Chương VI · Lý thuyết
Bài 23. Tổ chức cơ thể đa bào
Một trường học có nhiều học sinh; học sinh xếp thành tổ, các tổ hợp thành lớp, các lớp hợp thành khối, các khối hợp thành trường. Cơ thể đa bào cũng được "xếp" như vậy: hàng tỉ tế bào không nằm lộn xộn mà hợp thành mô, cơ quan, hệ cơ quan và cuối cùng là cả cơ thể.
Em sẽ học được
- Nêu được khái niệm mô, cơ quan, hệ cơ quan và lấy được ví dụ ở thực vật và ở người.
- Sắp xếp được các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào từ thấp đến cao: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
- Nhận biết được hệ chồi, hệ rễ ở thực vật và một số hệ cơ quan ở người cùng chức năng của chúng.
Từ tế bào đến mô
Trong cơ thể đa bào, các tế bào có hình dạng và chức năng khác nhau. Những tế bào giống nhau thường tập hợp lại với nhau và cùng làm một việc.
Định nghĩa · Mô
| Mô | Có ở | Chức năng |
|---|---|---|
| Mô biểu bì | Thực vật (ngoài lá, thân, rễ), người (da, lót dạ dày, ruột) | Che phủ, bảo vệ; ở rễ có lông hút để hút nước |
| Mô dẫn | Thực vật (gân lá, thân, rễ) | Vận chuyển nước, muối khoáng và chất hữu cơ |
| Mô mềm | Thực vật (thịt lá, ruột thân) | Quang hợp, dự trữ chất dinh dưỡng |
| Mô cơ | Động vật, người (cơ bắp, tim, dạ dày) | Co rút giúp cơ thể và cơ quan cử động |
| Mô thần kinh | Động vật, người (não, tuỷ sống, dây thần kinh) | Tiếp nhận và dẫn truyền thông tin |
Từ mô đến cơ quan
Định nghĩa · Cơ quan
- Lá cây gồm mô biểu bì (bảo vệ), mô mềm (thịt lá, quang hợp) và mô dẫn (gân lá, vận chuyển các chất). Các mô cùng phối hợp để lá quang hợp.
- Dạ dày gồm mô cơ (co bóp, nhào trộn thức ăn), mô biểu bì (lót mặt trong, tiết dịch vị), mô thần kinh và các mô khác. Các mô cùng phối hợp để dạ dày tiêu hoá thức ăn.
- Một số cơ quan khác: rễ, thân, hoa, quả, hạt ở thực vật; tim, phổi, não, thận, ruột non ở người.
Từ cơ quan đến hệ cơ quan và cơ thể
Định nghĩa · Hệ cơ quan
Ở thực vật có hai hệ cơ quan chính:
| Hệ cơ quan | Các cơ quan | Chức năng |
|---|---|---|
| Hệ chồi (trên mặt đất) | Cơ quan sinh dưỡng: thân, lá; cơ quan sinh sản: hoa, quả, hạt | Quang hợp tạo chất hữu cơ, vận chuyển các chất, sinh sản duy trì nòi giống |
| Hệ rễ (dưới mặt đất) | Rễ chính, rễ con | Giữ cây đứng vững, hút nước và muối khoáng |
Cơ thể người có nhiều hệ cơ quan:
| Hệ cơ quan | Các cơ quan chính | Chức năng |
|---|---|---|
| Hệ tiêu hoá | Miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, gan, tuỵ | Biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng, thải chất bã |
| Hệ tuần hoàn | Tim, mạch máu | Vận chuyển chất dinh dưỡng, khí oxygen tới tế bào và mang chất thải đi |
| Hệ hô hấp | Mũi, khí quản, phế quản, phổi | Lấy khí oxygen, thải khí carbon dioxide |
| Hệ thần kinh | Não, tuỷ sống, dây thần kinh | Điều khiển, điều hoà và phối hợp hoạt động của các cơ quan |
| Hệ bài tiết | Thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái | Lọc máu, thải nước tiểu ra ngoài |
| Hệ vận động | Xương, cơ | Nâng đỡ, giúp cơ thể cử động và di chuyển |
Định lí · Các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào
Ghi chú · Các hệ cơ quan phối hợp với nhau
Khám phá
Mở từng tầng tổ chức
Chọn cây xanh hoặc cơ thể người. Ở chế độ "Mở từng tầng", bấm một hệ cơ quan, rồi một cơ quan, một mô, cho đến tế bào; khung dưới cùng cho biết chức năng và cả chuỗi từ tế bào lên cơ thể. Ở chế độ "Đố cấp độ", hãy cho biết mỗi bộ phận thuộc cấp tổ chức nào.
Tầng 1: Cơ thể
Tầng 2: Hệ cơ quan
Tầng 3: Cơ quan
Chọn ở tầng trên để mở tầng này.
Tầng 4: Mô
Chọn ở tầng trên để mở tầng này.
Tầng 5: Tế bào
Chọn ở tầng trên để mở tầng này.
Cơ thể: Cây cải. Cơ thể thực vật gồm hai hệ cơ quan: hệ chồi ở trên mặt đất và hệ rễ ở dưới mặt đất. Bấm một hệ cơ quan ở tầng dưới để mở tiếp.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Sắp xếp các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào theo thứ tự từ thấp đến cao.
Bài 2
Mô là
Bài 3
Hệ chồi của cây gồm những cơ quan nào?
Bài 4
Nối mỗi hệ cơ quan ở người với chức năng của nó.
Bài 5
Trong các bộ phận sau, đâu là một cơ quan?
Bài 6
Chọn tất cả các cơ quan thuộc hệ tiêu hoá.
Bài 7
Hệ cơ quan nằm dưới mặt đất của cây, giúp cây đứng vững và hút nước, muối khoáng, có tên là gì?
Bài 8
Khi chạy nhanh, em thở gấp và tim đập nhanh hơn. Điều này cho thấy
Bài 9
Sắp xếp các cấp tổ chức của cây theo thứ tự từ thấp đến cao.
Ghi nhớ
- Các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
- Mô là tập hợp các tế bào giống nhau cùng thực hiện một chức năng; cơ quan gồm nhiều mô; hệ cơ quan gồm nhiều cơ quan cùng thực hiện một chức năng.
- Thực vật có hệ chồi (thân, lá, hoa, quả, hạt) và hệ rễ.
- Cơ thể người có các hệ cơ quan như tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh, bài tiết, vận động; các hệ phối hợp với nhau tạo thành cơ thể thống nhất.