điện thoại, bản đồ khu vực, ống nhòm (nếu quan sát chim).
- Lập kế hoạch: bầu nhóm trưởng, chọn chủ đề và địa điểm, phân công nhiệm vụ; ghi rõ thời gian, hoạt động, người phụ trách, sản phẩm dự kiến, phương tiện và các cá nhân, cơ quan cần liên hệ.
- Thu thập thông tin tổng quan từ sách, báo, internet, thầy cô và người hiểu biết.
- Khảo sát tại hiện trường: quan sát, đo đếm (diện tích, số cây, số cá thể), chụp ảnh; phỏng vấn cán bộ bảo tồn, kiểm lâm, người dân.
- Xử lí thông tin: lập bảng, vẽ biểu đồ, so sánh với số liệu những năm trước; xác định nguyên nhân chính.
- Họp nhóm (trực tiếp hoặc trực tuyến) để trao đổi tiến độ, khó khăn và thống nhất giải pháp đề xuất.
- Viết báo cáo và làm sản phẩm trình bày: bài trình chiếu, áp phích, video hoặc tập ảnh có thuyết minh.
- Trình bày, trưng bày sản phẩm; các nhóm góp ý, đánh giá theo bảng tiêu chí.
Báo cáo gồm:
- Mục tiêu, địa điểm, thời gian và phương pháp khảo sát.
- Thực trạng công tác bảo tồn hoặc phục hồi, kèm số liệu, hình ảnh.
- Nguyên nhân suy giảm và đánh giá hiệu quả các biện pháp đang thực hiện.
- Các giải pháp nhóm đề xuất và kết luận.
Khám phá
Bản đồ khảo sát bảo tồn
Bước 1: trên bản đồ một xã giả định, chạm vào từng địa điểm, đọc thực trạng và chọn giải pháp đánh vào nguyên nhân chính. Bước 2: ghi chú những điểm nhóm em thực sự khảo sát. Bước 3: xem bản nháp báo cáo được tạo từ ghi chú và sao chép để hoàn thiện.
Đây là một xã ven biển giả định để luyện tập. Chạm vào một địa điểm, đọc thực trạng rồi chọn giải pháp bảo tồn đánh vào nguyên nhân chính. Đã đề xuất đúng 0/6 địa điểm.
Rừng núi đá vôi
Còn đàn voọc và nhiều loài lan quý; người ngoài vào đặt bẫy thú, chặt gỗ trộm.
Ví dụ
Ví dụ 1
Luyện tập
Đã làm 0/5 bài
Bài 1
Sắp xếp các bước thực hiện dự án theo đúng trình tự.
Bài 2
Những phương pháp nào dùng để thu thập thông tin chi tiết tại hiện trường?
Bài 3
Nhóm phát hiện một đầm nước bị ốc bươu vàng phá hại hết cây thuỷ sinh bản địa. Giải pháp nào đánh vào nguyên nhân chính?
Bài 4
Một khu rừng có 250 cây gỗ quý năm 2019, năm 2024 đếm được 200 cây. Số cây đã giảm bao nhiêu phần trăm?
Bài 5
Người dân một xã sống nhờ khai thác gỗ trong rừng phòng hộ. Giải pháp bảo tồn nào có khả năng bền vững nhất?
Ghi nhớ
- Dự án bảo tồn đi từ lập kế hoạch, thu thập thông tin, khảo sát hiện trường, xử lí số liệu tới viết báo cáo và trình bày.
- Khảo sát cần làm rõ thực trạng, nguyên nhân suy giảm và hiệu quả của các biện pháp đang thực hiện, bằng số liệu trung thực.
- Giải pháp tốt đánh vào nguyên nhân chính và gắn với sinh kế của người dân địa phương.