Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 32. Nấm

Sau vài ngày mưa, trên gốc cây mục, bãi cỏ hay đống rơm mọc lên những chiếc "ô" xinh xắn. Có loài là món ăn ngon và bổ, có loài chỉ một chiếc cũng đủ gây chết người. Mẩu bánh mì để lâu bị phủ lớp mốc xanh, mốc đen cũng là nấm. Vậy nấm là gì và làm sao tránh được nấm độc?

Em sẽ học được

  • Nêu được đặc điểm của nấm; nhận biết được sự đa dạng của nấm (nấm đơn bào, nấm đa bào, nấm túi, nấm đảm, nấm tiếp hợp).
  • Nêu được cấu tạo của nấm mũ: mũ nấm, phiến nấm, cuống nấm, sợi nấm.
  • Nêu được vai trò và tác hại của nấm; một số bệnh do nấm và cách phòng tránh.
  • Biết các dấu hiệu cảnh báo nấm độc và hiểu vì sao không được ăn nấm lạ.

Đa dạng nấm

Định nghĩa · Nấm

Nấm là những sinh vật nhân thực, có thể đơn bào (như nấm men) hoặc đa bào (như nấm rơm, nấm mốc). Tế bào nấm có thành tế bào nhưng không có lục lạp, nên nấm không tự tổng hợp được chất hữu cơ mà sống dị dưỡng: hoại sinh (lấy chất hữu cơ từ xác sinh vật, rơm rạ, gỗ mục), kí sinh (trên cơ thể sinh vật khác) hoặc cộng sinh. Nấm sinh sản chủ yếu bằng bào tử.

Nấm sống ở nhiều nơi: đất ẩm, rơm rạ, gỗ mục, thức ăn, hoa quả, trên da người và động vật. Nấm đa bào có cơ thể là hệ sợi nấm. Ở nấm mũ, phần ta nhìn thấy trên mặt đất (quả thể) gồm mũ nấm, phiến nấm ở mặt dưới mũ (nơi tạo bào tử) và cuống nấm; bên dưới là hệ sợi nấm ăn sâu vào đất hoặc giá thể.

Phân loại nấm dựa vào cơ quan sinh sản (nơi tạo bào tử)
NhómĐặc điểmVí dụ
Nấm đảmBào tử được tạo ra trên đảm (thường nằm ở phiến nấm mặt dưới mũ)Nấm rơm, nấm hương, nấm sò, nấm mỡ, nấm linh chi, mộc nhĩ
Nấm túiBào tử được tạo ra trong túiNấm men, nấm bụng dê, nấm mốc xanh, đông trùng hạ thảo
Nấm tiếp hợpSợi nấm phát triển nhanh, bào tử nằm trong túi bào tử ở đầu cuốngMốc đen bánh mì, mốc trắng trên cơm

Vai trò và tác hại của nấm

  • Trong tự nhiên: nấm phân huỷ xác sinh vật, rơm rạ, gỗ mục thành chất đơn giản trả lại cho đất, làm sạch môi trường; một số nấm cộng sinh với rễ cây giúp cây hút nước và chất khoáng.
  • Làm thực phẩm: nấm rơm, nấm hương, nấm sò, nấm mỡ, nấm kim châm, mộc nhĩ.
  • Làm dược liệu: nấm linh chi, đông trùng hạ thảo; nấm mốc xanh dùng để sản xuất thuốc kháng sinh penicillin.
  • Chế biến thực phẩm: nấm men dùng làm bánh mì, nấu rượu, làm bia; nấm mốc dùng làm tương.

Tác hại: một số nấm chứa chất độc, ăn phải gây ngộ độc, thậm chí tử vong; nấm mốc làm hỏng thực phẩm, quần áo, đồ dùng bằng da, gỗ. Lạc, ngô bị mốc có thể chứa chất độc aflatoxin gây ung thư gan, nên không được ăn.

Một số bệnh do nấm gây ra
Đối tượngBệnhBiểu hiện
NgườiHắc làoVết đỏ hình tròn, có viền, rất ngứa
NgườiLang benVết loang màu trắng hoặc nâu trên da
NgườiNấm lưỡi (tưa miệng)Mảng trắng trên lưỡi, trong miệng
Động vậtNấm da ở chó, mèoDa nhăn, dày, rụng lông từng đám
Thực vậtĐạo ôn lúa, gỉ sắt, phấn trắngLá có vết bệnh, cây yếu, giảm năng suất
  • Giữ vệ sinh cơ thể, tắm rửa thường xuyên, giữ da và quần áo khô ráo; phơi quần áo dưới nắng.
  • Không dùng chung quần áo, khăn, mũ, lược với người bệnh; hạn chế tiếp xúc với vật nuôi bị nấm da.
  • Không ăn thực phẩm đã bị mốc; bảo quản thực phẩm nơi khô ráo.
  • Khi bị bệnh, đi khám và dùng thuốc kháng nấm theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Nấm độc

Nhiều loài nấm độc mọc hoang trông rất giống nấm ăn được. Một số dấu hiệu khiến ta nghi ngờ nấm độc: màu sắc sặc sỡ; có vòng ở cuống nấm và bao gốc hình chén ở chân; phiến nấm màu lạ (xanh lục); mùi hắc khó chịu; vết cắt tiết chất trắng như sữa hoặc đổi màu.

Lưu ý · Không có dấu hiệu nào chắc chắn

Nấm độc tán trắng có màu trắng, không sặc sỡ nhưng có thể gây tử vong; nấm rơm có bao gốc vẫn ăn được. Vì vậy tuyệt đối không hái, không ăn nấm mọc hoang, nấm lạ. Chỉ ăn nấm trồng, biết rõ loài và nguồn gốc. Khi nghi bị ngộ độc nấm (nôn, đau bụng, tiêu chảy sau khi ăn nấm), phải đưa ngay đến cơ sở y tế và mang theo mẫu nấm.

Ở phần khám phá, em hãy quan sát mũ, phiến, vòng và gốc của từng mẫu nấm, đọc nơi tìm thấy mẫu, rồi quyết định có ăn được không.

Khám phá

Nhận diện nấm ăn được và nấm độc

Đọc nơi tìm thấy mẫu nấm. Bấm vào 4 số trên hình để quan sát mũ nấm, phiến nấm, cuống và vòng, gốc nấm. Sau đó chọn "Nấm ăn được" hoặc "Không được ăn" và đọc giải thích. Có 7 mẫu.

Mẫu 1/7. Hái trên luống rơm ở trại trồng nấm.

1234

Bấm vào các số trên hình để quan sát từng phần của mẫu nấm.

Quan sát đủ 4 phần rồi mới quyết định.

Đã trả lời 0/7 mẫu, đúng 0.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nam nói: "Nấm nào trắng, không sặc sỡ thì ăn được." Em hãy nhận xét ý kiến của Nam.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Vì sao nấm không được xếp vào giới Thực vật dù nhiều loài nấm sống cố định như cây?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Bạn Hoa bị hắc lào. Em hãy nêu nguyên nhân và những việc Hoa nên làm để chữa bệnh và không lây cho người khác.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Chọn tất cả các đặc điểm đúng của nấm.

Bài 2

Loài nấm nào sau đây là nấm đơn bào?

Bài 3

Nối mỗi loài nấm với nhóm của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 4

Sắp xếp các phần của nấm mũ theo thứ tự từ trên xuống dưới.

  1. Vị trí 1: Cuống nấm
  2. Vị trí 2: Mũ nấm
  3. Vị trí 3: Sợi nấm (trong đất)
  4. Vị trí 4: Phiến nấm

Bài 5

Bào tử của nấm mũ được tạo ra ở bộ phận nào?

Bài 6

Chọn tất cả các vai trò có ích của nấm.

Bài 7

Vì sao không được ăn lạc, ngô đã bị mốc?

Bài 8

Cách làm nào an toàn nhất để tránh ngộ độc nấm?

Bài 9

Chọn tất cả các biện pháp phòng bệnh do nấm ở người.

Bài 10

Cơ thể của nấm đa bào được cấu tạo từ hệ ... nấm. (Điền một từ)

Ghi nhớ

  • Nấm là sinh vật nhân thực, đơn bào (nấm men) hoặc đa bào (hệ sợi nấm), không có lục lạp, sống dị dưỡng, sinh sản bằng bào tử.
  • Dựa vào cơ quan sinh sản, nấm gồm nấm đảm (nấm rơm, nấm hương), nấm túi (nấm men, nấm mốc xanh), nấm tiếp hợp (mốc đen bánh mì).
  • Nấm mũ gồm mũ nấm, phiến nấm (tạo bào tử), cuống nấm và sợi nấm.
  • Có lợi: phân huỷ chất hữu cơ, thực phẩm, dược liệu, kháng sinh, làm bánh mì, rượu; có hại: nấm độc, làm hỏng thực phẩm, gây bệnh hắc lào, lang ben, bệnh cây.
  • Không hái, không ăn nấm lạ, nấm mọc hoang: chỉ ăn nấm trồng biết rõ nguồn gốc.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ