Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 36. Động vật

Con sứa trôi lững lờ ngoài biển, con giun đất chui trong vườn, con tôm trong rổ, con chim sẻ trên mái nhà và chú mèo nằm sưởi nắng: thế giới động vật đa dạng đến mức người ta ước tính có hơn một triệu loài đã được đặt tên. Vậy làm sao để sắp xếp chúng? Câu hỏi đầu tiên rất đơn giản: con vật có xương sống không?

Em sẽ học được

  • Phân biệt được hai nhóm động vật không xương sống và có xương sống, lấy được ví dụ minh hoạ.
  • Nhận biết được các nhóm động vật không xương sống (ruột khoang, giun, thân mềm, chân khớp) và có xương sống (cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú) dựa vào đặc điểm bên ngoài.
  • Nêu được vai trò và tác hại của động vật trong tự nhiên và đối với con người.

Đa dạng động vật

Động vật là những sinh vật nhân thực, đa bào, không có thành tế bào và không có lục lạp nên sống dị dưỡng (lấy chất hữu cơ có sẵn), phần lớn có khả năng di chuyển. Dựa vào việc có hay không có xương sống, động vật được chia thành hai nhóm lớn.

Định nghĩa · Hai nhóm lớn

Động vật không xương sống: cơ thể không có xương sống. Động vật có xương sống: cơ thể có bộ xương trong, trong đó có xương sống (cột sống).

Động vật không xương sống

Các nhóm động vật không xương sống
NhómĐặc điểm nhận biếtĐại diện
Ruột khoangCơ thể đối xứng toả tròn, ruột hình túi, có tế bào gai để tự vệ và bắt mồi; sống ở nướcThuỷ tức, sứa, hải quỳ, san hô
GiunCơ thể mềm, dài, đối xứng hai bên, phân biệt đầu, đuôi, lưng, bụng; gồm giun dẹp, giun tròn, giun đốtSán lá gan, giun đũa, giun đất, đỉa, rươi
Thân mềmCơ thể mềm, không phân đốt, thường có vỏ đá vôi bao bọcTrai, ốc sên, mực, bạch tuộc
Chân khớpCó bộ xương ngoài bằng chitin, các đôi chân phân đốt và khớp động với nhauTôm, cua, nhện, châu chấu, bướm, ong

Ghi chú · Chân khớp: nhóm đông nhất

Chân khớp có số loài lớn nhất trong giới Động vật và sống ở khắp nơi: dưới nước (tôm, cua), trên cạn (nhện, kiến), trên không (ong, bướm). Bộ xương ngoài bằng chitin vừa che chở cơ thể vừa làm chỗ bám cho cơ.

Động vật có xương sống

Các lớp động vật có xương sống
LớpĐặc điểm nhận biếtĐại diện
CáSống hoàn toàn dưới nước, thở bằng mang, bơi bằng vâyCá chép, cá rô, cá mập, cá đuối
Lưỡng cưDa trần, luôn ẩm ướt, chân có màng bơi; vừa sống ở nước vừa sống ở cạnẾch đồng, cóc nhà, ếch giun
Bò sátDa khô, có vảy sừng bao bọc; sống chủ yếu ở cạn, thở bằng phổi, đẻ trứng có vỏThằn lằn, rắn, rùa, cá sấu
ChimLông vũ bao phủ, chi trước biến đổi thành cánh, có mỏ sừngBồ câu, chim sẻ, gà, vịt, đà điểu
Thú (Động vật có vú)Có lông mao bao phủ, có răng; đẻ con và nuôi con bằng sữa mẹChó, mèo, trâu, dơi, cá voi

Lưu ý · Đừng nhìn tên mà đoán

Cá voi và cá heo không thuộc lớp Cá mà thuộc lớp Thú: chúng thở bằng phổi, đẻ con và nuôi con bằng sữa. Dơi bay được nhưng là thú vì có lông mao và nuôi con bằng sữa. Chim cánh cụt không bay được nhưng vẫn là chim vì có lông vũ, mỏ sừng.

Ở phần khám phá, em hãy mở từng nhánh của cây phân loại để xem đặc điểm và đại diện của mỗi nhóm, rồi chuyển sang chế độ "Tìm nhóm cho con vật".

Vai trò và tác hại của động vật

  • Trong tự nhiên: làm thức ăn cho các động vật khác; giúp thụ phấn cho cây (ong, bướm) và phát tán quả, hạt (chim, sóc); giun đất làm tơi xốp và màu mỡ đất; góp phần giữ cân bằng tự nhiên.
  • Đối với con người: cung cấp thực phẩm (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, mực), nguyên liệu (lông, da), dược liệu (mật ong); làm sức kéo (trâu, bò, ngựa); làm cảnh, giải trí, thể thao; giúp bảo vệ an ninh (chó nghiệp vụ); làm vật thí nghiệm trong nghiên cứu khoa học.

Lưu ý · Tác hại

Một số động vật kí sinh gây bệnh cho người và vật nuôi (giun đũa, giun kim, sán lá gan); một số truyền bệnh (muỗi truyền sốt xuất huyết, sốt rét; ruồi truyền bệnh đường ruột; chuột truyền bệnh dịch hạch); một số phá hoại mùa màng (châu chấu, sâu, chuột, ốc bươu vàng) hoặc phá hỏng đồ gỗ, nhà cửa (mối, mọt).

Khám phá

Cây phân loại động vật

Ở chế độ "Cây phân loại", bấm vào một nhánh để mở các nhóm, bấm vào một nhóm để xem đặc điểm và đại diện. Ở chế độ "Tìm nhóm cho con vật", chọn nhánh (có hay không có xương sống) rồi chọn nhóm cho từng con vật.

Chế độ

Giới Động vật

Bấm vào một nhánh để mở các nhóm động vật bên trong.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Xếp các động vật sau vào đúng nhóm: con tôm, con ếch, con mực, con thằn lằn.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Cá voi sống ở biển, có hình dạng giống cá. Vì sao cá voi được xếp vào lớp Thú?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Kể hai động vật có lợi và hai động vật có hại đối với sản xuất nông nghiệp, nêu rõ lợi ích hoặc tác hại.
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Dấu hiệu nào dùng để chia động vật thành hai nhóm lớn?

Bài 2

Chọn tất cả các động vật không xương sống.

Bài 3

Nối mỗi nhóm động vật không xương sống với đặc điểm của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 4

Con ếch đồng thuộc lớp nào?

Bài 5

Đặc điểm nào chỉ có ở lớp Chim?

Bài 6

Con dơi biết bay nhưng được xếp vào lớp Thú vì

Bài 7

Sắp xếp các bước khi xác định nhóm của một con vật lạ theo cây phân loại.

  1. Vị trí 1: Quan sát đặc điểm bên ngoài của con vật
  2. Vị trí 2: Đối chiếu với đặc điểm của từng nhóm trong nhánh đó để chọn nhóm
  3. Vị trí 3: Xác định con vật có xương sống hay không

Bài 8

Chọn tất cả các động vật gây hại cho con người hoặc mùa màng.

Bài 9

Bộ xương ngoài của tôm, cua, châu chấu được cấu tạo bằng chất gì? (một từ)

Ghi nhớ

  • Động vật chia thành hai nhóm lớn: không xương sống và có xương sống.
  • Không xương sống: Ruột khoang (đối xứng toả tròn, tế bào gai), Giun (cơ thể dài, đối xứng hai bên), Thân mềm (cơ thể mềm, vỏ đá vôi), Chân khớp (chân phân đốt, xương ngoài bằng chitin).
  • Có xương sống: Cá (mang, vây), Lưỡng cư (da trần ẩm), Bò sát (da khô, vảy sừng), Chim (lông vũ, cánh, mỏ sừng), Thú (lông mao, đẻ con, nuôi con bằng sữa).
  • Động vật cung cấp thực phẩm, nguyên liệu, dược liệu, sức kéo, giúp thụ phấn, phát tán hạt; một số loài gây bệnh, truyền bệnh, phá hoại mùa màng, đồ gỗ.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ