Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 25. Hệ thống phân loại sinh vật

Vào một hiệu sách lớn, em tìm được ngay cuốn sách cần mua vì sách được xếp theo từng khu, từng giá, từng ngăn. Thế giới sống có hàng triệu loài sinh vật. Các nhà khoa học cũng "xếp giá" cho chúng: chia sinh vật thành các nhóm lớn, rồi chia mỗi nhóm thành các nhóm nhỏ hơn. Bài này cho em biết các nhóm đó được sắp xếp như thế nào.

Em sẽ học được

  • Nêu được sự cần thiết của việc phân loại thế giới sống.
  • Kể được các bậc phân loại sinh vật từ thấp đến cao: loài, chi (giống), họ, bộ, lớp, ngành, giới.
  • Nhận biết được năm giới sinh vật và lấy được ví dụ cho mỗi giới.
  • Phân biệt được tên địa phương, tên phổ thông và tên khoa học; viết đúng tên khoa học của một loài.

Sự cần thiết của việc phân loại thế giới sống

Phân loại sinh vật là sắp xếp sinh vật vào các nhóm dựa trên những đặc điểm giống nhau. Những sinh vật có nhiều đặc điểm chung được xếp vào cùng một nhóm.

  • Giúp gọi đúng tên sinh vật và xác định được vị trí của sinh vật trong thế giới sống.
  • Giúp thấy được sự giống nhau, khác nhau và mối quan hệ họ hàng giữa các nhóm sinh vật.
  • Giúp việc tìm hiểu, nghiên cứu, sử dụng và bảo vệ sinh vật thuận lợi hơn.

Để phân loại, người ta dựa vào các đặc điểm như: loại tế bào (nhân sơ hay nhân thực), mức độ tổ chức cơ thể (đơn bào hay đa bào), kiểu dinh dưỡng (tự dưỡng hay dị dưỡng), môi trường sống...

Các bậc phân loại sinh vật

Định nghĩa · Bậc phân loại

Sinh vật được phân loại theo các bậc từ thấp đến cao: loài, chi (giống), họ, bộ, lớp, ngành, giới. Loài là bậc phân loại thấp nhất (bậc cơ bản); giới là bậc phân loại cao nhất.

Mỗi bậc gồm nhiều nhóm của bậc ngay dưới nó: một chi gồm một hoặc nhiều loài, một họ gồm một hoặc nhiều chi... Bậc càng thấp, các sinh vật trong cùng nhóm càng có nhiều đặc điểm giống nhau và quan hệ họ hàng càng gần.

Các bậc phân loại của loài hổ
Bậc phân loạiTên nhóm
GiớiĐộng vật (Animalia)
NgànhDây sống (Chordata)
LớpThú (Mammalia)
BộĂn thịt (Carnivora)
HọMèo (Felidae)
ChiBáo (Panthera)
LoàiHổ (Panthera tigris)

Ghi chú · Ghi nhớ thứ tự

Từ thấp lên cao: Loài → Chi → Họ → Bộ → Lớp → Ngành → Giới. Đi theo chiều ngược lại (từ giới xuống loài), nhóm sinh vật hẹp dần cho tới khi chỉ còn một loài.

Cách gọi tên sinh vật

Một sinh vật có thể có nhiều tên gọi. Tên địa phương là tên gọi theo vùng miền, ví dụ cùng một loại quả nhưng miền Bắc gọi là quả dứa, miền Nam gọi là quả thơm hay quả khóm. Tên phổ thông là tên được dùng phổ biến trong cả nước (quả dứa). Để các nhà khoa học trên toàn thế giới hiểu nhau, mỗi loài còn có một tên khoa học duy nhất.

Định nghĩa · Tên khoa học

Tên khoa học của một loài gồm hai phần, viết bằng tiếng Latin: tên chi (viết hoa chữ cái đầu) đứng trước, tên loài (viết thường) đứng sau. Khi in, tên khoa học được viết nghiêng; khi viết tay, gạch chân. Ví dụ: Homo sapiens (người), Oryza sativa (lúa), Panthera tigris (hổ), Ananas comosus (dứa).

Lưu ý · Dễ nhầm

Không viết hoa tên loài (sai: Homo Sapiens) và không đảo thứ tự hai phần (sai: sapiens Homo). Hai loài cùng chi có chung phần đầu: Panthera tigris (hổ) và Panthera leo (sư tử).

Các giới sinh vật

Năm 1969, nhà sinh học Whittaker đề xuất chia sinh giới thành năm giới: Khởi sinh, Nguyên sinh, Nấm, Thực vật và Động vật. Cơ sở để chia là loại tế bào, mức độ tổ chức cơ thể và kiểu dinh dưỡng.

Đặc điểm của năm giới sinh vật
GiớiLoại tế bàoTổ chức cơ thểKiểu dinh dưỡngVí dụ
Khởi sinhNhân sơĐơn bàoTự dưỡng hoặc dị dưỡngVi khuẩn E. coli, vi khuẩn lam
Nguyên sinhNhân thựcĐa số đơn bào, một số đa bàoTự dưỡng hoặc dị dưỡngTrùng roi, trùng giày, tảo
NấmNhân thựcĐơn bào hoặc đa bàoDị dưỡngNấm men, nấm rơm, nấm mốc
Thực vậtNhân thựcĐa bàoTự dưỡng (quang hợp)Rêu, dương xỉ, cây lúa, cây bưởi
Động vậtNhân thựcĐa bàoDị dưỡng, có khả năng di chuyểnGiun đất, cá chép, hổ, người

Ở phần khám phá, em hãy chọn một sinh vật và đi từ giới xuống loài để xem nhóm sinh vật hẹp dần, hoặc so sánh hai loài để xem chúng chung đến bậc nào.

Khám phá

Cây phân loại

Chế độ "Đi từ giới xuống loài": chọn một sinh vật rồi bấm "Xuống một bậc" và quan sát những sinh vật còn cùng nhóm. Chế độ "So sánh hai loài": chọn hai sinh vật để xem chúng chung những bậc phân loại nào.

Chế độ
  1. Giới Động vật (Animalia)
  2. Ngành chưa mở
  3. Lớp chưa mở
  4. Bộ chưa mở
  5. Họ chưa mở
  6. Chi (giống) chưa mở
  7. Loài chưa mở

Cùng nhóm ở bậc này:

  • Hổ
  • Sư tử
  • Mèo nhà
  • Gấu trúc lớn
  • Người

Giới Động vật (Animalia): trong 11 sinh vật của bảng, còn 4 sinh vật khác cùng nhóm này. Xuống bậc tiếp theo, nhóm sẽ hẹp hơn.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Sắp xếp các nhóm sau của loài hổ theo thứ tự từ bậc cao nhất đến bậc thấp nhất: họ Mèo, giới Động vật, lớp Thú, chi Báo, ngành Dây sống, bộ Ăn thịt.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Hổ (Panthera tigris), mèo nhà (Felis catus) và người (Homo sapiens) đều thuộc lớp Thú. Hổ và mèo nhà cùng họ Mèo; người thuộc bộ Linh trưởng. Trong ba loài này, hai loài nào có quan hệ họ hàng gần nhau hơn?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Xếp các sinh vật sau vào giới phù hợp: nấm men, trùng roi, cây rêu, con châu chấu, vi khuẩn lam.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Sắp xếp các bậc phân loại theo thứ tự từ thấp đến cao.

  1. Vị trí 1: Họ
  2. Vị trí 2: Giới
  3. Vị trí 3: Loài
  4. Vị trí 4: Lớp
  5. Vị trí 5: Chi (giống)
  6. Vị trí 6: Ngành
  7. Vị trí 7: Bộ

Bài 2

Bậc phân loại thấp nhất (bậc cơ bản) là

Bài 3

Cách viết nào là đúng tên khoa học của loài người?

Bài 4

Nối mỗi giới với một sinh vật thuộc giới đó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Một nhóm sinh vật có tế bào nhân thực, cơ thể đa bào, dị dưỡng và có khả năng di chuyển. Nhóm này thuộc giới

Bài 6

Giới nào gồm các sinh vật có tế bào nhân sơ?

Bài 7

Hổ (Panthera tigris) và sư tử (Panthera leo) cùng thuộc chi Báo. Hai loài này chung bao nhiêu bậc phân loại (kể từ bậc giới)?

Bài 8

Tên khoa học của cây lúa là Oryza sativa. Cây lúa thuộc chi nào? (Viết tên chi)

Bài 9

Chọn tất cả các ý nêu đúng lợi ích của việc phân loại thế giới sống.

Bài 10

Miền Bắc gọi là "quả dứa", miền Nam gọi là "quả thơm". "Quả thơm" là

Ghi nhớ

  • Phân loại giúp gọi đúng tên sinh vật, xác định vị trí và mối quan hệ họ hàng giữa các sinh vật.
  • Các bậc phân loại từ thấp đến cao: loài, chi (giống), họ, bộ, lớp, ngành, giới; loài là bậc cơ bản.
  • Năm giới sinh vật: Khởi sinh, Nguyên sinh, Nấm, Thực vật, Động vật.
  • Tên khoa học = tên chi (viết hoa chữ đầu) + tên loài (viết thường), in nghiêng, ví dụ Homo sapiens.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ