Chương 7 · Luyện tập
Bài 32. Thực hành: Thiết kế một hệ sinh thái nhân tạo
Một bể cá cảnh có cây thuỷ sinh, ốc và lớp cát sỏi là một hệ sinh thái thu nhỏ: có sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải và môi trường vô sinh. Thiết kế thế nào để cá sống khoẻ, nước trong và bể tự duy trì được lâu dài?
Em sẽ học được
- Xác định được các thành phần của một hệ sinh thái nhân tạo (bể cá cảnh) và vai trò của từng thành phần.
- Thiết kế, lắp đặt được một bể cá cảnh có đủ sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải.
- Theo dõi được các dấu hiệu cân bằng, mất cân bằng của bể và đề xuất được cách khắc phục.
- Viết được báo cáo thực hành kèm hình ảnh sản phẩm.
Thành phần của bể cá cảnh
| Thành phần | Trong bể cá cảnh | Vai trò |
|---|---|---|
| Môi trường vô sinh | Nước, cát sỏi, đá, ánh sáng, nhiệt độ, khí hoà tan | Nơi sống; cung cấp nước, chất khoáng, ánh sáng cho sinh vật |
| Sinh vật sản xuất | Cây thuỷ sinh (rong đuôi chó, rong la hán, bèo...), tảo | Quang hợp tạo chất hữu cơ và oxygen; hấp thụ CO₂, chất khoáng (nitrate) |
| Sinh vật tiêu thụ | Cá cảnh (cá bảy màu, cá vàng nhỏ...), ốc, tôm nhỏ | Sử dụng thức ăn; ốc ăn tảo, thức ăn thừa giúp nước sạch |
| Sinh vật phân giải | Vi khuẩn, nấm sống trong lớp cát sỏi, nước | Phân giải chất thải, thức ăn thừa, xác sinh vật thành chất vô cơ (ammonia); cùng sống trong lớp cát sỏi có vi khuẩn nitrate hoá chuyển ammonia độc thành nitrate cho cây dùng |
Định lí · Bể cân bằng
Chuẩn bị
- Bể kính hoặc bình thuỷ tinh trong suốt; cát, sỏi, đá đã rửa sạch; đèn chiếu sáng (nếu bể đặt nơi thiếu sáng).
- Nước sạch: nước máy để lắng 1 – 2 ngày cho bay bớt chlorine, hoặc nước giếng, nước mưa sạch.
- Sinh vật: cây thuỷ sinh dễ sống (rong đuôi chó, rong la hán), vài con cá cảnh nhỏ, vài con ốc.
- Thức ăn cho cá, vợt, nhiệt kế, sổ theo dõi, điện thoại để chụp ảnh.
Cách tiến hành
- Lên ý tưởng thiết kế: vẽ sơ đồ bể, chọn các loài sinh vật sản xuất, tiêu thụ và số lượng phù hợp với thể tích bể.
- Rải lớp cát sỏi dày khoảng 3 – 5 cm dưới đáy bể, bố trí đá trang trí.
- Đổ nước nhẹ nhàng vào bể (đặt đĩa hoặc tấm nilon lên cát để nước không làm xáo trộn đáy).
- Trồng cây thuỷ sinh: cây cao trồng phía sau, cây thấp trồng phía trước.
- Để bể ổn định vài ngày cho nước trong và vi sinh vật phát triển trong lớp cát sỏi.
- Thả ốc và cá (ngâm túi cá trong bể khoảng 15 – 20 phút cho cân bằng nhiệt độ rồi mới thả).
- Đặt bể nơi có ánh sáng vừa phải, tránh nắng chiếu trực tiếp; chiếu đèn khoảng 8 – 10 giờ mỗi ngày.
Duy trì cân bằng và báo cáo
- Cho cá ăn lượng vừa đủ (cá ăn hết trong vài phút); vớt thức ăn thừa, lá cây úa, xác sinh vật chết.
- Theo dõi hằng ngày: màu và mùi của nước, cá có ngoi lên mặt nước thở không, cây phát triển ra sao, tảo có bám nhiều không.
- Thay một phần nước định kì (khoảng 20% – 30% mỗi tuần), không thay toàn bộ để giữ vi sinh vật có lợi.
- Khi nước xanh đục do tảo: giảm thời gian chiếu sáng, giảm thức ăn, thêm cây thuỷ sinh hoặc ốc. Khi cá ngoi lên thở: giảm số cá, thêm cây hoặc sục khí.
Ghi chú · Nội dung báo cáo
Khám phá
Thiết kế bể cá cảnh ảo
Chọn số bó rong, số cá, số ốc, thời gian chiếu sáng, có hay không lớp cát sỏi có vi khuẩn, và lượng thức ăn. Kéo "Ngày thứ" để theo dõi bể trong 30 ngày qua đồ thị oxygen, ammonia và tảo. Thử bỏ hết cây, thả quá nhiều cá, bỏ lớp cát sỏi hay cho ăn quá nhiều để thấy bể mất cân bằng, rồi tìm thiết kế giữ được cân bằng.
Mô hình bể không có máy sục khí, máy lọc; các chỉ số trên thang 0 – 10 chỉ minh hoạ xu hướng. Ngày thứ 30: còn 4/4 con cá.
Sau 30 ngày bể vẫn cân bằng: cây quang hợp đủ oxygen cho cá và ốc, vi khuẩn trong cát sỏi chuyển hoá chất thải thành nitrate, cây hấp thụ nitrate, tảo không phát triển quá mức. Đây là một hệ sinh thái nhân tạo tự duy trì được.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/11 bài
Bài 1
Ghép mỗi thành phần của bể cá cảnh với nhóm phù hợp trong hệ sinh thái.
Bài 2
Một bể dài 60 cm, rộng 30 cm được đổ nước cao 35 cm. Thể tích nước trong bể là bao nhiêu lít?
Bài 3
Bể chứa 63 L nước, mỗi con cá cảnh nhỏ cần ít nhất 5 L nước. Nuôi được nhiều nhất bao nhiêu con cá?
Bài 4
Mỗi tuần thay 20% lượng nước của bể 63 L. Mỗi lần cần thay bao nhiêu lít nước?
Bài 5
Sắp xếp các bước lắp đặt bể cá cảnh theo đúng thứ tự.
Bài 6
Vai trò chủ yếu của cây thuỷ sinh trong bể cá cảnh là
Bài 7
Vì sao nước máy nên được để lắng 1 – 2 ngày trước khi đổ vào bể cá?
Bài 8
Không nên đặt bể cá nơi nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ vì
Bài 9
Những dấu hiệu nào cho thấy bể cá đang mất cân bằng?
Bài 10
Khi thay nước cho bể, không nên thay toàn bộ nước và cọ rửa sạch hết sỏi vì
Bài 11
Thả thêm vài con ốc vào bể cá có tác dụng gì?
Ghi nhớ
- Bể cá cảnh là một hệ sinh thái nhân tạo gồm môi trường vô sinh, sinh vật sản xuất (cây thuỷ sinh), sinh vật tiêu thụ (cá, ốc) và sinh vật phân giải (vi khuẩn trong cát sỏi).
- Thiết kế bể: chọn số lượng sinh vật phù hợp thể tích; lắp theo thứ tự cát sỏi → nước → cây → để ổn định → thả ốc, cá.
- Bể cân bằng khi oxygen đủ, chất thải được phân giải và chất khoáng được cây hấp thụ lại; chỉ cần bổ sung ánh sáng và ít thức ăn.
- Duy trì: cho ăn vừa đủ, chiếu sáng vừa phải, vớt thức ăn thừa, thay một phần nước định kì; theo dõi và ghi chép để báo cáo.