Chương VII · Luyện tập
Bài 28. Thực hành: Làm sữa chua và quan sát vi khuẩn
Sữa chua là món ăn quen thuộc, nhưng ít ai nghĩ rằng mỗi thìa sữa chua chứa hàng triệu vi khuẩn còn sống. Chính những vi khuẩn lactic này đã biến sữa lỏng, ngọt thành sữa chua đông mịn, chua dịu. Trong bài thực hành này, em sẽ nhìn tận mắt chúng dưới kính hiển vi và tự tay làm sữa chua.
Em sẽ học được
- Làm được tiêu bản và quan sát được vi khuẩn trong sữa chua bằng kính hiển vi; vẽ được hình dạng vi khuẩn quan sát được.
- Thực hiện được các bước làm sữa chua.
- Giải thích được vai trò của vi khuẩn lactic và lí do của từng bước: nước ấm vừa, ủ ấm, cất tủ lạnh.
Chuẩn bị
- Dụng cụ: kính hiển vi có vật kính 10× và 40×, lam kính, lamen, ống nhỏ giọt, giấy thấm, nhiệt kế, cốc thuỷ tinh 1,2 lít, thìa khuấy, ấm đun nước, thùng xốp có nắp, các lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp.
- Nguyên liệu: hai hộp sữa chua không đường (để ở nhiệt độ phòng khoảng 25 °C từ 1 đến 2 giờ trước khi làm), một hộp sữa đặc có đường 380 g, 1 lít nước uống, nước cất.
- Tiêu bản cố định một số loài vi khuẩn khác (nếu có).
Lưu ý · An toàn và vệ sinh
Quan sát vi khuẩn trong sữa chua
- Hoà khoảng một thìa sữa chua không đường với 10 mL nước cất.
- Dùng ống nhỏ giọt nhỏ một giọt hỗn hợp lên lam kính, đậy lamen lại.
- Dùng giấy thấm hút phần nước tràn ra xung quanh lamen.
- Đặt tiêu bản lên bàn kính, điều chỉnh cho mẫu vật nằm đúng giữa đường đi của ánh sáng.
- Quan sát ở vật kính 10× để tìm vùng có nhiều vi khuẩn.
- Đưa vùng đó vào giữa trường nhìn rồi chuyển sang vật kính 40× để thấy rõ hình dạng vi khuẩn.
Với thị kính 10×, vật kính 40× cho ảnh phóng to 10·40=400 lần. Vi khuẩn lactic trong sữa chua chủ yếu có dạng hình que, đứng riêng lẻ hoặc xếp thành chuỗi; có loại hình cầu xếp thành chuỗi. Em vẽ hình vi khuẩn quan sát được ở mỗi vật kính vào vở.
Nếu có tiêu bản cố định của các loài vi khuẩn khác, em quan sát chúng ở vật kính 10× rồi 40× và so sánh hình dạng với vi khuẩn trong sữa chua.
Làm sữa chua
- Đun sôi 1 lít nước, để nguội đến khoảng 50 °C (dùng nhiệt kế để đo).
- Cho sữa đặc vào cốc thuỷ tinh, thêm nước ấm cho đủ 1 lít, khuấy cho sữa tan hết.
- Cho hai hộp sữa chua không đường vào, khuấy đều.
- Rót hỗn hợp vào các lọ thuỷ tinh, đậy nắp, xếp vào thùng xốp, đậy kín nắp thùng và ủ trong 10 đến 12 giờ.
- Lấy các lọ sữa chua ra và cho vào tủ lạnh.
Ghi chú · Vì sao sữa thành sữa chua?
| Việc làm | Lí do |
|---|---|
| Chỉ cho sữa chua giống khi hỗn hợp ấm khoảng 50 °C, không dùng nước sôi | Nhiệt độ cao tiêu diệt vi khuẩn lactic, sữa sẽ không đông |
| Ủ kín trong thùng xốp | Giữ ấm để vi khuẩn lactic hoạt động mạnh, sinh sản nhanh |
| Cho vào tủ lạnh khi sữa đã đông | Nhiệt độ thấp làm vi khuẩn lactic hoạt động chậm lại, sữa chua không bị chua quá |
Ở phần khám phá, em sắp xếp lại các bước làm sữa chua và thử thay đổi nhiệt độ hỗn hợp, thời gian ủ để xem kết quả.
Báo cáo kết quả
- Vẽ hình dạng vi khuẩn trong sữa chua quan sát được ở vật kính 10× và 40×; ghi rõ độ phóng đại.
- Mô tả sữa chua nhóm em làm được: độ đông, màu, mùi, vị sau khi ủ.
- Trả lời: vì sao không dùng nước sôi để pha sữa chua giống; vì sao phải cho sữa chua vào tủ lạnh sau khi ủ.
Khám phá
Làm sữa chua ảo
Phần 1: dùng các nút mũi tên đưa các bước làm sữa chua về đúng thứ tự rồi bấm "Kiểm tra". Phần 2: kéo thanh nhiệt độ hỗn hợp khi cho sữa chua giống và thanh thời gian ủ, quan sát lọ sữa chua và đọc nhận xét.
1. Sắp xếp các bước làm sữa chua
- Vị trí 1: Cho hai hộp sữa chua không đường (sữa chua giống) vào, khuấy đều.
- Vị trí 2: Đun sôi 1 lít nước, để nguội đến khoảng 50 °C (đo bằng nhiệt kế).
- Vị trí 3: Lấy các lọ sữa chua ra, cho vào tủ lạnh.
- Vị trí 4: Cho sữa đặc vào cốc, thêm nước ấm cho đủ 1 lít, khuấy cho tan hết.
- Vị trí 5: Rót vào các lọ thuỷ tinh, đậy nắp, đặt vào thùng xốp, đậy kín và ủ 10 đến 12 giờ.
Dùng các nút mũi tên để đưa từng bước về đúng vị trí, rồi bấm "Kiểm tra".
2. Ủ sữa chua
Độ đông: sánh, chưa đông hẳn
Vị: chua dịu
Sữa đã sánh lại nhưng chưa đông hẳn: vi khuẩn lactic đang biến đường thành acid lactic. Ủ thêm một thời gian nữa.
Mô hình đơn giản theo cách làm trong sách: hỗn hợp ban đầu khoảng 50 °C, ủ kín trong thùng xốp để giữ ấm.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/12 bài
Bài 1
Sắp xếp các bước làm tiêu bản và quan sát vi khuẩn trong sữa chua theo đúng thứ tự.
Bài 2
Vì sao không dùng nước sôi để pha sữa chua dùng làm giống?
Bài 3
Sau khi ủ xong, cần cho sữa chua vào tủ lạnh để
Bài 4
Kính hiển vi có thị kính 10×. Khi quan sát vi khuẩn bằng vật kính 40×, ảnh được phóng to bao nhiêu lần?
Bài 5
Loại vi khuẩn chủ yếu biến sữa thành sữa chua là
Bài 6
Chọn tất cả các hình dạng vi khuẩn có thể quan sát được trong tiêu bản sữa chua.
Bài 7
Chất nào làm sữa chua đông lại và có vị chua?
Bài 8
Nhóm của An bắt đầu ủ sữa chua lúc 20 giờ và ủ đúng 10 giờ. Nhóm An lấy sữa chua ra lúc mấy giờ sáng hôm sau?
Bài 9
Dụng cụ nào dùng để kiểm tra nước đã nguội đến khoảng 50 °C?
Bài 10
Vì sao phải ủ các lọ sữa chua trong thùng xốp đậy kín?
Bài 11
Chọn tất cả các thực phẩm được làm nhờ vi khuẩn lactic.
Bài 12
Khi quan sát tiêu bản, em tìm vùng có nhiều vi khuẩn ở vật kính nào trước?
Ghi nhớ
- Tiêu bản sữa chua: hoà sữa chua với nước cất, nhỏ giọt lên lam kính, đậy lamen, tìm mẫu ở vật kính 10× rồi quan sát ở 40×.
- Vi khuẩn lactic trong sữa chua có hình que hoặc hình cầu, thường xếp thành chuỗi.
- Làm sữa chua: nước nguội đến khoảng 50 °C, pha sữa đặc, cho sữa chua giống, ủ ấm 10 đến 12 giờ, rồi cất tủ lạnh.
- Vi khuẩn lactic biến đường thành acid lactic làm sữa đông và chua; nước sôi giết vi khuẩn, tủ lạnh làm chúng hoạt động chậm lại.