Bỏ qua đến nội dung

Chương VI · Lý thuyết

Bài 22. Cơ thể sinh vật

Một chú robot hút bụi tự chạy khắp nhà, tránh được chân bàn và tự về chỗ sạc pin. Một hạt đậu nằm im trong đất, vài ngày sau nảy mầm thành cây con. Vậy robot hay cây đậu mới là vật sống? Để trả lời, ta không nhìn xem vật có cử động hay không, mà xem nó có thực hiện được các quá trình sống hay không.

Em sẽ học được

  • Phân biệt được vật sống và vật không sống dựa vào các quá trình sống cơ bản.
  • Nêu được khái niệm cơ thể; nhận biết được cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào, lấy được ví dụ.
  • Giải thích được vì sao các sinh vật có kích thước khác nhau.

Vật sống và vật không sống

Xung quanh em có rất nhiều vật: con mèo, cây bàng, hòn đá, chiếc xe đạp... Một số vật đang sống, một số vật không sống. Điều làm nên sự khác nhau là các quá trình sống.

Định nghĩa · Các quá trình sống cơ bản

Vật sống (sinh vật) thực hiện được các quá trình sống cơ bản: cảm ứng và vận động, sinh trưởng, sinh sản, hô hấp, bài tiết, dinh dưỡng. Vật không sống không thực hiện được các quá trình đó.
Ý nghĩa của các quá trình sống cơ bản
Quá trìnhÝ nghĩaVí dụ
Cảm ứng và vận độngTiếp nhận và phản ứng lại các kích thích của môi trườngCây trồng bên cửa sổ vươn ngọn về phía ánh sáng; tay chạm vào vật nóng thì rụt lại
Sinh trưởngCơ thể lớn lên về kích thước và khối lượngGà con lớn thành gà trưởng thành
Sinh sảnTạo ra cơ thể mớiMèo đẻ con; cây đậu tạo quả và hạt
Hô hấpLấy khí oxygen để phân giải chất dinh dưỡng, tạo năng lượng cho cơ thểNgười hít vào khí oxygen, thở ra khí carbon dioxide
Bài tiếtLoại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thểNgười thải mồ hôi, nước tiểu
Dinh dưỡngLấy thức ăn, chất dinh dưỡng để cơ thể sống và lớn lênBò ăn cỏ; cây hút nước và muối khoáng, quang hợp tạo chất hữu cơ

Lưu ý · Dễ nhầm

Chỉ một dấu hiệu "giống sống" là chưa đủ. Ô tô chạy được và thải khí, robot tự tránh vật cản, tinh thể muối to dần trong nước muối, đám mây lớn dần: tất cả đều không dinh dưỡng, không sinh trưởng từ bên trong và không sinh sản, nên đều là vật không sống. Một vật được làm từ sinh vật, như cái bàn gỗ hay quyển vở giấy, cũng là vật không sống.

Hãy tự kiểm tra: chọn một vật rồi bấm vào từng quá trình sống để xem vật đó có thực hiện được không.

Bấm vào từng quá trình sống để kiểm tra cây đậu.

Cơ thể sinh vật

Định nghĩa · Cơ thể

Mỗi vật sống được gọi là một cơ thể (một cá thể sinh vật). Cơ thể thực hiện được đầy đủ các quá trình sống cơ bản. Mọi cơ thể đều được cấu tạo từ tế bào.

Một con chó, một cây hoa hướng dương, một con vi khuẩn đều là những cơ thể. Dù khác nhau rất nhiều về hình dạng và kích thước, chúng đều được cấu tạo từ tế bào và đều thực hiện được các quá trình sống.

Cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào

Dựa vào số lượng tế bào cấu tạo nên cơ thể, người ta chia sinh vật thành hai nhóm.

Định nghĩa · Cơ thể đơn bào

Cơ thể đơn bào là cơ thể được cấu tạo từ một tế bào. Tế bào đó thực hiện mọi quá trình sống của cơ thể. Ví dụ: vi khuẩn E. coli, trùng roi, trùng giày, trùng biến hình, nấm men, tảo lục đơn bào.

Định nghĩa · Cơ thể đa bào

Cơ thể đa bào là cơ thể được cấu tạo từ nhiều tế bào. Các tế bào có hình dạng, kích thước khác nhau và đảm nhận những chức năng khác nhau. Ví dụ: cây ổi, cây rêu, cây hoa hướng dương, cây nấm rơm, con giun đất, con ếch, con người.
So sánh cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào
Đặc điểmCơ thể đơn bàoCơ thể đa bào
Số lượng tế bàoMột tế bàoNhiều tế bào
Chức năngMột tế bào thực hiện mọi quá trình sốngMỗi loại tế bào đảm nhận một chức năng riêng, phối hợp với nhau
Kích thướcThường rất nhỏ, phải quan sát bằng kính hiển viThường lớn, đa số thấy được bằng mắt thường
Ví dụVi khuẩn, trùng roi, trùng giày, nấm menCây xanh, nấm rơm, giun đất, con người

Ghi chú · Vì sao sinh vật có kích thước khác nhau?

Kích thước tế bào của các loài không chênh lệch nhau nhiều. Sinh vật lớn hay nhỏ chủ yếu là do số lượng tế bào cấu tạo nên cơ thể nhiều hay ít: cơ thể con voi có nhiều tế bào hơn cơ thể con chuột rất nhiều.

Cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào giống nhau ở chỗ đều là vật sống, đều được cấu tạo từ tế bào và tế bào nào cũng có màng tế bào, tế bào chất và vật chất di truyền (nhân hoặc vùng nhân). Ở phần khám phá, em hãy phân loại các vật theo hai vòng: sống hay không sống, rồi đơn bào hay đa bào.

Khám phá

Phân loại sinh vật

Chọn vòng phân loại. Bấm (hoặc kéo) một thẻ, rồi bấm vào ô phù hợp để đặt thẻ. Mỗi lần đặt, em được biết ngay đúng hay sai và vì sao; bấm vào thẻ đã đặt để lấy lại.

Vòng phân loại

Vật sống thực hiện được các quá trình sống: cảm ứng và vận động, sinh trưởng, sinh sản, hô hấp, bài tiết, dinh dưỡng. Vật không sống thì không.

Thẻ chưa xếp (10)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/10 thẻ

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Bạn An cho rằng ngọn lửa là vật sống vì lửa "ăn" củi, cần không khí và có thể lan rộng ra. Em hãy nhận xét ý kiến của An.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Cho các sinh vật: trùng giày, cây rêu, nấm men, con ếch, vi khuẩn E. coli, cây nấm rơm. Hãy xếp chúng thành hai nhóm cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Vì sao con voi có kích thước lớn hơn con chuột rất nhiều?
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Chọn tất cả các vật sống.

Bài 2

Quá trình cơ thể lớn lên về kích thước và khối lượng được gọi là

Bài 3

Nối mỗi hiện tượng với quá trình sống tương ứng.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 4

Cơ thể đơn bào là cơ thể được cấu tạo từ

Bài 5

Nhóm nào sau đây gồm toàn cơ thể đa bào?

Bài 6

Các sinh vật có kích thước khác nhau chủ yếu là do

Bài 7

Chọn tất cả các đặc điểm chung của cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào.

Bài 8

Robot hút bụi tự di chuyển và tránh vật cản. Robot là vật sống hay vật không sống? (Trả lời: "vật sống" hoặc "vật không sống")

Bài 9

Trong cơ thể đa bào, các tế bào

Ghi nhớ

  • Vật sống thực hiện được các quá trình sống cơ bản: cảm ứng và vận động, sinh trưởng, sinh sản, hô hấp, bài tiết, dinh dưỡng; vật không sống thì không.
  • Mỗi vật sống là một cơ thể; mọi cơ thể đều được cấu tạo từ tế bào.
  • Cơ thể đơn bào gồm một tế bào (vi khuẩn, trùng roi, trùng giày, nấm men); cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào (cây xanh, nấm rơm, động vật, con người).
  • Sinh vật lớn hay nhỏ chủ yếu do số lượng tế bào nhiều hay ít.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ