Chương VII · Lý thuyết
Bài 36. Động vật
Con sứa trôi lững lờ ngoài biển, con giun đất chui trong vườn, con tôm trong rổ, con chim sẻ trên mái nhà và chú mèo nằm sưởi nắng: thế giới động vật đa dạng đến mức người ta ước tính có hơn một triệu loài đã được đặt tên. Vậy làm sao để sắp xếp chúng? Câu hỏi đầu tiên rất đơn giản: con vật có xương sống không?
Em sẽ học được
- Phân biệt được hai nhóm động vật không xương sống và có xương sống, lấy được ví dụ minh hoạ.
- Nhận biết được các nhóm động vật không xương sống (ruột khoang, giun, thân mềm, chân khớp) và có xương sống (cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú) dựa vào đặc điểm bên ngoài.
- Nêu được vai trò và tác hại của động vật trong tự nhiên và đối với con người.
Đa dạng động vật
Động vật là những sinh vật nhân thực, đa bào, không có thành tế bào và không có lục lạp nên sống dị dưỡng (lấy chất hữu cơ có sẵn), phần lớn có khả năng di chuyển. Dựa vào việc có hay không có xương sống, động vật được chia thành hai nhóm lớn.
Định nghĩa · Hai nhóm lớn
Động vật không xương sống
| Nhóm | Đặc điểm nhận biết | Đại diện |
|---|---|---|
| Ruột khoang | Cơ thể đối xứng toả tròn, ruột hình túi, có tế bào gai để tự vệ và bắt mồi; sống ở nước | Thuỷ tức, sứa, hải quỳ, san hô |
| Giun | Cơ thể mềm, dài, đối xứng hai bên, phân biệt đầu, đuôi, lưng, bụng; gồm giun dẹp, giun tròn, giun đốt | Sán lá gan, giun đũa, giun đất, đỉa, rươi |
| Thân mềm | Cơ thể mềm, không phân đốt, thường có vỏ đá vôi bao bọc | Trai, ốc sên, mực, bạch tuộc |
| Chân khớp | Có bộ xương ngoài bằng chitin, các đôi chân phân đốt và khớp động với nhau | Tôm, cua, nhện, châu chấu, bướm, ong |
Ghi chú · Chân khớp: nhóm đông nhất
Động vật có xương sống
| Lớp | Đặc điểm nhận biết | Đại diện |
|---|---|---|
| Cá | Sống hoàn toàn dưới nước, thở bằng mang, bơi bằng vây | Cá chép, cá rô, cá mập, cá đuối |
| Lưỡng cư | Da trần, luôn ẩm ướt, chân có màng bơi; vừa sống ở nước vừa sống ở cạn | Ếch đồng, cóc nhà, ếch giun |
| Bò sát | Da khô, có vảy sừng bao bọc; sống chủ yếu ở cạn, thở bằng phổi, đẻ trứng có vỏ | Thằn lằn, rắn, rùa, cá sấu |
| Chim | Lông vũ bao phủ, chi trước biến đổi thành cánh, có mỏ sừng | Bồ câu, chim sẻ, gà, vịt, đà điểu |
| Thú (Động vật có vú) | Có lông mao bao phủ, có răng; đẻ con và nuôi con bằng sữa mẹ | Chó, mèo, trâu, dơi, cá voi |
Lưu ý · Đừng nhìn tên mà đoán
Ở phần khám phá, em hãy mở từng nhánh của cây phân loại để xem đặc điểm và đại diện của mỗi nhóm, rồi chuyển sang chế độ "Tìm nhóm cho con vật".
Vai trò và tác hại của động vật
- Trong tự nhiên: làm thức ăn cho các động vật khác; giúp thụ phấn cho cây (ong, bướm) và phát tán quả, hạt (chim, sóc); giun đất làm tơi xốp và màu mỡ đất; góp phần giữ cân bằng tự nhiên.
- Đối với con người: cung cấp thực phẩm (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, mực), nguyên liệu (lông, da), dược liệu (mật ong); làm sức kéo (trâu, bò, ngựa); làm cảnh, giải trí, thể thao; giúp bảo vệ an ninh (chó nghiệp vụ); làm vật thí nghiệm trong nghiên cứu khoa học.
Lưu ý · Tác hại
Khám phá
Cây phân loại động vật
Ở chế độ "Cây phân loại", bấm vào một nhánh để mở các nhóm, bấm vào một nhóm để xem đặc điểm và đại diện. Ở chế độ "Tìm nhóm cho con vật", chọn nhánh (có hay không có xương sống) rồi chọn nhóm cho từng con vật.
Giới Động vật
Bấm vào một nhánh để mở các nhóm động vật bên trong.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Dấu hiệu nào dùng để chia động vật thành hai nhóm lớn?
Bài 2
Chọn tất cả các động vật không xương sống.
Bài 3
Nối mỗi nhóm động vật không xương sống với đặc điểm của nó.
Bài 4
Con ếch đồng thuộc lớp nào?
Bài 5
Đặc điểm nào chỉ có ở lớp Chim?
Bài 6
Con dơi biết bay nhưng được xếp vào lớp Thú vì
Bài 7
Sắp xếp các bước khi xác định nhóm của một con vật lạ theo cây phân loại.
Bài 8
Chọn tất cả các động vật gây hại cho con người hoặc mùa màng.
Bài 9
Bộ xương ngoài của tôm, cua, châu chấu được cấu tạo bằng chất gì? (một từ)
Ghi nhớ
- Động vật chia thành hai nhóm lớn: không xương sống và có xương sống.
- Không xương sống: Ruột khoang (đối xứng toả tròn, tế bào gai), Giun (cơ thể dài, đối xứng hai bên), Thân mềm (cơ thể mềm, vỏ đá vôi), Chân khớp (chân phân đốt, xương ngoài bằng chitin).
- Có xương sống: Cá (mang, vây), Lưỡng cư (da trần ẩm), Bò sát (da khô, vảy sừng), Chim (lông vũ, cánh, mỏ sừng), Thú (lông mao, đẻ con, nuôi con bằng sữa).
- Động vật cung cấp thực phẩm, nguyên liệu, dược liệu, sức kéo, giúp thụ phấn, phát tán hạt; một số loài gây bệnh, truyền bệnh, phá hoại mùa màng, đồ gỗ.