Bỏ qua đến nội dung

Chương V · Lý thuyết

Bài 19. Cấu tạo và chức năng các thành phần của tế bào

Tuy rất nhỏ, mỗi tế bào vẫn tự lấy chất dinh dưỡng, tạo ra năng lượng, lớn lên và sinh sản như một "nhà máy" thu nhỏ. Nhà máy ấy có những bộ phận nào, mỗi bộ phận làm nhiệm vụ gì? Vì sao tế bào vi khuẩn lại được gọi là tế bào nhân sơ, và tế bào lá cây khác tế bào da người ở điểm nào? Bài học này sẽ giúp em trả lời.

Em sẽ học được

  • Nêu được ba thành phần chính của tế bào (màng tế bào, tế bào chất, nhân) và chức năng của mỗi thành phần.
  • Phân biệt được tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực.
  • So sánh được tế bào động vật và tế bào thực vật; nêu được vai trò của thành tế bào, lục lạp và không bào.
  • Giải thích được vì sao thực vật tự tổng hợp được chất hữu cơ còn động vật thì không.

Các thành phần chính của tế bào

Mặc dù có hình dạng và kích thước khác nhau, mọi tế bào đều có ba thành phần chính: màng tế bào, tế bào chất (còn gọi là chất tế bào) và nhân hoặc vùng nhân.

Ba thành phần chính của tế bào
Thành phầnCấu tạoChức năng
Màng tế bàoLớp màng mỏng bao quanh tế bào, có nhiều lỗ rất nhỏBao bọc tế bào chất, bảo vệ tế bào; điều khiển sự trao đổi chất giữa tế bào và môi trường
Tế bào chấtChất keo lỏng nằm giữa màng tế bào và nhân, chứa các bào quanNơi diễn ra hầu hết các hoạt động sống của tế bào
Nhân (hoặc vùng nhân)Chứa vật chất di truyềnĐiều khiển mọi hoạt động sống của tế bào

Ghi chú · Những lỗ nhỏ trên màng tế bào

Nhờ có các lỗ rất nhỏ, màng tế bào cho nước, khí oxygen và chất dinh dưỡng đi vào tế bào, đồng thời cho các chất thải như khí carbon dioxide đi ra ngoài. Đó là quá trình trao đổi chất giữa tế bào và môi trường.

Trong tế bào chất có các bào quan, mỗi bào quan làm một việc riêng. Ví dụ, ti thể là nơi tạo ra năng lượng cho tế bào; lục lạp (chỉ có ở tế bào thực vật) là nơi diễn ra quang hợp.

Ở phần khám phá bên dưới, em chọn loại tế bào rồi chạm vào từng số trên sơ đồ để xem tên và chức năng của mỗi thành phần. Sau đó chuyển sang chế độ "Gọi tên" hoặc "Tìm vị trí" để tự kiểm tra.

Tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực

Dựa vào cấu tạo của nhân, người ta chia tế bào thành hai loại.

Định nghĩa · Tế bào nhân sơ

Tế bào nhân sơ chưa có nhân hoàn chỉnh: vật chất di truyền nằm ở vùng nhân, không có màng bao bọc. Tế bào chất không có các bào quan có màng. Ví dụ: tế bào vi khuẩn.

Định nghĩa · Tế bào nhân thực

Tế bào nhân thực có nhân hoàn chỉnh: vật chất di truyền được màng nhân bao bọc. Tế bào chất có nhiều bào quan có màng như ti thể, lục lạp. Ví dụ: tế bào nấm men, tế bào thực vật, tế bào động vật.
So sánh tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
Đặc điểmTế bào nhân sơTế bào nhân thực
Thành phần chínhMàng tế bào, tế bào chất, vùng nhânMàng tế bào, tế bào chất, nhân
Màng nhânKhông cóCó
Bào quan có màngKhông cóCó (ti thể, lục lạp...)
Kích thướcThường rất nhỏ (vài micromet)Thường lớn hơn nhiều
Ví dụVi khuẩnNấm men, tế bào thực vật, tế bào động vật

Tế bào động vật và tế bào thực vật

Tế bào động vật và tế bào thực vật đều là tế bào nhân thực, đều có màng tế bào, tế bào chất và nhân. Tuy vậy, tế bào thực vật có thêm một số thành phần mà tế bào động vật không có.

So sánh tế bào động vật và tế bào thực vật
Thành phầnTế bào động vậtTế bào thực vật
Màng tế bào, tế bào chất, nhânCóCó
Thành tế bào (bằng cellulose)Không cóCó
Lục lạpKhông cóCó
Không bàoNhỏ hoặc không cóThường có không bào lớn
  • Thành tế bào bằng cellulose bao ngoài màng tế bào, giúp tế bào thực vật có hình dạng nhất định và bảo vệ tế bào; nhờ đó cây đứng vững.
  • Lục lạp chứa diệp lục, là nơi quang hợp: tế bào thực vật dùng năng lượng ánh sáng để tự tổng hợp chất hữu cơ, nên thực vật tự dưỡng.
  • Tế bào động vật không có lục lạp, không tự tổng hợp được chất hữu cơ từ chất vô cơ, nên động vật phải lấy thức ăn từ sinh vật khác (dị dưỡng).
  • Không bào lớn chứa dịch tế bào, dự trữ nước và các chất, giữ cho tế bào luôn căng.

Hãy tự lập bảng so sánh: đánh dấu những thành phần có ở mỗi loại tế bào rồi kiểm tra.

Bấm vào ô để đánh dấu tế bào có thành phần đó (bấm lần nữa để bỏ), rồi bấm "Kiểm tra".

Thành phầnNhân sơ (vi khuẩn)Động vậtThực vật
Màng tế bào
Tế bào chất
Nhân có màng nhân
Vùng nhân (không có màng)
Bào quan có màng (ti thể...)
Thành tế bào
Lục lạp
Không bào lớn

Đã đánh dấu 0 ô.

Khám phá

Sơ đồ các loại tế bào

Chọn tế bào nhân sơ, tế bào động vật hoặc tế bào thực vật. Ở chế độ "Tìm hiểu", chạm vào từng số để đọc tên và chức năng; ở chế độ "Gọi tên", chạm vào một số rồi chọn đúng tên của nó; ở chế độ "Tìm vị trí", tìm thành phần được nêu tên.

Loại tế bào

Tế bào động vật là tế bào nhân thực: nhân có màng bao bọc. Không có thành tế bào, không có lục lạp.

Chế độ
1234

Chạm vào một số trên hình hoặc một tên bên dưới để xem tên và chức năng của bộ phận đó.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Quan sát tế bào vi khuẩn, em thấy vật chất di truyền không có màng bao bọc. Tế bào vi khuẩn thuộc loại tế bào nào? Vì sao?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một tế bào có màng tế bào, tế bào chất, nhân có màng bao bọc, thành tế bào bằng cellulose và lục lạp. Đó là tế bào gì?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Những điểm khác nhau giữa tế bào động vật và tế bào thực vật liên quan gì đến cách dinh dưỡng của động vật và thực vật?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Ba thành phần chính của mọi tế bào là

Bài 2

Nối mỗi thành phần của tế bào với chức năng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Điểm khác nhau cơ bản giữa tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực là

Bài 4

Chọn tất cả các tế bào nhân sơ.

Bài 5

Thành phần nào có ở tế bào thực vật nhưng không có ở tế bào động vật?

Bài 6

Bào quan nào là nơi diễn ra quá trình quang hợp ở tế bào thực vật?

Bài 7

Một tế bào có thành tế bào, màng tế bào, tế bào chất và vùng nhân (không có màng nhân), không có lục lạp. Đó là

Bài 8

Màng tế bào có nhiều lỗ rất nhỏ. Các lỗ này giúp tế bào

Bài 9

Vì sao thực vật tự tổng hợp được chất hữu cơ còn động vật thì không?

Bài 10

Tế bào động vật và tế bào thực vật giống nhau ở những điểm nào?

Ghi nhớ

  • Mọi tế bào đều có màng tế bào (bao bọc, trao đổi chất), tế bào chất (nơi diễn ra các hoạt động sống) và nhân hoặc vùng nhân (chứa vật chất di truyền, điều khiển hoạt động sống).
  • Tế bào nhân sơ (vi khuẩn) chưa có màng nhân, chỉ có vùng nhân; tế bào nhân thực có nhân hoàn chỉnh với màng nhân và các bào quan có màng.
  • Tế bào động vật và thực vật đều là tế bào nhân thực; tế bào thực vật có thêm thành tế bào bằng cellulose, lục lạp và không bào lớn.
  • Nhờ lục lạp, thực vật tự tổng hợp chất hữu cơ (tự dưỡng); động vật không có lục lạp nên dị dưỡng.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ