Bỏ qua đến nội dung

Chương V · Lý thuyết

Bài 20. Sự lớn lên và sinh sản của tế bào

Khi mới sinh, em chỉ nặng khoảng ba ki-lô-gam; bây giờ em đã cao lớn hơn rất nhiều. Một hạt ngô nhỏ nảy mầm thành cây ngô cao quá đầu người. Cơ thể lớn lên được là nhờ đâu? Bí mật nằm ở những tế bào nhỏ bé: chúng lớn lên rồi phân chia, từ một tế bào thành hai, hai thành bốn, bốn thành tám...

Em sẽ học được

  • Mô tả được sự lớn lên của tế bào.
  • Mô tả được quá trình phân chia (sinh sản) của tế bào: nhân phân chia trước, tế bào chất phân chia sau; nêu được điểm khác nhau ở tế bào động vật và tế bào thực vật.
  • Tính được số tế bào tạo thành sau n lần phân chia: 2 mũ n tế bào từ một tế bào ban đầu.
  • Nêu được ý nghĩa của sự lớn lên và sinh sản của tế bào đối với cơ thể.

Sự lớn lên và sự sinh sản của tế bào

Định nghĩa · Sự lớn lên của tế bào

Tế bào non mới hình thành có kích thước nhỏ. Nhờ trao đổi chất, tế bào lấy chất dinh dưỡng từ môi trường và lớn dần lên đến một kích thước nhất định. Ở tế bào thực vật, không bào cũng to dần ra.

Định nghĩa · Sự sinh sản (phân chia) của tế bào

Khi lớn đến một kích thước nhất định, tế bào phân chia: từ một tế bào mẹ tạo thành hai tế bào con. Đầu tiên nhân phân chia thành hai nhân, sau đó tế bào chất phân chia, tách thành hai tế bào con.
Phân chia tế bào chất ở tế bào động vật và tế bào thực vật
Đặc điểmTế bào động vậtTế bào thực vật
Giống nhauNhân phân chia trướcNhân phân chia trước
Khác nhauMàng tế bào thắt lại ở giữa, tách tế bào chất làm haiHình thành vách ngăn ở giữa, chia tế bào chất làm hai

Em hãy xem từng giai đoạn trên hình dưới đây, với cả tế bào động vật và tế bào thực vật.

Loại tế bào

Tế bào non. Tế bào mới hình thành có kích thước nhỏ.

Số tế bào sau các lần phân chia

Mỗi lần phân chia, mỗi tế bào tạo ra hai tế bào con, nên số tế bào tăng gấp đôi. Từ một tế bào ban đầu:

Số lần phân chia01234n
Số tế bào1248162 mũ n

Định lí · Công thức

Từ một tế bào, sau n lần phân chia tạo ra 2 mũ n tế bào. Nếu có a tế bào cùng phân chia n lần thì tạo ra a·2 mũ n tế bào.

Lưu ý · Gấp đôi, không phải cộng thêm

Sau mỗi lần phân chia, số tế bào được nhân 2 chứ không cộng thêm 2. Ví dụ, sau 3 lần phân chia có 2·2·2=8 tế bào, không phải 1+2+2+2=7 tế bào.

Ý nghĩa của sự lớn lên và sinh sản của tế bào

  • Giúp cơ thể lớn lên: số lượng tế bào tăng lên (nhờ phân chia) và kích thước tế bào tăng lên (nhờ lớn lên). Ví dụ, cây ngô lớn lên nhờ tế bào ở các mô phân sinh phân chia và lớn lên.
  • Thay thế các tế bào già, tế bào chết và tế bào bị tổn thương. Ví dụ, các tế bào da mới liên tục thay cho tế bào da chết bong ra; khi bị đứt tay, tế bào phân chia để làm lành vết thương.
  • Ở sinh vật đơn bào như vi khuẩn, sự phân chia tế bào chính là sự sinh sản tạo ra cá thể mới.

Ghi chú · Em có biết

Cơ thể luôn điều khiển để tế bào chỉ phân chia khi cần. Nếu một nhóm tế bào phân chia liên tục, mất kiểm soát, chúng có thể tạo thành khối u. Lối sống lành mạnh, tránh khói thuốc lá và hoá chất độc hại giúp giảm nguy cơ này.

Khám phá

Đếm tế bào sau mỗi lần phân chia

Bắt đầu từ một tế bào. Trước mỗi lần bấm "Phân chia", hãy đoán số tế bào sẽ có rồi kiểm tra. Bảng bên dưới ghi lại số tế bào sau mỗi lần; em hãy tìm quy luật 1,2,4,8,…

Sau 0 lần phân chia: 1 tế bào = 20

Bắt đầu từ 1 tế bào. Hãy đoán trước rồi bấm "Phân chia".

Số lần phân chia0
Số tế bào1

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Từ một tế bào ban đầu, sau 4 lần phân chia liên tiếp tạo ra bao nhiêu tế bào?
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Có 5 tế bào, mỗi tế bào đều phân chia 3 lần. Tổng số tế bào con tạo thành là bao nhiêu?
Đã hiện 0/2 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Từ một tế bào, phải qua bao nhiêu lần phân chia để tạo ra 128 tế bào?
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Một tế bào phân chia một lần tạo ra bao nhiêu tế bào con?

Bài 2

Sắp xếp các giai đoạn theo đúng thứ tự, từ một tế bào non đến hai tế bào con.

  1. Vị trí 1: Tế bào chất phân chia
  2. Vị trí 2: Tế bào non lớn lên đến một kích thước nhất định
  3. Vị trí 3: Hình thành hai tế bào con
  4. Vị trí 4: Nhân phân chia thành hai nhân

Bài 3

Từ một tế bào, sau 3 lần phân chia tạo ra bao nhiêu tế bào?

Bài 4

Từ một tế bào, sau 5 lần phân chia tạo ra bao nhiêu tế bào?

Bài 5

Có 4 tế bào, mỗi tế bào đều phân chia 2 lần. Có tất cả bao nhiêu tế bào con?

Bài 6

Từ một tế bào, phải qua bao nhiêu lần phân chia để tạo ra 64 tế bào?

Bài 7

Trong điều kiện thuận lợi, vi khuẩn E. coli cứ khoảng 20 phút phân chia một lần. Từ một vi khuẩn, sau 2 giờ có bao nhiêu vi khuẩn?

Bài 8

Khi phân chia, tế bào chất của tế bào thực vật được chia làm hai bằng cách

Bài 9

Sự lớn lên và sinh sản của tế bào có những ý nghĩa nào với cơ thể?

Bài 10

Cây ngô từ một cây con nhỏ lớn lên thành cây cao là nhờ

Ghi nhớ

  • Tế bào non lớn lên đến một kích thước nhất định thì phân chia (sinh sản).
  • Khi phân chia, nhân chia trước, tế bào chất chia sau, tạo hai tế bào con. Tế bào động vật thắt màng ở giữa; tế bào thực vật hình thành vách ngăn.
  • Từ một tế bào, sau n lần phân chia có 2 mũ n tế bào; a tế bào phân chia n lần tạo ra a·2 mũ n tế bào.
  • Sự lớn lên và sinh sản của tế bào giúp cơ thể lớn lên và thay thế các tế bào già, chết, bị tổn thương.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ