Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 34. Thực vật

Từ lớp rêu xanh mướt trên bờ tường, khóm dương xỉ dưới tán rừng, rừng thông trên đồi đến cánh đồng lúa và cây bưởi trong vườn: tất cả đều là thực vật. Chúng khác nhau rất nhiều về kích thước và hình dạng, nhưng chỉ cần trả lời ba câu hỏi: có mạch dẫn không, có hạt không, có hoa không, là ta xếp được chúng vào đúng nhóm.

Em sẽ học được

  • Nêu được đặc điểm chung của thực vật.
  • Phân biệt được các nhóm thực vật: rêu, dương xỉ, hạt trần, hạt kín dựa vào mạch dẫn, hạt, hoa; lấy được ví dụ cho mỗi nhóm.
  • Nêu được vai trò của thực vật trong tự nhiên và trong đời sống; kể được một số cây có hại.

Đa dạng thực vật

Định nghĩa · Thực vật

Thực vật là những sinh vật nhân thực, đa bào; tế bào có thành cellulose và có lục lạp chứa diệp lục, nên thực vật tự tổng hợp được chất hữu cơ nhờ quang hợp (sống tự dưỡng). Phần lớn thực vật sống cố định một chỗ.

Dựa vào các đặc điểm: có mạch dẫn hay không, có hạt hay không, có hoa hay không, thực vật được chia thành các nhóm sau:

  • Thực vật không có mạch dẫn: Rêu.
  • Thực vật có mạch dẫn, không có hạt (sinh sản bằng bào tử): Dương xỉ.
  • Thực vật có mạch dẫn, có hạt, không có hoa: Hạt trần.
  • Thực vật có mạch dẫn, có hạt, có hoa: Hạt kín.
So sánh bốn nhóm thực vật
Đặc điểmRêuDương xỉHạt trầnHạt kín
Mạch dẫnChưa cóCóCóCó (phát triển)
RễRễ giảRễ thậtRễ thậtRễ thật
Cơ quan sinh sảnTúi bào tử ở ngọnTúi bào tử ở mặt dưới láNónHoa
Sinh sản bằngBào tửBào tửHạt (lộ trên lá noãn)Hạt (nằm trong quả)
Ví dụRêu tườngDương xỉ, rau bợThông, vạn tuếLúa, bưởi, hoa hồng

Ghi chú · Hạt trần và hạt kín

Ở cây hạt trần (thông), hạt nằm lộ trên các vảy của nón, không được bao bọc. Ở cây hạt kín, hạt nằm trong quả nên được bảo vệ tốt hơn. Hạt kín là nhóm đa dạng nhất, sống ở khắp nơi.

Vai trò của thực vật

  • Trong tự nhiên: thực vật cung cấp thức ăn và nơi ở cho nhiều loài động vật; quang hợp thải ra khí oxygen, hấp thụ khí carbon dioxide, góp phần điều hoà khí hậu, làm sạch không khí.
  • Rễ và tán cây giữ đất, chống xói mòn, sạt lở; giữ nước, hạn chế lũ lụt, hạn hán.
  • Đối với con người: cung cấp lương thực, thực phẩm (lúa, ngô, rau, quả), dược liệu (nhân sâm, tam thất, bạc hà), gỗ (lim, thông, xoan), nguyên liệu (bông, mía, cao su), làm cảnh và tạo bóng mát.

Lưu ý · Một số cây có hại

Một số cây có độc, ăn phải gây ngộ độc như cà độc dược, trúc đào, lá ngón. Một số cây gây nghiện, hại sức khoẻ như cây thuốc lá, cây thuốc phiện, cây cần sa: trồng, sử dụng cây thuốc phiện, cần sa là vi phạm pháp luật.

Ở phần khám phá, em hãy lọc bảng các nhóm thực vật theo mạch dẫn, hạt, hoa và giải các thử thách xếp cây vào nhóm.

Khám phá

Lọc các nhóm thực vật

Chọn "Có", "Không" hoặc "Tất cả" cho mạch dẫn, hạt, hoa và quan sát nhóm nào còn lại. Ở phần thử thách, lọc bảng sao cho chỉ còn nhóm của cây được nêu, rồi chuyển sang cây tiếp theo.

Mạch dẫn
Hạt
Hoa

Chưa lọc: đang hiện cả 4 nhóm thực vật.

Rêu

Không có mạch dẫnKhông có hạtKhông có hoa

Cơ thể: Cây nhỏ bé, có thân và lá nhưng chỉ có rễ giả; chưa có mạch dẫn.

Sinh sản: Bằng bào tử; túi bào tử nằm ở ngọn cây.

Nơi sống: Nơi ẩm ướt: chân tường, bờ giếng, thân cây, đá ẩm.

Ví dụ: Rêu tường, rêu mọc trên đá, trên thân cây.

Dương xỉ

Có mạch dẫnKhông có hạtKhông có hoa

Cơ thể: Có rễ thật, thân, lá; có mạch dẫn; lá non cuộn tròn ở đầu.

Sinh sản: Bằng bào tử; các túi bào tử tập trung ở mặt dưới lá.

Nơi sống: Nơi ẩm, râm mát: dưới tán rừng, ven suối, khe đá.

Ví dụ: Cây dương xỉ, rau bợ, cây lông cu li, bèo ong.

Hạt trần

Có mạch dẫnCó hạtKhông có hoa

Cơ thể: Thường là cây thân gỗ lớn, có rễ, thân, lá thật và mạch dẫn.

Sinh sản: Bằng hạt; hạt nằm lộ trên các lá noãn hở (nón), chưa có hoa và quả.

Nơi sống: Chủ yếu trên cạn, nhiều ở vùng đồi núi.

Ví dụ: Cây thông, vạn tuế, kim giao, pơ mu, hoàng đàn.

Hạt kín

Có mạch dẫnCó hạtCó hoa

Cơ thể: Rễ, thân, lá rất đa dạng; mạch dẫn phát triển; có hoa, quả.

Sinh sản: Bằng hạt; hạt nằm trong quả nên được bảo vệ tốt.

Nơi sống: Ở khắp nơi: trên cạn, dưới nước; là nhóm đa dạng nhất.

Ví dụ: Lúa, ngô, cam, bưởi, xoài, hoa hồng, cây bàng, sen.

Thử thách 1/7: lọc bảng để chỉ còn nhóm của cây thông (đã xong 0)

Còn 4 nhóm phù hợp. Chọn thêm đặc điểm để chỉ còn một nhóm.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Cây thông và cây bưởi đều có hạt. Vì sao thông thuộc nhóm hạt trần, còn bưởi thuộc nhóm hạt kín?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một cây nhỏ mọc ở chân tường ẩm, có thân và lá nhỏ, chỉ có rễ giả, trên ngọn có túi bào tử. Cây này thuộc nhóm nào? Vì sao nó chỉ sống được ở nơi ẩm?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Vì sao "phủ xanh đồi trọc" giúp hạn chế lũ lụt và xói mòn đất?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Chọn tất cả các đặc điểm chung của thực vật.

Bài 2

Nối mỗi cây với nhóm thực vật của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Nhóm thực vật nào chưa có mạch dẫn?

Bài 4

Ở cây dương xỉ, túi bào tử nằm ở đâu?

Bài 5

Đặc điểm nào giúp phân biệt cây hạt kín với cây hạt trần?

Bài 6

Chọn tất cả các cây thuộc nhóm hạt trần.

Bài 7

Sắp xếp các nhóm thực vật theo thứ tự cấu tạo từ đơn giản đến phức tạp (có thêm đặc điểm mới).

  1. Vị trí 1: Hạt kín
  2. Vị trí 2: Rêu
  3. Vị trí 3: Hạt trần
  4. Vị trí 4: Dương xỉ

Bài 8

Chọn tất cả các vai trò của thực vật đối với tự nhiên.

Bài 9

Cây nào sau đây là cây có hại vì gây nghiện?

Bài 10

Rêu và dương xỉ đều sinh sản bằng gì? (một từ)

Ghi nhớ

  • Thực vật là sinh vật nhân thực, đa bào, có lục lạp, quang hợp được, tế bào có thành cellulose.
  • Rêu: chưa có mạch dẫn, rễ giả, sinh sản bằng bào tử. Dương xỉ: có mạch dẫn, rễ thật, sinh sản bằng bào tử ở mặt dưới lá.
  • Hạt trần: có mạch dẫn, có hạt lộ trên nón, chưa có hoa. Hạt kín: có hoa, quả, hạt nằm trong quả; đa dạng nhất.
  • Vai trò: cung cấp oxygen, thức ăn, nơi ở; điều hoà khí hậu, chống xói mòn, lũ lụt; lương thực, thực phẩm, dược liệu, gỗ. Một số cây có độc hoặc gây nghiện.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ