Bỏ qua đến nội dung

Chương 7 · Luyện tập

Bài 32. Thực hành: Thiết kế một hệ sinh thái nhân tạo

Một bể cá cảnh có cây thuỷ sinh, ốc và lớp cát sỏi là một hệ sinh thái thu nhỏ: có sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải và môi trường vô sinh. Thiết kế thế nào để cá sống khoẻ, nước trong và bể tự duy trì được lâu dài?

Em sẽ học được

  • Xác định được các thành phần của một hệ sinh thái nhân tạo (bể cá cảnh) và vai trò của từng thành phần.
  • Thiết kế, lắp đặt được một bể cá cảnh có đủ sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải.
  • Theo dõi được các dấu hiệu cân bằng, mất cân bằng của bể và đề xuất được cách khắc phục.
  • Viết được báo cáo thực hành kèm hình ảnh sản phẩm.

Thành phần của bể cá cảnh

Thành phầnTrong bể cá cảnhVai trò
Môi trường vô sinhNước, cát sỏi, đá, ánh sáng, nhiệt độ, khí hoà tanNơi sống; cung cấp nước, chất khoáng, ánh sáng cho sinh vật
Sinh vật sản xuấtCây thuỷ sinh (rong đuôi chó, rong la hán, bèo...), tảoQuang hợp tạo chất hữu cơ và oxygen; hấp thụ CO₂, chất khoáng (nitrate)
Sinh vật tiêu thụCá cảnh (cá bảy màu, cá vàng nhỏ...), ốc, tôm nhỏSử dụng thức ăn; ốc ăn tảo, thức ăn thừa giúp nước sạch
Sinh vật phân giảiVi khuẩn, nấm sống trong lớp cát sỏi, nướcPhân giải chất thải, thức ăn thừa, xác sinh vật thành chất vô cơ (ammonia); cùng sống trong lớp cát sỏi có vi khuẩn nitrate hoá chuyển ammonia độc thành nitrate cho cây dùng

Định lí · Bể cân bằng

Bể ở trạng thái cân bằng khi oxygen do cây tạo ra đủ cho hô hấp của cá, ốc, vi sinh vật; chất thải được phân giải kịp và chất khoáng được cây hấp thụ lại. Khi đó vật chất được trao đổi theo chu trình trong bể, chỉ cần bổ sung năng lượng (ánh sáng) và một ít thức ăn.

Chuẩn bị

  • Bể kính hoặc bình thuỷ tinh trong suốt; cát, sỏi, đá đã rửa sạch; đèn chiếu sáng (nếu bể đặt nơi thiếu sáng).
  • Nước sạch: nước máy để lắng 1 – 2 ngày cho bay bớt chlorine, hoặc nước giếng, nước mưa sạch.
  • Sinh vật: cây thuỷ sinh dễ sống (rong đuôi chó, rong la hán), vài con cá cảnh nhỏ, vài con ốc.
  • Thức ăn cho cá, vợt, nhiệt kế, sổ theo dõi, điện thoại để chụp ảnh.

Cách tiến hành

  1. Lên ý tưởng thiết kế: vẽ sơ đồ bể, chọn các loài sinh vật sản xuất, tiêu thụ và số lượng phù hợp với thể tích bể.
  2. Rải lớp cát sỏi dày khoảng 3 – 5 cm dưới đáy bể, bố trí đá trang trí.
  3. Đổ nước nhẹ nhàng vào bể (đặt đĩa hoặc tấm nilon lên cát để nước không làm xáo trộn đáy).
  4. Trồng cây thuỷ sinh: cây cao trồng phía sau, cây thấp trồng phía trước.
  5. Để bể ổn định vài ngày cho nước trong và vi sinh vật phát triển trong lớp cát sỏi.
  6. Thả ốc và cá (ngâm túi cá trong bể khoảng 15 – 20 phút cho cân bằng nhiệt độ rồi mới thả).
  7. Đặt bể nơi có ánh sáng vừa phải, tránh nắng chiếu trực tiếp; chiếu đèn khoảng 8 – 10 giờ mỗi ngày.

Duy trì cân bằng và báo cáo

  • Cho cá ăn lượng vừa đủ (cá ăn hết trong vài phút); vớt thức ăn thừa, lá cây úa, xác sinh vật chết.
  • Theo dõi hằng ngày: màu và mùi của nước, cá có ngoi lên mặt nước thở không, cây phát triển ra sao, tảo có bám nhiều không.
  • Thay một phần nước định kì (khoảng 20% – 30% mỗi tuần), không thay toàn bộ để giữ vi sinh vật có lợi.
  • Khi nước xanh đục do tảo: giảm thời gian chiếu sáng, giảm thức ăn, thêm cây thuỷ sinh hoặc ốc. Khi cá ngoi lên thở: giảm số cá, thêm cây hoặc sục khí.

Ghi chú · Nội dung báo cáo

Mục tiêu; sơ đồ thiết kế và danh sách các thành phần (vô sinh, sản xuất, tiêu thụ, phân giải); các bước thực hiện; bảng theo dõi theo ngày (màu nước, tình trạng cá, cây, tảo) kèm ảnh chụp sản phẩm; nhận xét về trạng thái cân bằng, các sự cố gặp phải, nguyên nhân và cách khắc phục.

Khám phá

Thiết kế bể cá cảnh ảo

Chọn số bó rong, số cá, số ốc, thời gian chiếu sáng, có hay không lớp cát sỏi có vi khuẩn, và lượng thức ăn. Kéo "Ngày thứ" để theo dõi bể trong 30 ngày qua đồ thị oxygen, ammonia và tảo. Thử bỏ hết cây, thả quá nhiều cá, bỏ lớp cát sỏi hay cho ăn quá nhiều để thấy bể mất cân bằng, rồi tìm thiết kế giữ được cân bằng.

Bó rong (cây thuỷ sinh) 4
Cá 4
Ốc 2
8 giờ/ngày
30
Lớp cát sỏi có vi khuẩn
Cho cá ăn
02460ngày 30Chỉ số
Oxygen hoà tan Ammonia (chất thải độc) Tảo

Mô hình bể không có máy sục khí, máy lọc; các chỉ số trên thang 0 – 10 chỉ minh hoạ xu hướng. Ngày thứ 30: còn 4/4 con cá.

Sau 30 ngày bể vẫn cân bằng: cây quang hợp đủ oxygen cho cá và ốc, vi khuẩn trong cát sỏi chuyển hoá chất thải thành nitrate, cây hấp thụ nitrate, tảo không phát triển quá mức. Đây là một hệ sinh thái nhân tạo tự duy trì được.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một bể kính dài 60 cm, rộng 30 cm, cao 40 cm được đổ nước tới độ cao 35 cm. Theo hướng dẫn, mỗi con cá cảnh nhỏ cần ít nhất 5 L nước. Bể này nuôi được tối đa bao nhiêu con cá?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một bạn làm bể cá chỉ có nước, sỏi rửa sạch và 10 con cá, không trồng cây, cho cá ăn nhiều. Sau một tuần nước đục, có mùi hôi, cá ngoi lên mặt nước rồi chết dần. Giải thích và đề xuất cách khắc phục.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Ghép mỗi thành phần của bể cá cảnh với nhóm phù hợp trong hệ sinh thái.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 2

Một bể dài 60 cm, rộng 30 cm được đổ nước cao 35 cm. Thể tích nước trong bể là bao nhiêu lít?

Đơn vị:L

Bài 3

Bể chứa 63 L nước, mỗi con cá cảnh nhỏ cần ít nhất 5 L nước. Nuôi được nhiều nhất bao nhiêu con cá?

Bài 4

Mỗi tuần thay 20% lượng nước của bể 63 L. Mỗi lần cần thay bao nhiêu lít nước?

Đơn vị:L

Bài 5

Sắp xếp các bước lắp đặt bể cá cảnh theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Thả ốc và cá
  2. Vị trí 2: Để bể ổn định vài ngày
  3. Vị trí 3: Trồng cây thuỷ sinh
  4. Vị trí 4: Đổ nước nhẹ nhàng vào bể
  5. Vị trí 5: Rải lớp cát sỏi đã rửa sạch dưới đáy bể

Bài 6

Vai trò chủ yếu của cây thuỷ sinh trong bể cá cảnh là

Bài 7

Vì sao nước máy nên được để lắng 1 – 2 ngày trước khi đổ vào bể cá?

Bài 8

Không nên đặt bể cá nơi nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ vì

Bài 9

Những dấu hiệu nào cho thấy bể cá đang mất cân bằng?

Bài 10

Khi thay nước cho bể, không nên thay toàn bộ nước và cọ rửa sạch hết sỏi vì

Bài 11

Thả thêm vài con ốc vào bể cá có tác dụng gì?

Ghi nhớ

  • Bể cá cảnh là một hệ sinh thái nhân tạo gồm môi trường vô sinh, sinh vật sản xuất (cây thuỷ sinh), sinh vật tiêu thụ (cá, ốc) và sinh vật phân giải (vi khuẩn trong cát sỏi).
  • Thiết kế bể: chọn số lượng sinh vật phù hợp thể tích; lắp theo thứ tự cát sỏi → nước → cây → để ổn định → thả ốc, cá.
  • Bể cân bằng khi oxygen đủ, chất thải được phân giải và chất khoáng được cây hấp thụ lại; chỉ cần bổ sung ánh sáng và ít thức ăn.
  • Duy trì: cho ăn vừa đủ, chiếu sáng vừa phải, vớt thức ăn thừa, thay một phần nước định kì; theo dõi và ghi chép để báo cáo.