Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Luyện tập

Bài 28. Thực hành: Làm sữa chua và quan sát vi khuẩn

Sữa chua là món ăn quen thuộc, nhưng ít ai nghĩ rằng mỗi thìa sữa chua chứa hàng triệu vi khuẩn còn sống. Chính những vi khuẩn lactic này đã biến sữa lỏng, ngọt thành sữa chua đông mịn, chua dịu. Trong bài thực hành này, em sẽ nhìn tận mắt chúng dưới kính hiển vi và tự tay làm sữa chua.

Em sẽ học được

  • Làm được tiêu bản và quan sát được vi khuẩn trong sữa chua bằng kính hiển vi; vẽ được hình dạng vi khuẩn quan sát được.
  • Thực hiện được các bước làm sữa chua.
  • Giải thích được vai trò của vi khuẩn lactic và lí do của từng bước: nước ấm vừa, ủ ấm, cất tủ lạnh.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: kính hiển vi có vật kính 10× và 40×, lam kính, lamen, ống nhỏ giọt, giấy thấm, nhiệt kế, cốc thuỷ tinh 1,2 lít, thìa khuấy, ấm đun nước, thùng xốp có nắp, các lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp.
  • Nguyên liệu: hai hộp sữa chua không đường (để ở nhiệt độ phòng khoảng 25 °C từ 1 đến 2 giờ trước khi làm), một hộp sữa đặc có đường 380 g, 1 lít nước uống, nước cất.
  • Tiêu bản cố định một số loài vi khuẩn khác (nếu có).

Lưu ý · An toàn và vệ sinh

Cẩn thận khi đun và rót nước nóng. Rửa sạch, tráng nước sôi các cốc, thìa, lọ trước khi làm để không lẫn vi khuẩn gây hỏng sữa. Sữa chua dùng làm tiêu bản không được ăn. Lam kính, lamen dễ vỡ, cầm nhẹ tay.

Quan sát vi khuẩn trong sữa chua

  1. Hoà khoảng một thìa sữa chua không đường với 10 mL nước cất.
  2. Dùng ống nhỏ giọt nhỏ một giọt hỗn hợp lên lam kính, đậy lamen lại.
  3. Dùng giấy thấm hút phần nước tràn ra xung quanh lamen.
  4. Đặt tiêu bản lên bàn kính, điều chỉnh cho mẫu vật nằm đúng giữa đường đi của ánh sáng.
  5. Quan sát ở vật kính 10× để tìm vùng có nhiều vi khuẩn.
  6. Đưa vùng đó vào giữa trường nhìn rồi chuyển sang vật kính 40× để thấy rõ hình dạng vi khuẩn.

Với thị kính 10×, vật kính 40× cho ảnh phóng to 10·40=400 lần. Vi khuẩn lactic trong sữa chua chủ yếu có dạng hình que, đứng riêng lẻ hoặc xếp thành chuỗi; có loại hình cầu xếp thành chuỗi. Em vẽ hình vi khuẩn quan sát được ở mỗi vật kính vào vở.

Nếu có tiêu bản cố định của các loài vi khuẩn khác, em quan sát chúng ở vật kính 10× rồi 40× và so sánh hình dạng với vi khuẩn trong sữa chua.

Làm sữa chua

  1. Đun sôi 1 lít nước, để nguội đến khoảng 50 °C (dùng nhiệt kế để đo).
  2. Cho sữa đặc vào cốc thuỷ tinh, thêm nước ấm cho đủ 1 lít, khuấy cho sữa tan hết.
  3. Cho hai hộp sữa chua không đường vào, khuấy đều.
  4. Rót hỗn hợp vào các lọ thuỷ tinh, đậy nắp, xếp vào thùng xốp, đậy kín nắp thùng và ủ trong 10 đến 12 giờ.
  5. Lấy các lọ sữa chua ra và cho vào tủ lạnh.

Ghi chú · Vì sao sữa thành sữa chua?

Vi khuẩn lactic trong sữa chua giống sinh sản rất nhanh khi được ủ ấm. Chúng biến đường trong sữa thành acid lactic: acid làm sữa đông lại và có vị chua. Sữa chua giống chính là nguồn vi khuẩn lactic ban đầu.
Lí do của các bước quan trọng
Việc làmLí do
Chỉ cho sữa chua giống khi hỗn hợp ấm khoảng 50 °C, không dùng nước sôiNhiệt độ cao tiêu diệt vi khuẩn lactic, sữa sẽ không đông
Ủ kín trong thùng xốpGiữ ấm để vi khuẩn lactic hoạt động mạnh, sinh sản nhanh
Cho vào tủ lạnh khi sữa đã đôngNhiệt độ thấp làm vi khuẩn lactic hoạt động chậm lại, sữa chua không bị chua quá

Ở phần khám phá, em sắp xếp lại các bước làm sữa chua và thử thay đổi nhiệt độ hỗn hợp, thời gian ủ để xem kết quả.

Báo cáo kết quả

  • Vẽ hình dạng vi khuẩn trong sữa chua quan sát được ở vật kính 10× và 40×; ghi rõ độ phóng đại.
  • Mô tả sữa chua nhóm em làm được: độ đông, màu, mùi, vị sau khi ủ.
  • Trả lời: vì sao không dùng nước sôi để pha sữa chua giống; vì sao phải cho sữa chua vào tủ lạnh sau khi ủ.

Khám phá

Làm sữa chua ảo

Phần 1: dùng các nút mũi tên đưa các bước làm sữa chua về đúng thứ tự rồi bấm "Kiểm tra". Phần 2: kéo thanh nhiệt độ hỗn hợp khi cho sữa chua giống và thanh thời gian ủ, quan sát lọ sữa chua và đọc nhận xét.

1. Sắp xếp các bước làm sữa chua

  1. Vị trí 1: Cho hai hộp sữa chua không đường (sữa chua giống) vào, khuấy đều.
  2. Vị trí 2: Đun sôi 1 lít nước, để nguội đến khoảng 50 °C (đo bằng nhiệt kế).
  3. Vị trí 3: Lấy các lọ sữa chua ra, cho vào tủ lạnh.
  4. Vị trí 4: Cho sữa đặc vào cốc, thêm nước ấm cho đủ 1 lít, khuấy cho tan hết.
  5. Vị trí 5: Rót vào các lọ thuỷ tinh, đậy nắp, đặt vào thùng xốp, đậy kín và ủ 10 đến 12 giờ.

Dùng các nút mũi tên để đưa từng bước về đúng vị trí, rồi bấm "Kiểm tra".

2. Ủ sữa chua

50 °C
6 giờ

Độ đông: sánh, chưa đông hẳn

Vị: chua dịu

Sữa đã sánh lại nhưng chưa đông hẳn: vi khuẩn lactic đang biến đường thành acid lactic. Ủ thêm một thời gian nữa.

Mô hình đơn giản theo cách làm trong sách: hỗn hợp ban đầu khoảng 50 °C, ủ kín trong thùng xốp để giữ ấm.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhóm của Bình đun sôi nước rồi pha ngay sữa đặc và sữa chua giống khi nước còn khoảng 90 °C, ủ 12 giờ. Sữa vẫn lỏng và có mùi lạ. Hãy giải thích và nêu cách sửa.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Khi quan sát tiêu bản sữa chua bằng kính hiển vi có thị kính 10×, em lần lượt dùng vật kính 10× và 40×. Tính độ phóng đại ở mỗi lần quan sát và cho biết vì sao phải dùng vật kính 10× trước.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước làm tiêu bản và quan sát vi khuẩn trong sữa chua theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Chuyển sang vật kính 40× để quan sát rõ hình dạng vi khuẩn
  2. Vị trí 2: Hoà một thìa sữa chua với 10 mL nước cất
  3. Vị trí 3: Đậy lamen, dùng giấy thấm hút nước tràn ra
  4. Vị trí 4: Quan sát ở vật kính 10× để tìm vùng có nhiều vi khuẩn
  5. Vị trí 5: Nhỏ một giọt hỗn hợp lên lam kính

Bài 2

Vì sao không dùng nước sôi để pha sữa chua dùng làm giống?

Bài 3

Sau khi ủ xong, cần cho sữa chua vào tủ lạnh để

Bài 4

Kính hiển vi có thị kính 10×. Khi quan sát vi khuẩn bằng vật kính 40×, ảnh được phóng to bao nhiêu lần?

Đơn vị:lần

Bài 5

Loại vi khuẩn chủ yếu biến sữa thành sữa chua là

Bài 6

Chọn tất cả các hình dạng vi khuẩn có thể quan sát được trong tiêu bản sữa chua.

Bài 7

Chất nào làm sữa chua đông lại và có vị chua?

Bài 8

Nhóm của An bắt đầu ủ sữa chua lúc 20 giờ và ủ đúng 10 giờ. Nhóm An lấy sữa chua ra lúc mấy giờ sáng hôm sau?

Đơn vị:giờ

Bài 9

Dụng cụ nào dùng để kiểm tra nước đã nguội đến khoảng 50 °C?

Bài 10

Vì sao phải ủ các lọ sữa chua trong thùng xốp đậy kín?

Bài 11

Chọn tất cả các thực phẩm được làm nhờ vi khuẩn lactic.

Bài 12

Khi quan sát tiêu bản, em tìm vùng có nhiều vi khuẩn ở vật kính nào trước?

Ghi nhớ

  • Tiêu bản sữa chua: hoà sữa chua với nước cất, nhỏ giọt lên lam kính, đậy lamen, tìm mẫu ở vật kính 10× rồi quan sát ở 40×.
  • Vi khuẩn lactic trong sữa chua có hình que hoặc hình cầu, thường xếp thành chuỗi.
  • Làm sữa chua: nước nguội đến khoảng 50 °C, pha sữa đặc, cho sữa chua giống, ủ ấm 10 đến 12 giờ, rồi cất tủ lạnh.
  • Vi khuẩn lactic biến đường thành acid lactic làm sữa đông và chua; nước sôi giết vi khuẩn, tủ lạnh làm chúng hoạt động chậm lại.