Bỏ qua đến nội dung

Chương VIII · Luyện tập

Bài 35. Thực hành: Cảm ứng ở sinh vật

Ở bài trước, em đã biết rễ cây mọc về phía nguồn nước, ngọn cây mọc về phía ánh sáng và tua cuốn quấn quanh giàn. Trong bài thực hành này, em sẽ tự gieo hạt đỗ, bố trí thí nghiệm có chậu đối chứng, theo dõi cây trong 3 đến 5 ngày để tận mắt thấy các hiện tượng cảm ứng đó, đồng thời quan sát và ghi chép tập tính của động vật.

Em sẽ học được

  • Tiến hành được thí nghiệm chứng minh tính hướng nước và tính hướng sáng ở thực vật, chỉ ra được mẫu đối chứng.
  • Quan sát và mô tả được tính hướng tiếp xúc ở cây leo.
  • Quan sát, ghi chép được một số tập tính của động vật; ghi kết quả vào bảng và rút ra kết luận.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: chậu trồng cây hoặc khay nhựa, đất hoặc cát ẩm, que tre (hoặc que gỗ nhỏ), chai nhựa đã qua sử dụng có đục lỗ nhỏ, nước, hộp carton không có đáy.
  • Mẫu vật: hạt hoặc cây non của đỗ (đậu), bầu, bí.
  • Tranh ảnh, video về cảm ứng ở thực vật và tập tính của động vật.

Ghi chú · Mẫu đối chứng

Mỗi thí nghiệm có hai mẫu giống hệt nhau, chỉ khác một điều kiện cần kiểm tra (vị trí nguồn nước, hướng chiếu của ánh sáng). Mẫu không bị thay đổi điều kiện là mẫu đối chứng; so sánh hai mẫu mới biết phản ứng của cây là do điều kiện đó gây ra.

Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng nước

  1. Gieo hạt đỗ vào hai chậu đất giống nhau (chậu thí nghiệm và chậu đối chứng), tưới nước đủ ẩm.
  2. Chờ đến khi cây non mọc được 3 đến 5 lá.
  3. Ở chậu thí nghiệm, đặt sát một bên chậu một chai nhựa đựng nước có đục lỗ nhỏ để nước thấm từ từ vào đất ở phía đó. Chậu đối chứng vẫn tưới như bình thường.
  4. Sau 3 đến 5 ngày, nhẹ nhàng nhấc cây ra khỏi chậu, rửa sạch đất và quan sát hướng mọc của rễ.
Kết quả thí nghiệm chứng minh tính hướng nước
ChậuCách bố tríHướng mọc của rễ
Thí nghiệmChai nước đục lỗ đặt ở một bên chậuRễ mọc lệch về phía chai nước
Đối chứngTưới đều, không đặt chai nướcRễ mọc thẳng

Định lí · Kết luận

Rễ cây có tính hướng nước: rễ mọc hướng về phía nguồn nước.

Thí nghiệm 2: Chứng minh tính hướng sáng

  1. Chuẩn bị hai chậu đất giống nhau và hai hộp carton không có đáy: hộp A khoét một lỗ trên nắp, hộp B khoét một lỗ ở thành bên.
  2. Gieo hạt đỗ vào hai chậu, tưới nước và chờ hạt nảy mầm.
  3. Úp mỗi hộp lên một chậu rồi đặt ở nơi có ánh sáng tự nhiên.
  4. Sau khoảng 3 đến 5 ngày, mở hộp và quan sát hướng mọc của thân cây.
Kết quả thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng
ChậuÁnh sáng chiếu vào câyHướng mọc của thân
Úp hộp A (lỗ trên nắp)Từ phía trên xuốngThân mọc thẳng lên
Úp hộp B (lỗ ở thành bên)Chỉ từ một bên, qua lỗ thủngThân uốn cong về phía lỗ thủng

Định lí · Kết luận

Thân (ngọn) cây có tính hướng sáng: thân cây mọc uốn cong về phía có ánh sáng.

Quan sát tính hướng tiếp xúc và tập tính của động vật

Quan sát cây bầu, bí, mướp, dưa chuột ở vườn trường hoặc qua tranh ảnh, video. Cắm một que tre cạnh một cây non có tua cuốn, để một cây khác không có que, rồi theo dõi sau vài ngày.

Kết quả quan sát tính hướng tiếp xúc
CâyHiện tượng quan sát được
Có que tre (giàn) bên cạnhTua cuốn quấn quanh que, thân cây leo lên cao
Không có vật để bámThân cây mềm yếu, ngả xuống và bò lan trên mặt đất

Xem tranh ảnh, video về tập tính của động vật (kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư, sống thành bầy đàn, ...) và ghi chép theo mẫu bảng dưới đây.

Mẫu bảng ghi chép tập tính của động vật
Tên động vậtTập tính quan sát đượcTên tập tính
MèoRình, vồ bắt chuộtTập tính kiếm ăn
ChóTè lên gốc cây, cột đá quanh nơi ởTập tính đánh dấu lãnh thổ
Gà mẹXoè cánh che chở đàn gà conTập tính chăm sóc con non
Chim énBay về phương nam khi trời trở rétTập tính di cư
Trâu rừngSống thành đàn, cùng nhau chống kẻ thùTập tính sống bầy đàn (xã hội)

Báo cáo thực hành

  • Ghi lại cách bố trí và kết quả của từng thí nghiệm vào bảng, chỉ rõ chậu thí nghiệm và chậu đối chứng.
  • Trả lời: vì sao chai nước phải đục lỗ nhỏ để nước thấm từ từ ở một bên chậu; nếu xoay chậu thường xuyên theo các hướng khác nhau thì thân cây mọc thế nào.
  • Rút ra kết luận về tính hướng nước, hướng sáng, hướng tiếp xúc ở thực vật và nêu các tập tính đã quan sát được ở động vật.

Khám phá

Vườn thí nghiệm ảo

Chọn thí nghiệm, bố trí (vị trí lỗ trên hộp carton, có cọc hay không), rồi bấm "Thêm 1 ngày" để tua thời gian. Ở thí nghiệm hướng nước, bấm "Nhấc cây ra xem rễ" để so sánh rễ của chậu thí nghiệm và chậu đối chứng.

Thí nghiệm
Hộp carton úp lên chậu
Ngày 0 / 5

Ngày 0: hạt vừa nảy mầm, cây non mọc thẳng.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Trong thí nghiệm chứng minh tính hướng nước, vì sao phải dùng chai nhựa đục lỗ nhỏ đặt ở một bên chậu để nước thấm từ từ, mà không đổ nước tưới đều khắp chậu?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Trong thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng, nếu ngày nào cũng xoay chậu cây (úp hộp có lỗ ở thành bên) theo các hướng khác nhau thì thân cây mọc như thế nào? Giải thích.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước của thí nghiệm chứng minh tính hướng nước theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Đặt chai nước đục lỗ nhỏ sát một bên chậu thí nghiệm
  2. Vị trí 2: Gieo hạt đỗ vào hai chậu đất giống nhau, tưới đủ ẩm
  3. Vị trí 3: Nhấc cây ra khỏi chậu, quan sát hướng mọc của rễ
  4. Vị trí 4: Chờ cây non mọc được 3 đến 5 lá
  5. Vị trí 5: Chờ thêm 3 đến 5 ngày

Bài 2

Kết quả của thí nghiệm chứng minh tính hướng nước là

Bài 3

Trong thí nghiệm chứng minh tính hướng nước, chậu đối chứng là

Bài 4

Nối mỗi cách bố trí hộp carton với hướng mọc của thân cây sau 3 đến 5 ngày.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Vì sao hộp carton dùng trong thí nghiệm hướng sáng phải kín, chỉ có một lỗ thủng?

Bài 6

Theo cách làm trong bài, sau khi bố trí thí nghiệm cần chờ ít nhất khoảng bao nhiêu ngày mới quan sát kết quả?

Đơn vị:ngày

Bài 7

Cắm que tre cạnh cây bầu non có tua cuốn. Sau vài ngày, hiện tượng quan sát được là

Bài 8

Nối mỗi tập tính quan sát được với tên của tập tính đó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 9

Từ các thí nghiệm và quan sát, em rút ra được những kết luận nào?

Bài 10

Trong mỗi thí nghiệm, mẫu giống hệt mẫu thí nghiệm nhưng không bị thay đổi điều kiện cần kiểm tra, dùng để so sánh, được gọi là mẫu gì?

Ghi nhớ

  • Thí nghiệm hướng nước: chai nước đục lỗ đặt ở một bên chậu; sau 3 đến 5 ngày rễ mọc lệch về phía nguồn nước, rễ ở chậu đối chứng mọc thẳng.
  • Thí nghiệm hướng sáng: hộp carton có lỗ ở thành bên làm thân cây cong về phía lỗ; lỗ trên nắp thì thân mọc thẳng; xoay chậu thường xuyên thì thân gần như thẳng.
  • Tua cuốn của cây leo quấn quanh que, giàn: tính hướng tiếp xúc.
  • Mẫu đối chứng giúp khẳng định phản ứng của cây là do điều kiện được kiểm tra gây ra.
  • Quan sát tập tính của động vật: kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư, sống bầy đàn.