Chương VI · Lý thuyết
Bài 22. Cơ thể sinh vật
Một chú robot hút bụi tự chạy khắp nhà, tránh được chân bàn và tự về chỗ sạc pin. Một hạt đậu nằm im trong đất, vài ngày sau nảy mầm thành cây con. Vậy robot hay cây đậu mới là vật sống? Để trả lời, ta không nhìn xem vật có cử động hay không, mà xem nó có thực hiện được các quá trình sống hay không.
Em sẽ học được
- Phân biệt được vật sống và vật không sống dựa vào các quá trình sống cơ bản.
- Nêu được khái niệm cơ thể; nhận biết được cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào, lấy được ví dụ.
- Giải thích được vì sao các sinh vật có kích thước khác nhau.
Vật sống và vật không sống
Xung quanh em có rất nhiều vật: con mèo, cây bàng, hòn đá, chiếc xe đạp... Một số vật đang sống, một số vật không sống. Điều làm nên sự khác nhau là các quá trình sống.
Định nghĩa · Các quá trình sống cơ bản
| Quá trình | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cảm ứng và vận động | Tiếp nhận và phản ứng lại các kích thích của môi trường | Cây trồng bên cửa sổ vươn ngọn về phía ánh sáng; tay chạm vào vật nóng thì rụt lại |
| Sinh trưởng | Cơ thể lớn lên về kích thước và khối lượng | Gà con lớn thành gà trưởng thành |
| Sinh sản | Tạo ra cơ thể mới | Mèo đẻ con; cây đậu tạo quả và hạt |
| Hô hấp | Lấy khí oxygen để phân giải chất dinh dưỡng, tạo năng lượng cho cơ thể | Người hít vào khí oxygen, thở ra khí carbon dioxide |
| Bài tiết | Loại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thể | Người thải mồ hôi, nước tiểu |
| Dinh dưỡng | Lấy thức ăn, chất dinh dưỡng để cơ thể sống và lớn lên | Bò ăn cỏ; cây hút nước và muối khoáng, quang hợp tạo chất hữu cơ |
Lưu ý · Dễ nhầm
Hãy tự kiểm tra: chọn một vật rồi bấm vào từng quá trình sống để xem vật đó có thực hiện được không.
Bấm vào từng quá trình sống để kiểm tra cây đậu.
Cơ thể sinh vật
Định nghĩa · Cơ thể
Một con chó, một cây hoa hướng dương, một con vi khuẩn đều là những cơ thể. Dù khác nhau rất nhiều về hình dạng và kích thước, chúng đều được cấu tạo từ tế bào và đều thực hiện được các quá trình sống.
Cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào
Dựa vào số lượng tế bào cấu tạo nên cơ thể, người ta chia sinh vật thành hai nhóm.
Định nghĩa · Cơ thể đơn bào
Định nghĩa · Cơ thể đa bào
| Đặc điểm | Cơ thể đơn bào | Cơ thể đa bào |
|---|---|---|
| Số lượng tế bào | Một tế bào | Nhiều tế bào |
| Chức năng | Một tế bào thực hiện mọi quá trình sống | Mỗi loại tế bào đảm nhận một chức năng riêng, phối hợp với nhau |
| Kích thước | Thường rất nhỏ, phải quan sát bằng kính hiển vi | Thường lớn, đa số thấy được bằng mắt thường |
| Ví dụ | Vi khuẩn, trùng roi, trùng giày, nấm men | Cây xanh, nấm rơm, giun đất, con người |
Ghi chú · Vì sao sinh vật có kích thước khác nhau?
Cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào giống nhau ở chỗ đều là vật sống, đều được cấu tạo từ tế bào và tế bào nào cũng có màng tế bào, tế bào chất và vật chất di truyền (nhân hoặc vùng nhân). Ở phần khám phá, em hãy phân loại các vật theo hai vòng: sống hay không sống, rồi đơn bào hay đa bào.
Khám phá
Phân loại sinh vật
Chọn vòng phân loại. Bấm (hoặc kéo) một thẻ, rồi bấm vào ô phù hợp để đặt thẻ. Mỗi lần đặt, em được biết ngay đúng hay sai và vì sao; bấm vào thẻ đã đặt để lấy lại.
Vật sống thực hiện được các quá trình sống: cảm ứng và vận động, sinh trưởng, sinh sản, hô hấp, bài tiết, dinh dưỡng. Vật không sống thì không.
Thẻ chưa xếp (10)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Chọn tất cả các vật sống.
Bài 2
Quá trình cơ thể lớn lên về kích thước và khối lượng được gọi là
Bài 3
Nối mỗi hiện tượng với quá trình sống tương ứng.
Bài 4
Cơ thể đơn bào là cơ thể được cấu tạo từ
Bài 5
Nhóm nào sau đây gồm toàn cơ thể đa bào?
Bài 6
Các sinh vật có kích thước khác nhau chủ yếu là do
Bài 7
Chọn tất cả các đặc điểm chung của cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào.
Bài 8
Robot hút bụi tự di chuyển và tránh vật cản. Robot là vật sống hay vật không sống? (Trả lời: "vật sống" hoặc "vật không sống")
Bài 9
Trong cơ thể đa bào, các tế bào
Ghi nhớ
- Vật sống thực hiện được các quá trình sống cơ bản: cảm ứng và vận động, sinh trưởng, sinh sản, hô hấp, bài tiết, dinh dưỡng; vật không sống thì không.
- Mỗi vật sống là một cơ thể; mọi cơ thể đều được cấu tạo từ tế bào.
- Cơ thể đơn bào gồm một tế bào (vi khuẩn, trùng roi, trùng giày, nấm men); cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào (cây xanh, nấm rơm, động vật, con người).
- Sinh vật lớn hay nhỏ chủ yếu do số lượng tế bào nhiều hay ít.