Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 38. Đa dạng sinh học

Trên một khoảnh rừng mưa nhiệt đới, các nhà khoa học có thể đếm được hàng trăm loài cây, còn trên một khoảnh hoang mạc cùng diện tích chỉ thấy lác đác vài chục loài. Vì sao có sự chênh lệch lớn như vậy? Sự phong phú của sinh vật quan trọng thế nào với chúng ta, và vì sao nó đang bị mất dần?

Em sẽ học được

  • Nêu được đa dạng sinh học là gì; nhận biết sự đa dạng về loài và môi trường sống, so sánh được độ đa dạng ở rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc, đới lạnh.
  • Nêu được vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên và đối với con người.
  • Giải thích được nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học và nêu được các biện pháp bảo vệ; có hành động cụ thể góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

Đa dạng sinh học

Định nghĩa · Đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học là sự phong phú về số lượng loài, số cá thể trong mỗi loài và sự đa dạng của môi trường sống. Đa dạng sinh học biểu thị rõ nhất ở số lượng loài sinh vật.

Sinh vật sống ở nhiều môi trường khác nhau: trên cạn, dưới nước, trong đất và trên cơ thể sinh vật khác. Mỗi môi trường có điều kiện riêng về nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, nên số loài sống ở đó cũng khác nhau.

Đa dạng sinh học ở ba môi trường
Môi trườngKhí hậuMức độ đa dạngSinh vật tiêu biểu
Rừng mưa nhiệt đớiNóng ẩm, mưa nhiều quanh nămRất caoCây gỗ nhiều tầng, dây leo, phong lan; khỉ, hổ, chim, côn trùng
Hoang mạcRất khô, nóng ban ngàyThấpXương rồng; lạc đà, rắn, thằn lằn, bọ cạp
Đới lạnh (vùng cực)Rất lạnh, băng tuyết gần quanh nămThấpRêu, địa y; gấu trắng, chim cánh cụt, hải cẩu

Ghi chú · Vì sao rừng mưa nhiệt đới đa dạng nhất?

Rừng mưa nhiệt đới đủ nước, ánh sáng và nhiệt độ ấm quanh năm; cây mọc thành nhiều tầng tạo ra rất nhiều nơi ở và nguồn thức ăn. Ở hoang mạc (thiếu nước) và đới lạnh (quá lạnh), chỉ ít loài có đặc điểm thích nghi đặc biệt mới sống được, như xương rồng có lá biến thành gai, gấu trắng có lông dày và lớp mỡ dày.

Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, có rừng, núi, sông, biển, đảo, nên là một trong những nước có đa dạng sinh học cao trên thế giới.

Vai trò của đa dạng sinh học

  • Trong tự nhiên: giúp duy trì sự ổn định của sự sống trên Trái Đất; các loài trong một khu vực có quan hệ chặt chẽ với nhau (làm thức ăn, nơi ở cho nhau), giữ cân bằng tự nhiên. Rừng điều hoà khí hậu, bảo vệ đất và nguồn nước; nấm, vi khuẩn phân giải xác sinh vật làm sạch môi trường, tăng độ màu mỡ cho đất.
  • Đối với con người: cung cấp lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu (gỗ, sợi), nước sạch; tạo cảnh quan thiên nhiên cho du lịch, nghỉ ngơi; giảm tác hại của thiên tai và khí hậu khắc nghiệt.

Ghi chú · Mất một loài, ảnh hưởng nhiều loài

Nếu ong bị mất đi, nhiều cây không được thụ phấn nên ít quả, hạt; các động vật ăn quả, hạt đó cũng thiếu thức ăn. Vì các loài liên quan với nhau, sự biến mất của một loài có thể kéo theo nhiều loài khác.

Bảo vệ đa dạng sinh học

  • Nguyên nhân suy giảm do tự nhiên: bão, lũ lụt, động đất, núi lửa, hạn hán, cháy rừng tự nhiên.
  • Nguyên nhân do con người (chủ yếu): chặt phá rừng, khai thác gỗ và tài nguyên bừa bãi; săn bắt, buôn bán động vật hoang dã; đánh bắt quá mức bằng chất nổ, xung điện; ô nhiễm môi trường; mở rộng đô thị, đắp đập làm mất nơi sống của sinh vật.
  • Hậu quả: nhiều loài bị giảm số lượng hoặc tuyệt chủng; giảm nguồn lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu; ảnh hưởng xấu tới khí hậu và môi trường.

Định lí · Biện pháp bảo vệ

Nghiêm cấm chặt phá rừng, săn bắt và buôn bán động vật hoang dã; xây dựng khu bảo tồn, vườn quốc gia (như Cúc Phương, Cát Tiên); trồng cây gây rừng; xử lí rác thải, chống ô nhiễm; tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên. Các loài có nguy cơ tuyệt chủng được ghi trong Sách Đỏ để ưu tiên bảo vệ.

Bảo vệ đa dạng sinh học là bảo vệ chính cuộc sống của con người; đó là việc cấp thiết, cần sự tham gia của mọi người. Ở phần khám phá, em hãy dự đoán và so sánh số loài ở ba môi trường, rồi xếp các hoạt động vào nhóm làm suy giảm hay bảo vệ đa dạng sinh học.

Khám phá

Đa dạng sinh học ở ba môi trường

Ở "So sánh môi trường", kéo đỉnh các cột (hoặc chọn cột rồi bấm phím mũi tên) để dự đoán số loài thực vật ở rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc và đới lạnh, bấm "Kiểm tra dự đoán" rồi đọc giải thích của từng môi trường. Ở "Bảo vệ đa dạng sinh học", xếp các thẻ hoạt động vào đúng ô.

Hoạt động
0100200300400Số loàiRừng mưa100Hoang mạc100Đới lạnh100

Số loài thực vật trên một ô quan sát có cùng diện tích; số liệu minh hoạ, làm tròn, chỉ để so sánh.

Kéo đỉnh mỗi cột (hoặc dùng phím mũi tên) để dự đoán số loài thực vật ở mỗi môi trường, rồi bấm "Kiểm tra dự đoán".

Tìm hiểu môi trường

Rừng mưa nhiệt đới

Khí hậu: Nóng ẩm quanh năm, mưa rất nhiều.

Sinh vật tiêu biểu: Cây gỗ lớn nhiều tầng, dây leo, phong lan, dương xỉ, rêu; khỉ, hổ, rắn, chim, vô số côn trùng.

Vì sao: Đủ nước, ánh sáng, nhiệt độ quanh năm và có nhiều tầng cây nên có rất nhiều nơi ở, nguồn thức ăn cho nhiều loài.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Vì sao ở hoang mạc chỉ có ít loài sinh vật? Kể một sinh vật sống ở hoang mạc và nêu đặc điểm giúp nó sống được ở đó.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một khu rừng bị chặt phá để lấy gỗ. Hãy nêu ba hậu quả đối với đa dạng sinh học và con người, và hai việc em có thể làm để góp phần bảo vệ rừng.
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Đa dạng sinh học biểu thị rõ nhất ở

Bài 2

Môi trường nào có đa dạng sinh học cao nhất?

Bài 3

Vì sao đa dạng sinh học ở đới lạnh thấp?

Bài 4

Nối mỗi sinh vật với môi trường sống đặc trưng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Chọn tất cả các vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên.

Bài 6

Chọn tất cả các hoạt động của con người làm suy giảm đa dạng sinh học.

Bài 7

Danh sách các loài động vật, thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cần được ưu tiên bảo vệ được ghi trong cuốn sách nào? (hai từ)

Bài 8

Nếu các loài ong trong một vùng bị chết hết do thuốc trừ sâu, điều gì có thể xảy ra?

Bài 9

Chọn tất cả các việc học sinh lớp 6 có thể làm để góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

Ghi nhớ

  • Đa dạng sinh học: sự phong phú về số loài, số cá thể trong loài và môi trường sống; thể hiện rõ nhất ở số lượng loài.
  • Rừng mưa nhiệt đới đa dạng nhất; hoang mạc và đới lạnh có khí hậu khắc nghiệt nên ít loài.
  • Vai trò: giữ cân bằng tự nhiên, điều hoà khí hậu, bảo vệ đất và nước; cung cấp lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu, cảnh quan.
  • Suy giảm chủ yếu do con người: phá rừng, săn bắt, buôn bán động vật hoang dã, ô nhiễm. Bảo vệ: cấm phá rừng, cấm săn bắt, lập khu bảo tồn, trồng rừng, tuyên truyền.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ