Chương VII · Luyện tập
Bài 37. Thực hành: Quan sát và nhận biết một số nhóm động vật ngoài thiên nhiên
Chỉ cần mười phút ngồi yên bên bờ ao, em có thể thấy chuồn chuồn lượn sát mặt nước, ốc bươu bám cọng rau, ếch nhảy tõm xuống nước và cá đớp mồi. Mỗi con vật thuộc một nhóm khác nhau. Trong bài thực hành này, em sẽ là một nhà tự nhiên học: quan sát mà không làm hại con vật, ghi chép cẩn thận và phân loại những gì mình thấy.
Em sẽ học được
- Quan sát được động vật ngoài thiên nhiên bằng mắt thường, kính lúp, ống nhòm; chụp ảnh và ghi chép được các đặc điểm nhận biết, nơi sống.
- Nhận biết và xếp được các động vật quan sát được vào các nhóm: ruột khoang, giun, thân mềm, chân khớp, cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú.
- Có ý thức bảo vệ động vật và môi trường sống của chúng khi quan sát.
Chuẩn bị
- Dụng cụ: kính lúp, ống nhòm, máy ảnh hoặc điện thoại, sổ ghi chép, bút, găng tay, mũ, nước uống.
- Địa điểm: vườn trường, công viên, cánh đồng, ao hồ, bãi biển hoặc vườn quốc gia; đi theo nhóm và có thầy cô hướng dẫn.
- Kẻ sẵn bảng nhật kí thực địa trong sổ (xem mẫu ở phần báo cáo).
Lưu ý · An toàn và bảo vệ động vật
Cách tiến hành
- Đến điểm quan sát, đứng hoặc ngồi yên, giữ trật tự để không làm động vật sợ bỏ đi.
- Quan sát con vật: dùng mắt thường với con vật lớn, ở gần; kính lúp với con vật nhỏ (kiến, ong, nhện, giun); ống nhòm với con vật ở xa hoặc dễ hoảng sợ (chim, sóc).
- Chụp ảnh con vật và nơi nó sống (không dùng đèn chớp khi chụp gần).
- Ghi vào nhật kí: tên con vật (nếu biết), nơi gặp, đặc điểm nhận biết (có xương sống không, lớp phủ cơ thể, chân, cánh, vây, vỏ), con vật đang làm gì.
- Phân loại: xác định con vật có xương sống hay không, rồi đối chiếu đặc điểm để xếp vào nhóm.
| Quan sát thấy | Nghĩ tới nhóm |
|---|---|
| Cơ thể đối xứng toả tròn, có tua, sống ở nước | Ruột khoang |
| Cơ thể dài, mềm, không có chân, không có xương sống | Giun |
| Cơ thể mềm, có vỏ đá vôi | Thân mềm |
| Chân phân đốt, có vỏ cứng hoặc cánh | Chân khớp |
| Có vây, sống dưới nước, thở bằng mang | Cá |
| Da trần, ẩm, sống gần nước | Lưỡng cư |
| Da khô, có vảy sừng | Bò sát |
| Có lông vũ, mỏ sừng | Chim |
| Có lông mao | Thú |
Ở phần khám phá, em hãy làm một chuyến thực địa số: đi qua năm điểm quan sát, đọc ghi chép và xếp từng con vật vào nhóm để hoàn thành nhật kí.
Báo cáo kết quả
| Tên động vật | Nơi gặp | Đặc điểm nhận biết | Nhóm |
|---|---|---|---|
| Ếch đồng | Bờ ao | Da trần, ẩm; chân sau có màng bơi | Lưỡng cư |
| Con nhện | Giữa hai cành cây | Bốn đôi chân phân đốt, giăng tơ | Chân khớp |
| Chim sẻ | Bãi cỏ | Lông vũ, mỏ sừng ngắn | Chim |
| Ốc sên | Lá cây trong vườn | Cơ thể mềm, vỏ đá vôi xoắn | Thân mềm |
- Bộ ảnh các động vật đã quan sát, ghi tên và nhóm dưới mỗi ảnh.
- Thống kê: số loài động vật không xương sống và có xương sống quan sát được; nhóm nào gặp nhiều nhất.
- Nhận xét: môi trường nào có nhiều loài động vật nhất; cần làm gì để bảo vệ chúng.
Khám phá
Nhật kí thực địa số
Chọn một điểm quan sát. Với mỗi con vật, đọc ghi chép, chọn nhóm phân loại rồi bấm "Ghi". Ghi đúng, con vật được thêm vào nhật kí và vào bảng thống kê số loài theo nhóm; ghi sai, em nhận gợi ý để thử lại.
Môi trường: Dưới nước và ven bờ ao.
Cá rô phi mắt thường
Bơi dưới nước bằng vây, thân phủ vảy, hai bên đầu có nắp mang.
Ếch đồng mắt thường
Da trần, ẩm ướt; chân sau dài có màng bơi; nhảy từ bờ xuống nước.
Chuồn chuồn mắt thường
Hai đôi cánh mỏng, ba đôi chân phân đốt, bay sát mặt nước.
Ốc bươu mắt thường
Cơ thể mềm, thò ra khỏi vỏ đá vôi xoắn, bám vào cọng rau.
Con đỉa kính lúp
Cơ thể dài, dẹp, phân nhiều đốt, hai đầu có giác bám.
Chọn một điểm quan sát, đọc ghi chép về từng con vật và chọn nhóm của nó để ghi vào nhật kí.
Nhật kí thực địa: 0/19 con vật · ghi sai 0 lần
Không xương sống: 0 · Có xương sống: 0
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Muốn quan sát một con chim đang đậu trên cành cây cao, em nên dùng
Bài 2
Dụng cụ nào giúp em thấy rõ các đôi chân phân đốt của con kiến?
Bài 3
Chọn tất cả các việc nên làm khi quan sát động vật ngoài thiên nhiên.
Bài 4
Nối mỗi ghi chép trong nhật kí với nhóm động vật phù hợp.
Bài 5
Ở bãi biển, em thấy một con vật có vỏ cứng, năm đôi chân phân đốt, đôi đầu là càng, bò ngang. Con vật thuộc nhóm nào?
Bài 6
Nhật kí của An có 12 loài, trong đó có 4 loài có xương sống. An đã ghi được bao nhiêu loài động vật không xương sống?
Bài 7
Thông tin nào KHÔNG cần ghi vào nhật kí thực địa?
Bài 8
Chọn tất cả các động vật có xương sống trong danh sách quan sát được ở ao.
Bài 9
Sắp xếp các bước của buổi quan sát động vật ngoài thiên nhiên.
Bài 10
Con vật bay được, có lông vũ, mỏ sừng, gặp trên bãi cỏ thuộc lớp động vật nào? (một từ)
Ghi nhớ
- Quan sát động vật bằng mắt thường, kính lúp (con nhỏ) và ống nhòm (con ở xa); chụp ảnh và ghi nhật kí: tên, nơi gặp, đặc điểm, hoạt động.
- Phân loại hai bước: có xương sống hay không, rồi đối chiếu đặc điểm từng nhóm.
- Không bắt, không làm hại động vật và nơi ở của chúng; giữ an toàn khi quan sát.