Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Luyện tập

Bài 31. Thực hành: Quan sát nguyên sinh vật

Một giọt nước ao nhìn bằng mắt thường chỉ hơi đục, nhưng dưới kính hiển vi lại có hàng chục sinh vật đang bơi, bò, trôi. Trong bài thực hành này, em sẽ tự lấy mẫu nước, làm tiêu bản, tìm và gọi tên các nguyên sinh vật đã học, rồi vẽ lại chúng.

Em sẽ học được

  • Lấy được mẫu nước có nguyên sinh vật và làm được tiêu bản giọt nước.
  • Sử dụng kính hiển vi quan sát được nguyên sinh vật ở vật kính 10× và 40×.
  • Nhận dạng, đếm và vẽ được hình một số nguyên sinh vật quan sát được; phân biệt chúng với bọt khí, mảnh vụn.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: kính hiển vi, lam kính, lamen, ống hút nhỏ giọt, giấy thấm, khăn lau, một ít bông, cốc hoặc lọ thuỷ tinh sạch có nắp.
  • Mẫu vật: nước ao, hồ, mương, ruộng lúa (lấy ở lớp váng xanh trên mặt hoặc sát gốc bèo, rong, gần lớp bùn đáy).
  • Có thể tự nuôi cấy trùng giày: cho một nắm rơm khô hoặc cỏ khô đã cắt nhỏ vào bình nước ao hay nước máy để lắng, để nơi thoáng, có ánh sáng từ 5 đến 7 ngày. Lớp váng trắng trên mặt nước có rất nhiều trùng giày.

Lưu ý · An toàn và vệ sinh

Lấy mẫu nước ở nơi an toàn, có người lớn đi cùng; không lội xuống ao, hồ sâu. Đeo găng tay khi lấy mẫu, không đưa tay lên miệng, mắt; rửa tay bằng xà phòng sau khi làm. Lam kính, lamen dễ vỡ, cầm nhẹ tay.

Cách tiến hành

  1. Lắc nhẹ lọ mẫu. Dùng ống hút lấy một giọt nước ở lớp váng (hoặc sát gốc rong, bèo), nhỏ lên giữa lam kính.
  2. Đặt vài sợi bông lên giọt nước để cản bớt tốc độ bơi của nguyên sinh vật.
  3. Đậy lamen nhẹ nhàng, nghiêng từ một cạnh xuống để không tạo bọt khí; dùng giấy thấm hút phần nước tràn ra.
  4. Đặt tiêu bản lên bàn kính, quan sát ở vật kính 10× để tìm vùng có nhiều nguyên sinh vật.
  5. Đưa vùng đó vào giữa trường nhìn, chuyển sang vật kính 40×, vặn ốc vi cấp cho ảnh rõ nét để quan sát hình dạng, màu sắc, cách di chuyển.
  6. Vẽ hình các nguyên sinh vật quan sát được, ghi tên và độ phóng đại.

Độ phóng đại của kính bằng tích độ phóng đại của thị kính và vật kính. Với thị kính 10×: vật kính 10× phóng đại 100 lần, vật kính 40× phóng đại 400 lần.

Dấu hiệu nhận biết khi quan sát
Đối tượngHình dạng, màu sắcCách di chuyển
Trùng roi xanhHình thoi, màu xanh lục, có điểm mắt đỏBơi bằng roi, vừa tiến vừa xoay
Trùng giàyHình đế giày, trong suốt, viền lông bơiBơi rất nhanh bằng lông bơi
Trùng biến hìnhKhối nhầy, hình dạng luôn thay đổiBò rất chậm bằng chân giả
Tảo lục, tảo silicHình cầu xanh lục; hình thuyền vàng nâuTrôi nổi hoặc trượt chậm
Bọt khíTròn đều, viền đen dày, giữa sángKhông phải sinh vật
Mảnh vụnMéo mó, sẫm màu, không có nhânKhông phải sinh vật, chỉ trôi theo nước

Ghi chú · Mẹo quan sát

Luôn bắt đầu ở vật kính nhỏ: trường nhìn rộng, dễ tìm mẫu. Ở vật kính 40×, chỉ vặn ốc vi cấp, không vặn ốc sơ cấp để vật kính không chạm làm vỡ lamen.

Báo cáo kết quả

  • Nơi lấy mẫu, thời gian lấy mẫu.
  • Hình vẽ các nguyên sinh vật quan sát được, ghi rõ tên và độ phóng đại.
  • Bảng đếm: số lượng mỗi loại nguyên sinh vật trong một trường nhìn (đếm ở ba trường nhìn khác nhau rồi tính trung bình).
  • Nhận xét: mẫu nào có nhiều nguyên sinh vật nhất, loại nào có lục lạp, loại nào di chuyển nhanh nhất.

Khám phá

Kính hiển vi ảo: một giọt nước ao

Chọn nơi lấy giọt nước. Ở vật kính 10×, bấm vào một đối tượng để chọn, chuyển sang 40×, kéo thanh điều chỉnh nét cho ảnh rõ rồi gọi tên. Nếu nó bơi quá nhanh, thêm vài sợi bông. Đếm hết nguyên sinh vật trong giọt nước và so sánh các nơi lấy mẫu.

Lấy giọt nước từ
Vật kính (thị kính 10×)
3
123456789101112100 µm

Ở vật kính 10×, bấm vào một đối tượng để chọn nó, rồi chuyển sang vật kính 40× để quan sát kĩ.

Bảng đếm: đã nhận dạng 0/11 nguyên sinh vật, 0/12 đối tượng
Nguyên sinh vậtĐã đếm
Trùng roi xanh0
Trùng giày0
Tảo lục đơn bào0
Tảo silic0

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhóm của Lan đếm số trùng giày ở ba trường nhìn khác nhau của cùng một tiêu bản, được 4, 7 và 4 con. Trung bình mỗi trường nhìn có bao nhiêu trùng giày? Vì sao phải đếm ở nhiều trường nhìn?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Bạn Nam thấy trong trường nhìn một vật tròn đều, viền đen dày, ở giữa sáng, không có nhân, không tự di chuyển. Nam cho đó là tảo lục. Em có đồng ý không?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước làm tiêu bản và quan sát nguyên sinh vật theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Quan sát ở vật kính 10× để tìm vùng có nhiều nguyên sinh vật
  2. Vị trí 2: Nhỏ một giọt nước lớp váng lên lam kính
  3. Vị trí 3: Chuyển sang vật kính 40×, vặn ốc vi cấp cho rõ nét
  4. Vị trí 4: Đặt vài sợi bông, đậy lamen, thấm nước tràn
  5. Vị trí 5: Vẽ hình và ghi tên nguyên sinh vật

Bài 2

Kính hiển vi có thị kính 15×, đang dùng vật kính 40×. Ảnh được phóng đại bao nhiêu lần?

Đơn vị:lần

Bài 3

Một trùng giày dài khoảng 0,2 mm. Quan sát ở độ phóng đại 400 lần, ảnh của nó dài bao nhiêu milimét?

Đơn vị:mm

Bài 4

Vì sao nên đặt vài sợi bông lên giọt nước trước khi đậy lamen?

Bài 5

Muốn quan sát được nhiều trùng giày nhất, nên lấy mẫu ở đâu?

Bài 6

Nối mỗi hình ảnh quan sát được với tên đối tượng.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 7

Vì sao phải quan sát ở vật kính 10× trước rồi mới chuyển sang 40×?

Bài 8

Đếm số trùng roi xanh ở bốn trường nhìn được 6, 3, 5, 6 con. Trung bình mỗi trường nhìn có bao nhiêu trùng roi xanh?

Đơn vị:con

Bài 9

Chọn tất cả các nguyên sinh vật có lục lạp có thể thấy trong mẫu váng xanh trên mặt ao.

Bài 10

Nhóm của Hà soi giọt nước đun sôi để nguội và không thấy nguyên sinh vật nào. Kết luận nào đúng?

Bài 11

Ở vật kính 40×, để ảnh rõ nét em chỉ được vặn ốc nào? (Trả lời: ốc ... cấp)

Ghi nhớ

  • Lấy mẫu ở lớp váng ao, hồ, sát gốc rong bèo, hoặc nuôi cấy trùng giày bằng rơm khô ngâm nước 5 đến 7 ngày.
  • Làm tiêu bản: nhỏ giọt nước lên lam kính, đặt vài sợi bông, đậy lamen nghiêng để không có bọt khí, thấm nước tràn.
  • Quan sát ở vật kính 10× để tìm mẫu, rồi 40× và ốc vi cấp để thấy rõ; độ phóng đại bằng tích thị kính và vật kính.
  • Nhận dạng qua hình dạng, màu sắc, cách di chuyển; phân biệt nguyên sinh vật với bọt khí, mảnh vụn; đếm nhiều trường nhìn rồi tính trung bình.