Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Luyện tập

Bài 37. Thực hành: Quan sát và nhận biết một số nhóm động vật ngoài thiên nhiên

Chỉ cần mười phút ngồi yên bên bờ ao, em có thể thấy chuồn chuồn lượn sát mặt nước, ốc bươu bám cọng rau, ếch nhảy tõm xuống nước và cá đớp mồi. Mỗi con vật thuộc một nhóm khác nhau. Trong bài thực hành này, em sẽ là một nhà tự nhiên học: quan sát mà không làm hại con vật, ghi chép cẩn thận và phân loại những gì mình thấy.

Em sẽ học được

  • Quan sát được động vật ngoài thiên nhiên bằng mắt thường, kính lúp, ống nhòm; chụp ảnh và ghi chép được các đặc điểm nhận biết, nơi sống.
  • Nhận biết và xếp được các động vật quan sát được vào các nhóm: ruột khoang, giun, thân mềm, chân khớp, cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú.
  • Có ý thức bảo vệ động vật và môi trường sống của chúng khi quan sát.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: kính lúp, ống nhòm, máy ảnh hoặc điện thoại, sổ ghi chép, bút, găng tay, mũ, nước uống.
  • Địa điểm: vườn trường, công viên, cánh đồng, ao hồ, bãi biển hoặc vườn quốc gia; đi theo nhóm và có thầy cô hướng dẫn.
  • Kẻ sẵn bảng nhật kí thực địa trong sổ (xem mẫu ở phần báo cáo).

Lưu ý · An toàn và bảo vệ động vật

Không bắt, không làm hại động vật, không phá tổ, hang. Không chạm tay vào sứa, sâu róm, ong, rắn và các con vật lạ; quan sát chim, sóc từ xa bằng ống nhòm. Không đi một mình ra gần mép nước. Rửa tay sau khi quan sát.

Cách tiến hành

  1. Đến điểm quan sát, đứng hoặc ngồi yên, giữ trật tự để không làm động vật sợ bỏ đi.
  2. Quan sát con vật: dùng mắt thường với con vật lớn, ở gần; kính lúp với con vật nhỏ (kiến, ong, nhện, giun); ống nhòm với con vật ở xa hoặc dễ hoảng sợ (chim, sóc).
  3. Chụp ảnh con vật và nơi nó sống (không dùng đèn chớp khi chụp gần).
  4. Ghi vào nhật kí: tên con vật (nếu biết), nơi gặp, đặc điểm nhận biết (có xương sống không, lớp phủ cơ thể, chân, cánh, vây, vỏ), con vật đang làm gì.
  5. Phân loại: xác định con vật có xương sống hay không, rồi đối chiếu đặc điểm để xếp vào nhóm.
Câu hỏi giúp phân loại nhanh ngoài thực địa
Quan sát thấyNghĩ tới nhóm
Cơ thể đối xứng toả tròn, có tua, sống ở nướcRuột khoang
Cơ thể dài, mềm, không có chân, không có xương sốngGiun
Cơ thể mềm, có vỏ đá vôiThân mềm
Chân phân đốt, có vỏ cứng hoặc cánhChân khớp
Có vây, sống dưới nước, thở bằng mangCá
Da trần, ẩm, sống gần nướcLưỡng cư
Da khô, có vảy sừngBò sát
Có lông vũ, mỏ sừngChim
Có lông maoThú

Ở phần khám phá, em hãy làm một chuyến thực địa số: đi qua năm điểm quan sát, đọc ghi chép và xếp từng con vật vào nhóm để hoàn thành nhật kí.

Báo cáo kết quả

Mẫu nhật kí thực địa
Tên động vậtNơi gặpĐặc điểm nhận biếtNhóm
Ếch đồngBờ aoDa trần, ẩm; chân sau có màng bơiLưỡng cư
Con nhệnGiữa hai cành câyBốn đôi chân phân đốt, giăng tơChân khớp
Chim sẻBãi cỏLông vũ, mỏ sừng ngắnChim
Ốc sênLá cây trong vườnCơ thể mềm, vỏ đá vôi xoắnThân mềm
  • Bộ ảnh các động vật đã quan sát, ghi tên và nhóm dưới mỗi ảnh.
  • Thống kê: số loài động vật không xương sống và có xương sống quan sát được; nhóm nào gặp nhiều nhất.
  • Nhận xét: môi trường nào có nhiều loài động vật nhất; cần làm gì để bảo vệ chúng.

Khám phá

Nhật kí thực địa số

Chọn một điểm quan sát. Với mỗi con vật, đọc ghi chép, chọn nhóm phân loại rồi bấm "Ghi". Ghi đúng, con vật được thêm vào nhật kí và vào bảng thống kê số loài theo nhóm; ghi sai, em nhận gợi ý để thử lại.

Điểm quan sát

Môi trường: Dưới nước và ven bờ ao.

  • Cá rô phi mắt thường

    Bơi dưới nước bằng vây, thân phủ vảy, hai bên đầu có nắp mang.

  • Ếch đồng mắt thường

    Da trần, ẩm ướt; chân sau dài có màng bơi; nhảy từ bờ xuống nước.

  • Chuồn chuồn mắt thường

    Hai đôi cánh mỏng, ba đôi chân phân đốt, bay sát mặt nước.

  • Ốc bươu mắt thường

    Cơ thể mềm, thò ra khỏi vỏ đá vôi xoắn, bám vào cọng rau.

  • Con đỉa kính lúp

    Cơ thể dài, dẹp, phân nhiều đốt, hai đầu có giác bám.

Chọn một điểm quan sát, đọc ghi chép về từng con vật và chọn nhóm của nó để ghi vào nhật kí.

Nhật kí thực địa: 0/19 con vật · ghi sai 0 lần

Không xương sống: 0 · Có xương sống: 0

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Ở vườn trường, nhóm em gặp: con kiến, chim chào mào, con giun đất, con thằn lằn. Hãy chọn dụng cụ quan sát phù hợp cho mỗi con và xếp chúng vào nhóm.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Kết quả nhật kí của một nhóm: ếch, cá rô phi, chuồn chuồn, ốc bươu, con đỉa, cua, nhện, chim sẻ. Có bao nhiêu loài không xương sống và bao nhiêu loài có xương sống?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Muốn quan sát một con chim đang đậu trên cành cây cao, em nên dùng

Bài 2

Dụng cụ nào giúp em thấy rõ các đôi chân phân đốt của con kiến?

Bài 3

Chọn tất cả các việc nên làm khi quan sát động vật ngoài thiên nhiên.

Bài 4

Nối mỗi ghi chép trong nhật kí với nhóm động vật phù hợp.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Ở bãi biển, em thấy một con vật có vỏ cứng, năm đôi chân phân đốt, đôi đầu là càng, bò ngang. Con vật thuộc nhóm nào?

Bài 6

Nhật kí của An có 12 loài, trong đó có 4 loài có xương sống. An đã ghi được bao nhiêu loài động vật không xương sống?

Đơn vị:loài

Bài 7

Thông tin nào KHÔNG cần ghi vào nhật kí thực địa?

Bài 8

Chọn tất cả các động vật có xương sống trong danh sách quan sát được ở ao.

Bài 9

Sắp xếp các bước của buổi quan sát động vật ngoài thiên nhiên.

  1. Vị trí 1: Phân loại con vật vào nhóm
  2. Vị trí 2: Quan sát và chụp ảnh con vật
  3. Vị trí 3: Chuẩn bị dụng cụ, kẻ bảng nhật kí
  4. Vị trí 4: Ghi chép đặc điểm, nơi gặp vào nhật kí
  5. Vị trí 5: Báo cáo kết quả với cả lớp

Bài 10

Con vật bay được, có lông vũ, mỏ sừng, gặp trên bãi cỏ thuộc lớp động vật nào? (một từ)

Ghi nhớ

  • Quan sát động vật bằng mắt thường, kính lúp (con nhỏ) và ống nhòm (con ở xa); chụp ảnh và ghi nhật kí: tên, nơi gặp, đặc điểm, hoạt động.
  • Phân loại hai bước: có xương sống hay không, rồi đối chiếu đặc điểm từng nhóm.
  • Không bắt, không làm hại động vật và nơi ở của chúng; giữ an toàn khi quan sát.