Bỏ qua đến nội dung

Chương VI · Lý thuyết

Bài 23. Tổ chức cơ thể đa bào

Một trường học có nhiều học sinh; học sinh xếp thành tổ, các tổ hợp thành lớp, các lớp hợp thành khối, các khối hợp thành trường. Cơ thể đa bào cũng được "xếp" như vậy: hàng tỉ tế bào không nằm lộn xộn mà hợp thành mô, cơ quan, hệ cơ quan và cuối cùng là cả cơ thể.

Em sẽ học được

  • Nêu được khái niệm mô, cơ quan, hệ cơ quan và lấy được ví dụ ở thực vật và ở người.
  • Sắp xếp được các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào từ thấp đến cao: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
  • Nhận biết được hệ chồi, hệ rễ ở thực vật và một số hệ cơ quan ở người cùng chức năng của chúng.

Từ tế bào đến mô

Trong cơ thể đa bào, các tế bào có hình dạng và chức năng khác nhau. Những tế bào giống nhau thường tập hợp lại với nhau và cùng làm một việc.

Định nghĩa · Mô

Mô là tập hợp một nhóm tế bào giống nhau cùng thực hiện một chức năng nhất định.
Một số loại mô
MôCó ởChức năng
Mô biểu bìThực vật (ngoài lá, thân, rễ), người (da, lót dạ dày, ruột)Che phủ, bảo vệ; ở rễ có lông hút để hút nước
Mô dẫnThực vật (gân lá, thân, rễ)Vận chuyển nước, muối khoáng và chất hữu cơ
Mô mềmThực vật (thịt lá, ruột thân)Quang hợp, dự trữ chất dinh dưỡng
Mô cơĐộng vật, người (cơ bắp, tim, dạ dày)Co rút giúp cơ thể và cơ quan cử động
Mô thần kinhĐộng vật, người (não, tuỷ sống, dây thần kinh)Tiếp nhận và dẫn truyền thông tin

Từ mô đến cơ quan

Định nghĩa · Cơ quan

Cơ quan được cấu tạo từ nhiều mô khác nhau cùng phối hợp thực hiện một hoạt động sống nhất định.
  • Lá cây gồm mô biểu bì (bảo vệ), mô mềm (thịt lá, quang hợp) và mô dẫn (gân lá, vận chuyển các chất). Các mô cùng phối hợp để lá quang hợp.
  • Dạ dày gồm mô cơ (co bóp, nhào trộn thức ăn), mô biểu bì (lót mặt trong, tiết dịch vị), mô thần kinh và các mô khác. Các mô cùng phối hợp để dạ dày tiêu hoá thức ăn.
  • Một số cơ quan khác: rễ, thân, hoa, quả, hạt ở thực vật; tim, phổi, não, thận, ruột non ở người.

Từ cơ quan đến hệ cơ quan và cơ thể

Định nghĩa · Hệ cơ quan

Hệ cơ quan gồm một nhóm cơ quan cùng hoạt động, phối hợp với nhau để thực hiện một chức năng nhất định. Các hệ cơ quan phối hợp với nhau tạo thành cơ thể thống nhất.

Ở thực vật có hai hệ cơ quan chính:

Hệ cơ quan ở thực vật
Hệ cơ quanCác cơ quanChức năng
Hệ chồi (trên mặt đất)Cơ quan sinh dưỡng: thân, lá; cơ quan sinh sản: hoa, quả, hạtQuang hợp tạo chất hữu cơ, vận chuyển các chất, sinh sản duy trì nòi giống
Hệ rễ (dưới mặt đất)Rễ chính, rễ conGiữ cây đứng vững, hút nước và muối khoáng

Cơ thể người có nhiều hệ cơ quan:

Một số hệ cơ quan ở người
Hệ cơ quanCác cơ quan chínhChức năng
Hệ tiêu hoáMiệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, gan, tuỵBiến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng, thải chất bã
Hệ tuần hoànTim, mạch máuVận chuyển chất dinh dưỡng, khí oxygen tới tế bào và mang chất thải đi
Hệ hô hấpMũi, khí quản, phế quản, phổiLấy khí oxygen, thải khí carbon dioxide
Hệ thần kinhNão, tuỷ sống, dây thần kinhĐiều khiển, điều hoà và phối hợp hoạt động của các cơ quan
Hệ bài tiếtThận, ống dẫn nước tiểu, bóng đáiLọc máu, thải nước tiểu ra ngoài
Hệ vận độngXương, cơNâng đỡ, giúp cơ thể cử động và di chuyển

Định lí · Các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào

Tế bào → Mô → Cơ quan → Hệ cơ quan → Cơ thể. Cấp sau gồm nhiều đơn vị của cấp trước; các cấp phối hợp nhịp nhàng để cơ thể tồn tại và phát triển.

Ghi chú · Các hệ cơ quan phối hợp với nhau

Khi em chạy, hệ vận động hoạt động mạnh; hệ hô hấp phải thở nhanh hơn để lấy thêm khí oxygen, hệ tuần hoàn làm tim đập nhanh hơn để đưa oxygen và chất dinh dưỡng tới cơ, còn hệ thần kinh điều khiển tất cả. Một hệ cơ quan bị tổn thương sẽ ảnh hưởng đến các hệ khác và cả cơ thể.

Khám phá

Mở từng tầng tổ chức

Chọn cây xanh hoặc cơ thể người. Ở chế độ "Mở từng tầng", bấm một hệ cơ quan, rồi một cơ quan, một mô, cho đến tế bào; khung dưới cùng cho biết chức năng và cả chuỗi từ tế bào lên cơ thể. Ở chế độ "Đố cấp độ", hãy cho biết mỗi bộ phận thuộc cấp tổ chức nào.

Cơ thể
Chế độ
  1. Tầng 1: Cơ thể

  2. Tầng 2: Hệ cơ quan

  3. Tầng 3: Cơ quan

    Chọn ở tầng trên để mở tầng này.

  4. Tầng 4: Mô

    Chọn ở tầng trên để mở tầng này.

  5. Tầng 5: Tế bào

    Chọn ở tầng trên để mở tầng này.

Cơ thể: Cây cải. Cơ thể thực vật gồm hai hệ cơ quan: hệ chồi ở trên mặt đất và hệ rễ ở dưới mặt đất. Bấm một hệ cơ quan ở tầng dưới để mở tiếp.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Hãy sắp xếp các cấp tổ chức sau theo thứ tự từ thấp đến cao: hệ tuần hoàn, tế bào cơ tim, tim, cơ thể người, mô cơ tim.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Cho các cơ quan của cây cà chua: rễ, thân, lá, hoa, quả, hạt. Cơ quan nào thuộc hệ chồi, cơ quan nào thuộc hệ rễ? Trong hệ chồi, đâu là cơ quan sinh dưỡng, đâu là cơ quan sinh sản?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Vì sao nói dạ dày là một cơ quan, còn mô cơ trong thành dạ dày chỉ là một mô?
Đã hiện 0/2 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Sắp xếp các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào theo thứ tự từ thấp đến cao.

  1. Vị trí 1: Cơ quan
  2. Vị trí 2: Tế bào
  3. Vị trí 3: Cơ thể
  4. Vị trí 4: Mô
  5. Vị trí 5: Hệ cơ quan

Bài 2

Mô là

Bài 3

Hệ chồi của cây gồm những cơ quan nào?

Bài 4

Nối mỗi hệ cơ quan ở người với chức năng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Trong các bộ phận sau, đâu là một cơ quan?

Bài 6

Chọn tất cả các cơ quan thuộc hệ tiêu hoá.

Bài 7

Hệ cơ quan nằm dưới mặt đất của cây, giúp cây đứng vững và hút nước, muối khoáng, có tên là gì?

Bài 8

Khi chạy nhanh, em thở gấp và tim đập nhanh hơn. Điều này cho thấy

Bài 9

Sắp xếp các cấp tổ chức của cây theo thứ tự từ thấp đến cao.

  1. Vị trí 1: Lá
  2. Vị trí 2: Cây cải
  3. Vị trí 3: Tế bào thịt lá
  4. Vị trí 4: Hệ chồi
  5. Vị trí 5: Mô mềm (thịt lá)

Ghi nhớ

  • Các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
  • Mô là tập hợp các tế bào giống nhau cùng thực hiện một chức năng; cơ quan gồm nhiều mô; hệ cơ quan gồm nhiều cơ quan cùng thực hiện một chức năng.
  • Thực vật có hệ chồi (thân, lá, hoa, quả, hạt) và hệ rễ.
  • Cơ thể người có các hệ cơ quan như tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh, bài tiết, vận động; các hệ phối hợp với nhau tạo thành cơ thể thống nhất.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ