Chương VII · Lý thuyết
Bài 32. Nấm
Sau vài ngày mưa, trên gốc cây mục, bãi cỏ hay đống rơm mọc lên những chiếc "ô" xinh xắn. Có loài là món ăn ngon và bổ, có loài chỉ một chiếc cũng đủ gây chết người. Mẩu bánh mì để lâu bị phủ lớp mốc xanh, mốc đen cũng là nấm. Vậy nấm là gì và làm sao tránh được nấm độc?
Em sẽ học được
- Nêu được đặc điểm của nấm; nhận biết được sự đa dạng của nấm (nấm đơn bào, nấm đa bào, nấm túi, nấm đảm, nấm tiếp hợp).
- Nêu được cấu tạo của nấm mũ: mũ nấm, phiến nấm, cuống nấm, sợi nấm.
- Nêu được vai trò và tác hại của nấm; một số bệnh do nấm và cách phòng tránh.
- Biết các dấu hiệu cảnh báo nấm độc và hiểu vì sao không được ăn nấm lạ.
Đa dạng nấm
Định nghĩa · Nấm
Nấm sống ở nhiều nơi: đất ẩm, rơm rạ, gỗ mục, thức ăn, hoa quả, trên da người và động vật. Nấm đa bào có cơ thể là hệ sợi nấm. Ở nấm mũ, phần ta nhìn thấy trên mặt đất (quả thể) gồm mũ nấm, phiến nấm ở mặt dưới mũ (nơi tạo bào tử) và cuống nấm; bên dưới là hệ sợi nấm ăn sâu vào đất hoặc giá thể.
| Nhóm | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nấm đảm | Bào tử được tạo ra trên đảm (thường nằm ở phiến nấm mặt dưới mũ) | Nấm rơm, nấm hương, nấm sò, nấm mỡ, nấm linh chi, mộc nhĩ |
| Nấm túi | Bào tử được tạo ra trong túi | Nấm men, nấm bụng dê, nấm mốc xanh, đông trùng hạ thảo |
| Nấm tiếp hợp | Sợi nấm phát triển nhanh, bào tử nằm trong túi bào tử ở đầu cuống | Mốc đen bánh mì, mốc trắng trên cơm |
Vai trò và tác hại của nấm
- Trong tự nhiên: nấm phân huỷ xác sinh vật, rơm rạ, gỗ mục thành chất đơn giản trả lại cho đất, làm sạch môi trường; một số nấm cộng sinh với rễ cây giúp cây hút nước và chất khoáng.
- Làm thực phẩm: nấm rơm, nấm hương, nấm sò, nấm mỡ, nấm kim châm, mộc nhĩ.
- Làm dược liệu: nấm linh chi, đông trùng hạ thảo; nấm mốc xanh dùng để sản xuất thuốc kháng sinh penicillin.
- Chế biến thực phẩm: nấm men dùng làm bánh mì, nấu rượu, làm bia; nấm mốc dùng làm tương.
Tác hại: một số nấm chứa chất độc, ăn phải gây ngộ độc, thậm chí tử vong; nấm mốc làm hỏng thực phẩm, quần áo, đồ dùng bằng da, gỗ. Lạc, ngô bị mốc có thể chứa chất độc aflatoxin gây ung thư gan, nên không được ăn.
| Đối tượng | Bệnh | Biểu hiện |
|---|---|---|
| Người | Hắc lào | Vết đỏ hình tròn, có viền, rất ngứa |
| Người | Lang ben | Vết loang màu trắng hoặc nâu trên da |
| Người | Nấm lưỡi (tưa miệng) | Mảng trắng trên lưỡi, trong miệng |
| Động vật | Nấm da ở chó, mèo | Da nhăn, dày, rụng lông từng đám |
| Thực vật | Đạo ôn lúa, gỉ sắt, phấn trắng | Lá có vết bệnh, cây yếu, giảm năng suất |
- Giữ vệ sinh cơ thể, tắm rửa thường xuyên, giữ da và quần áo khô ráo; phơi quần áo dưới nắng.
- Không dùng chung quần áo, khăn, mũ, lược với người bệnh; hạn chế tiếp xúc với vật nuôi bị nấm da.
- Không ăn thực phẩm đã bị mốc; bảo quản thực phẩm nơi khô ráo.
- Khi bị bệnh, đi khám và dùng thuốc kháng nấm theo chỉ dẫn của bác sĩ.
Nấm độc
Nhiều loài nấm độc mọc hoang trông rất giống nấm ăn được. Một số dấu hiệu khiến ta nghi ngờ nấm độc: màu sắc sặc sỡ; có vòng ở cuống nấm và bao gốc hình chén ở chân; phiến nấm màu lạ (xanh lục); mùi hắc khó chịu; vết cắt tiết chất trắng như sữa hoặc đổi màu.
Lưu ý · Không có dấu hiệu nào chắc chắn
Ở phần khám phá, em hãy quan sát mũ, phiến, vòng và gốc của từng mẫu nấm, đọc nơi tìm thấy mẫu, rồi quyết định có ăn được không.
Khám phá
Nhận diện nấm ăn được và nấm độc
Đọc nơi tìm thấy mẫu nấm. Bấm vào 4 số trên hình để quan sát mũ nấm, phiến nấm, cuống và vòng, gốc nấm. Sau đó chọn "Nấm ăn được" hoặc "Không được ăn" và đọc giải thích. Có 7 mẫu.
Mẫu 1/7. Hái trên luống rơm ở trại trồng nấm.
Bấm vào các số trên hình để quan sát từng phần của mẫu nấm.
Quan sát đủ 4 phần rồi mới quyết định.
Đã trả lời 0/7 mẫu, đúng 0.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Chọn tất cả các đặc điểm đúng của nấm.
Bài 2
Loài nấm nào sau đây là nấm đơn bào?
Bài 3
Nối mỗi loài nấm với nhóm của nó.
Bài 4
Sắp xếp các phần của nấm mũ theo thứ tự từ trên xuống dưới.
Bài 5
Bào tử của nấm mũ được tạo ra ở bộ phận nào?
Bài 6
Chọn tất cả các vai trò có ích của nấm.
Bài 7
Vì sao không được ăn lạc, ngô đã bị mốc?
Bài 8
Cách làm nào an toàn nhất để tránh ngộ độc nấm?
Bài 9
Chọn tất cả các biện pháp phòng bệnh do nấm ở người.
Bài 10
Cơ thể của nấm đa bào được cấu tạo từ hệ ... nấm. (Điền một từ)
Ghi nhớ
- Nấm là sinh vật nhân thực, đơn bào (nấm men) hoặc đa bào (hệ sợi nấm), không có lục lạp, sống dị dưỡng, sinh sản bằng bào tử.
- Dựa vào cơ quan sinh sản, nấm gồm nấm đảm (nấm rơm, nấm hương), nấm túi (nấm men, nấm mốc xanh), nấm tiếp hợp (mốc đen bánh mì).
- Nấm mũ gồm mũ nấm, phiến nấm (tạo bào tử), cuống nấm và sợi nấm.
- Có lợi: phân huỷ chất hữu cơ, thực phẩm, dược liệu, kháng sinh, làm bánh mì, rượu; có hại: nấm độc, làm hỏng thực phẩm, gây bệnh hắc lào, lang ben, bệnh cây.
- Không hái, không ăn nấm lạ, nấm mọc hoang: chỉ ăn nấm trồng biết rõ nguồn gốc.