Chương VII · Lý thuyết
Bài 38. Đa dạng sinh học
Trên một khoảnh rừng mưa nhiệt đới, các nhà khoa học có thể đếm được hàng trăm loài cây, còn trên một khoảnh hoang mạc cùng diện tích chỉ thấy lác đác vài chục loài. Vì sao có sự chênh lệch lớn như vậy? Sự phong phú của sinh vật quan trọng thế nào với chúng ta, và vì sao nó đang bị mất dần?
Em sẽ học được
- Nêu được đa dạng sinh học là gì; nhận biết sự đa dạng về loài và môi trường sống, so sánh được độ đa dạng ở rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc, đới lạnh.
- Nêu được vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên và đối với con người.
- Giải thích được nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học và nêu được các biện pháp bảo vệ; có hành động cụ thể góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.
Đa dạng sinh học
Định nghĩa · Đa dạng sinh học
Sinh vật sống ở nhiều môi trường khác nhau: trên cạn, dưới nước, trong đất và trên cơ thể sinh vật khác. Mỗi môi trường có điều kiện riêng về nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, nên số loài sống ở đó cũng khác nhau.
| Môi trường | Khí hậu | Mức độ đa dạng | Sinh vật tiêu biểu |
|---|---|---|---|
| Rừng mưa nhiệt đới | Nóng ẩm, mưa nhiều quanh năm | Rất cao | Cây gỗ nhiều tầng, dây leo, phong lan; khỉ, hổ, chim, côn trùng |
| Hoang mạc | Rất khô, nóng ban ngày | Thấp | Xương rồng; lạc đà, rắn, thằn lằn, bọ cạp |
| Đới lạnh (vùng cực) | Rất lạnh, băng tuyết gần quanh năm | Thấp | Rêu, địa y; gấu trắng, chim cánh cụt, hải cẩu |
Ghi chú · Vì sao rừng mưa nhiệt đới đa dạng nhất?
Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, có rừng, núi, sông, biển, đảo, nên là một trong những nước có đa dạng sinh học cao trên thế giới.
Vai trò của đa dạng sinh học
- Trong tự nhiên: giúp duy trì sự ổn định của sự sống trên Trái Đất; các loài trong một khu vực có quan hệ chặt chẽ với nhau (làm thức ăn, nơi ở cho nhau), giữ cân bằng tự nhiên. Rừng điều hoà khí hậu, bảo vệ đất và nguồn nước; nấm, vi khuẩn phân giải xác sinh vật làm sạch môi trường, tăng độ màu mỡ cho đất.
- Đối với con người: cung cấp lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu (gỗ, sợi), nước sạch; tạo cảnh quan thiên nhiên cho du lịch, nghỉ ngơi; giảm tác hại của thiên tai và khí hậu khắc nghiệt.
Ghi chú · Mất một loài, ảnh hưởng nhiều loài
Bảo vệ đa dạng sinh học
- Nguyên nhân suy giảm do tự nhiên: bão, lũ lụt, động đất, núi lửa, hạn hán, cháy rừng tự nhiên.
- Nguyên nhân do con người (chủ yếu): chặt phá rừng, khai thác gỗ và tài nguyên bừa bãi; săn bắt, buôn bán động vật hoang dã; đánh bắt quá mức bằng chất nổ, xung điện; ô nhiễm môi trường; mở rộng đô thị, đắp đập làm mất nơi sống của sinh vật.
- Hậu quả: nhiều loài bị giảm số lượng hoặc tuyệt chủng; giảm nguồn lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu; ảnh hưởng xấu tới khí hậu và môi trường.
Định lí · Biện pháp bảo vệ
Bảo vệ đa dạng sinh học là bảo vệ chính cuộc sống của con người; đó là việc cấp thiết, cần sự tham gia của mọi người. Ở phần khám phá, em hãy dự đoán và so sánh số loài ở ba môi trường, rồi xếp các hoạt động vào nhóm làm suy giảm hay bảo vệ đa dạng sinh học.
Khám phá
Đa dạng sinh học ở ba môi trường
Ở "So sánh môi trường", kéo đỉnh các cột (hoặc chọn cột rồi bấm phím mũi tên) để dự đoán số loài thực vật ở rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc và đới lạnh, bấm "Kiểm tra dự đoán" rồi đọc giải thích của từng môi trường. Ở "Bảo vệ đa dạng sinh học", xếp các thẻ hoạt động vào đúng ô.
Số loài thực vật trên một ô quan sát có cùng diện tích; số liệu minh hoạ, làm tròn, chỉ để so sánh.
Kéo đỉnh mỗi cột (hoặc dùng phím mũi tên) để dự đoán số loài thực vật ở mỗi môi trường, rồi bấm "Kiểm tra dự đoán".
Rừng mưa nhiệt đới
Khí hậu: Nóng ẩm quanh năm, mưa rất nhiều.
Sinh vật tiêu biểu: Cây gỗ lớn nhiều tầng, dây leo, phong lan, dương xỉ, rêu; khỉ, hổ, rắn, chim, vô số côn trùng.
Vì sao: Đủ nước, ánh sáng, nhiệt độ quanh năm và có nhiều tầng cây nên có rất nhiều nơi ở, nguồn thức ăn cho nhiều loài.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Đa dạng sinh học biểu thị rõ nhất ở
Bài 2
Môi trường nào có đa dạng sinh học cao nhất?
Bài 3
Vì sao đa dạng sinh học ở đới lạnh thấp?
Bài 4
Nối mỗi sinh vật với môi trường sống đặc trưng của nó.
Bài 5
Chọn tất cả các vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên.
Bài 6
Chọn tất cả các hoạt động của con người làm suy giảm đa dạng sinh học.
Bài 7
Danh sách các loài động vật, thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cần được ưu tiên bảo vệ được ghi trong cuốn sách nào? (hai từ)
Bài 8
Nếu các loài ong trong một vùng bị chết hết do thuốc trừ sâu, điều gì có thể xảy ra?
Bài 9
Chọn tất cả các việc học sinh lớp 6 có thể làm để góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.
Ghi nhớ
- Đa dạng sinh học: sự phong phú về số loài, số cá thể trong loài và môi trường sống; thể hiện rõ nhất ở số lượng loài.
- Rừng mưa nhiệt đới đa dạng nhất; hoang mạc và đới lạnh có khí hậu khắc nghiệt nên ít loài.
- Vai trò: giữ cân bằng tự nhiên, điều hoà khí hậu, bảo vệ đất và nước; cung cấp lương thực, thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu, cảnh quan.
- Suy giảm chủ yếu do con người: phá rừng, săn bắt, buôn bán động vật hoang dã, ô nhiễm. Bảo vệ: cấm phá rừng, cấm săn bắt, lập khu bảo tồn, trồng rừng, tuyên truyền.