Bỏ qua đến nội dung

Chương VIII · Lý thuyết

Bài 34. Vận dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật vào thực tiễn

Vì sao khi trồng các loài cây thân leo như mướp, bầu, bí, thiên lí, người trồng thường phải làm giàn cho cây? Vì sao chỉ cần gõ kẻng là đàn trâu bò tự trở về chuồng? Hiểu được cảm ứng và tập tính của sinh vật, con người có thể đưa ra những biện pháp đơn giản mà hiệu quả trong sản xuất và trong cuộc sống.

Em sẽ học được

  • Nêu được một số ứng dụng hiện tượng cảm ứng ở thực vật trong trồng trọt và giải thích được cơ sở của mỗi biện pháp.
  • Nêu được một số ứng dụng cảm ứng, tập tính của động vật trong chăn nuôi, đánh bắt và bảo vệ cây trồng.
  • Vận dụng được hiểu biết về tập tính học được để hình thành thói quen tốt và bỏ thói quen xấu trong học tập, đời sống.

Ứng dụng trong trồng trọt

Cây trồng phản ứng với ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng và vật tiếp xúc; sâu bọ, chim phá hoại mùa màng cũng phản ứng với ánh sáng, với hình ảnh con người. Người trồng dựa vào những phản ứng đó để chăm sóc và bảo vệ cây trồng.

Một số biện pháp trong trồng trọt dựa trên cảm ứng
Biện phápHiện tượng cảm ứng được ứng dụngLợi ích
Cắm cọc, làm giàn cho mướp, bầu, bí, thiên lí, ...Hướng tiếp xúc của tua cuốn, thân leoCây leo lên cao, nhận nhiều ánh sáng, quả không chạm đất
Tưới nước, bón phân theo rãnh quanh mép tán láHướng nước, hướng hoá của rễRễ mọc lan rộng, hút được nhiều nước và chất dinh dưỡng
Trồng cây với mật độ hợp lí; trồng xen cây ưa sáng với cây ưa bóngHướng sáng của thân, láMỗi cây đều nhận đủ ánh sáng, tận dụng được diện tích
Thắp đèn ban đêm cho cây thanh longCây phản ứng với thời gian chiếu sáng trong ngàyCây ra hoa, cho quả trái vụ vào mùa đông
Đặt bẫy đèn vào ban đêmCôn trùng (bướm, rầy, ...) bị ánh sáng thu hútTiêu diệt côn trùng gây hại, bảo vệ cây trồng
Dựng bù nhìn trên ruộng, vườnChim sợ con ngườiXua đuổi chim, giữ năng suất cây trồng

Ứng dụng trong chăn nuôi

Vật nuôi có thể hình thành tập tính học được khi một tín hiệu (tiếng kẻng, tiếng vỗ tay, tiếng gọi) được lặp lại nhiều lần cùng với việc cho ăn hay về chuồng. Con người cũng tận dụng tập tính bẩm sinh của động vật và huấn luyện thêm để chúng phục vụ con người.

  • Gõ kẻng mỗi khi lùa trâu bò về chuồng: lâu dần, nghe tiếng kẻng là trâu bò tự trở về.
  • Vỗ tay hoặc gọi mỗi lần cho gà ăn: nghe tiếng vỗ tay, đàn gà chạy về.
  • Thắp đèn sáng trên thuyền để thu hút mực, cá trong đánh bắt ban đêm.
  • Huấn luyện chim cốc bắt cá trên sông.
  • Dựa vào tập tính bảo vệ lãnh thổ của chó để huấn luyện chó trông nhà; huấn luyện chó nghiệp vụ đánh hơi tìm người, tìm chất ma tuý.

Ghi chú · Ghi nhớ

Để hình thành một tập tính học được ở vật nuôi, tín hiệu phải được lặp lại nhiều lần, đều đặn và luôn gắn với cùng một việc (cho ăn, về chuồng). Nếu lâu ngày không lặp lại, tập tính đó có thể mất đi.

Ứng dụng trong học tập và đời sống

Con người cũng có nhiều tập tính học được: thói quen học bài, thói quen dậy sớm, thói quen tập thể dục, ... Thói quen được hình thành nhờ lặp lại một hoạt động nhiều lần trong thời gian dài.

  • Thường xuyên ôn tập và làm bài tập nhiều lần để nắm chắc kiến thức, ghi nhớ bài được lâu.
  • Muốn có thói quen tập thể dục buổi sáng: đặt giờ cố định, kiên trì lặp lại mỗi ngày trong thời gian dài và tiếp tục duy trì.
  • Muốn bỏ thói quen ngủ dậy muộn: quyết tâm thay đổi, đi ngủ sớm, đặt báo thức và dậy vào cùng một giờ mỗi ngày.

Định lí · Kết luận

Hiểu biết về cảm ứng và tập tính giúp con người chọn biện pháp phù hợp để nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi và để rèn luyện thói quen tốt trong học tập, đời sống.

Khám phá

Thẻ tình huống

Đọc từng tình huống và chọn biện pháp phù hợp. Sau khi chọn đúng, đọc giải thích để biết biện pháp đó dựa trên hiện tượng cảm ứng hay tập tính nào. Có thể lọc tình huống theo lĩnh vực.

Lĩnh vực

Tình huống 1 / 11 · Trồng trọt

Cây mướp, cây bầu mới trồng bò lan dưới đất, lá dễ bị dập và quả dễ thối.

Chọn biện pháp phù hợp:

Mỗi biện pháp đúng đều dựa trên một hiện tượng cảm ứng hoặc một tập tính của sinh vật.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Khi trồng cây ăn quả, người ta thường đào rãnh quanh mép tán lá rồi tưới nước, bón phân vào rãnh thay vì đổ sát gốc. Hãy giải thích.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một người nuôi gà muốn mỗi chiều chỉ cần vỗ tay là đàn gà chạy về chuồng. Người đó cần làm thế nào? Đây là tập tính bẩm sinh hay học được?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Người trồng làm giàn cho cây mướp, bầu, bí là đã vận dụng hiện tượng cảm ứng nào?

Bài 2

Nối mỗi biện pháp với hiện tượng cảm ứng hoặc tập tính mà nó dựa vào.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Vì sao ngư dân thắp đèn sáng trên thuyền khi đánh bắt mực vào ban đêm?

Bài 4

Những biện pháp nào dưới đây vận dụng cảm ứng ở thực vật?

Bài 5

Trâu bò nghe tiếng kẻng thì trở về chuồng. Đây là

Bài 6

Sắp xếp các việc theo thứ tự hợp lí để bạn Lan tạo được thói quen tập thể dục buổi sáng.

  1. Vị trí 1: Kiên trì lặp lại việc tập vào giờ đó mỗi sáng trong nhiều tuần
  2. Vị trí 2: Quyết định tập thể dục và chọn một giờ tập cố định mỗi sáng
  3. Vị trí 3: Việc tập đã thành thói quen; tiếp tục duy trì để thói quen không bị mất
  4. Vị trí 4: Sáng hôm đầu tiên, dậy theo báo thức và tập đúng giờ đã chọn

Bài 7

Để ghi nhớ kiến thức được lâu, cách làm nào vận dụng đúng hiểu biết về tập tính học được?

Bài 8

Người ta đặt loại bẫy nào vào ban đêm để bắt bướm, rầy hại lúa? (Điền tên bẫy gồm hai chữ.)

Ghi nhớ

  • Trồng trọt: làm giàn (hướng tiếp xúc), tưới bón theo rãnh (hướng nước, hướng hoá), trồng mật độ hợp lí (hướng sáng), thắp đèn cho thanh long ra hoa trái vụ.
  • Bảo vệ cây trồng: bẫy đèn bắt côn trùng (côn trùng bị ánh sáng thu hút), bù nhìn đuổi chim (chim sợ người).
  • Chăn nuôi, đánh bắt: tạo tập tính học được bằng tín hiệu lặp lại (kẻng, vỗ tay), đèn thu hút mực, huấn luyện chó, chim cốc.
  • Học tập, đời sống: thói quen là tập tính học được; hình thành thói quen tốt và bỏ thói quen xấu bằng quyết tâm và lặp lại đều đặn.