Chương V · Lý thuyết
Bài 19. Cấu tạo và chức năng các thành phần của tế bào
Tuy rất nhỏ, mỗi tế bào vẫn tự lấy chất dinh dưỡng, tạo ra năng lượng, lớn lên và sinh sản như một "nhà máy" thu nhỏ. Nhà máy ấy có những bộ phận nào, mỗi bộ phận làm nhiệm vụ gì? Vì sao tế bào vi khuẩn lại được gọi là tế bào nhân sơ, và tế bào lá cây khác tế bào da người ở điểm nào? Bài học này sẽ giúp em trả lời.
Em sẽ học được
- Nêu được ba thành phần chính của tế bào (màng tế bào, tế bào chất, nhân) và chức năng của mỗi thành phần.
- Phân biệt được tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực.
- So sánh được tế bào động vật và tế bào thực vật; nêu được vai trò của thành tế bào, lục lạp và không bào.
- Giải thích được vì sao thực vật tự tổng hợp được chất hữu cơ còn động vật thì không.
Các thành phần chính của tế bào
Mặc dù có hình dạng và kích thước khác nhau, mọi tế bào đều có ba thành phần chính: màng tế bào, tế bào chất (còn gọi là chất tế bào) và nhân hoặc vùng nhân.
| Thành phần | Cấu tạo | Chức năng |
|---|---|---|
| Màng tế bào | Lớp màng mỏng bao quanh tế bào, có nhiều lỗ rất nhỏ | Bao bọc tế bào chất, bảo vệ tế bào; điều khiển sự trao đổi chất giữa tế bào và môi trường |
| Tế bào chất | Chất keo lỏng nằm giữa màng tế bào và nhân, chứa các bào quan | Nơi diễn ra hầu hết các hoạt động sống của tế bào |
| Nhân (hoặc vùng nhân) | Chứa vật chất di truyền | Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào |
Ghi chú · Những lỗ nhỏ trên màng tế bào
Trong tế bào chất có các bào quan, mỗi bào quan làm một việc riêng. Ví dụ, ti thể là nơi tạo ra năng lượng cho tế bào; lục lạp (chỉ có ở tế bào thực vật) là nơi diễn ra quang hợp.
Ở phần khám phá bên dưới, em chọn loại tế bào rồi chạm vào từng số trên sơ đồ để xem tên và chức năng của mỗi thành phần. Sau đó chuyển sang chế độ "Gọi tên" hoặc "Tìm vị trí" để tự kiểm tra.
Tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
Dựa vào cấu tạo của nhân, người ta chia tế bào thành hai loại.
Định nghĩa · Tế bào nhân sơ
Định nghĩa · Tế bào nhân thực
| Đặc điểm | Tế bào nhân sơ | Tế bào nhân thực |
|---|---|---|
| Thành phần chính | Màng tế bào, tế bào chất, vùng nhân | Màng tế bào, tế bào chất, nhân |
| Màng nhân | Không có | Có |
| Bào quan có màng | Không có | Có (ti thể, lục lạp...) |
| Kích thước | Thường rất nhỏ (vài micromet) | Thường lớn hơn nhiều |
| Ví dụ | Vi khuẩn | Nấm men, tế bào thực vật, tế bào động vật |
Tế bào động vật và tế bào thực vật
Tế bào động vật và tế bào thực vật đều là tế bào nhân thực, đều có màng tế bào, tế bào chất và nhân. Tuy vậy, tế bào thực vật có thêm một số thành phần mà tế bào động vật không có.
| Thành phần | Tế bào động vật | Tế bào thực vật |
|---|---|---|
| Màng tế bào, tế bào chất, nhân | Có | Có |
| Thành tế bào (bằng cellulose) | Không có | Có |
| Lục lạp | Không có | Có |
| Không bào | Nhỏ hoặc không có | Thường có không bào lớn |
- Thành tế bào bằng cellulose bao ngoài màng tế bào, giúp tế bào thực vật có hình dạng nhất định và bảo vệ tế bào; nhờ đó cây đứng vững.
- Lục lạp chứa diệp lục, là nơi quang hợp: tế bào thực vật dùng năng lượng ánh sáng để tự tổng hợp chất hữu cơ, nên thực vật tự dưỡng.
- Tế bào động vật không có lục lạp, không tự tổng hợp được chất hữu cơ từ chất vô cơ, nên động vật phải lấy thức ăn từ sinh vật khác (dị dưỡng).
- Không bào lớn chứa dịch tế bào, dự trữ nước và các chất, giữ cho tế bào luôn căng.
Hãy tự lập bảng so sánh: đánh dấu những thành phần có ở mỗi loại tế bào rồi kiểm tra.
Bấm vào ô để đánh dấu tế bào có thành phần đó (bấm lần nữa để bỏ), rồi bấm "Kiểm tra".
| Thành phần | Nhân sơ (vi khuẩn) | Động vật | Thực vật |
|---|---|---|---|
| Màng tế bào | |||
| Tế bào chất | |||
| Nhân có màng nhân | |||
| Vùng nhân (không có màng) | |||
| Bào quan có màng (ti thể...) | |||
| Thành tế bào | |||
| Lục lạp | |||
| Không bào lớn |
Đã đánh dấu 0 ô.
Khám phá
Sơ đồ các loại tế bào
Chọn tế bào nhân sơ, tế bào động vật hoặc tế bào thực vật. Ở chế độ "Tìm hiểu", chạm vào từng số để đọc tên và chức năng; ở chế độ "Gọi tên", chạm vào một số rồi chọn đúng tên của nó; ở chế độ "Tìm vị trí", tìm thành phần được nêu tên.
Tế bào động vật là tế bào nhân thực: nhân có màng bao bọc. Không có thành tế bào, không có lục lạp.
Chạm vào một số trên hình hoặc một tên bên dưới để xem tên và chức năng của bộ phận đó.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Ba thành phần chính của mọi tế bào là
Bài 2
Nối mỗi thành phần của tế bào với chức năng của nó.
Bài 3
Điểm khác nhau cơ bản giữa tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực là
Bài 4
Chọn tất cả các tế bào nhân sơ.
Bài 5
Thành phần nào có ở tế bào thực vật nhưng không có ở tế bào động vật?
Bài 6
Bào quan nào là nơi diễn ra quá trình quang hợp ở tế bào thực vật?
Bài 7
Một tế bào có thành tế bào, màng tế bào, tế bào chất và vùng nhân (không có màng nhân), không có lục lạp. Đó là
Bài 8
Màng tế bào có nhiều lỗ rất nhỏ. Các lỗ này giúp tế bào
Bài 9
Vì sao thực vật tự tổng hợp được chất hữu cơ còn động vật thì không?
Bài 10
Tế bào động vật và tế bào thực vật giống nhau ở những điểm nào?
Ghi nhớ
- Mọi tế bào đều có màng tế bào (bao bọc, trao đổi chất), tế bào chất (nơi diễn ra các hoạt động sống) và nhân hoặc vùng nhân (chứa vật chất di truyền, điều khiển hoạt động sống).
- Tế bào nhân sơ (vi khuẩn) chưa có màng nhân, chỉ có vùng nhân; tế bào nhân thực có nhân hoàn chỉnh với màng nhân và các bào quan có màng.
- Tế bào động vật và thực vật đều là tế bào nhân thực; tế bào thực vật có thêm thành tế bào bằng cellulose, lục lạp và không bào lớn.
- Nhờ lục lạp, thực vật tự tổng hợp chất hữu cơ (tự dưỡng); động vật không có lục lạp nên dị dưỡng.