Chương VIII · Luyện tập
Bài 35. Thực hành: Cảm ứng ở sinh vật
Ở bài trước, em đã biết rễ cây mọc về phía nguồn nước, ngọn cây mọc về phía ánh sáng và tua cuốn quấn quanh giàn. Trong bài thực hành này, em sẽ tự gieo hạt đỗ, bố trí thí nghiệm có chậu đối chứng, theo dõi cây trong 3 đến 5 ngày để tận mắt thấy các hiện tượng cảm ứng đó, đồng thời quan sát và ghi chép tập tính của động vật.
Em sẽ học được
- Tiến hành được thí nghiệm chứng minh tính hướng nước và tính hướng sáng ở thực vật, chỉ ra được mẫu đối chứng.
- Quan sát và mô tả được tính hướng tiếp xúc ở cây leo.
- Quan sát, ghi chép được một số tập tính của động vật; ghi kết quả vào bảng và rút ra kết luận.
Chuẩn bị
- Dụng cụ: chậu trồng cây hoặc khay nhựa, đất hoặc cát ẩm, que tre (hoặc que gỗ nhỏ), chai nhựa đã qua sử dụng có đục lỗ nhỏ, nước, hộp carton không có đáy.
- Mẫu vật: hạt hoặc cây non của đỗ (đậu), bầu, bí.
- Tranh ảnh, video về cảm ứng ở thực vật và tập tính của động vật.
Ghi chú · Mẫu đối chứng
Thí nghiệm 1: Chứng minh tính hướng nước
- Gieo hạt đỗ vào hai chậu đất giống nhau (chậu thí nghiệm và chậu đối chứng), tưới nước đủ ẩm.
- Chờ đến khi cây non mọc được 3 đến 5 lá.
- Ở chậu thí nghiệm, đặt sát một bên chậu một chai nhựa đựng nước có đục lỗ nhỏ để nước thấm từ từ vào đất ở phía đó. Chậu đối chứng vẫn tưới như bình thường.
- Sau 3 đến 5 ngày, nhẹ nhàng nhấc cây ra khỏi chậu, rửa sạch đất và quan sát hướng mọc của rễ.
| Chậu | Cách bố trí | Hướng mọc của rễ |
|---|---|---|
| Thí nghiệm | Chai nước đục lỗ đặt ở một bên chậu | Rễ mọc lệch về phía chai nước |
| Đối chứng | Tưới đều, không đặt chai nước | Rễ mọc thẳng |
Định lí · Kết luận
Thí nghiệm 2: Chứng minh tính hướng sáng
- Chuẩn bị hai chậu đất giống nhau và hai hộp carton không có đáy: hộp A khoét một lỗ trên nắp, hộp B khoét một lỗ ở thành bên.
- Gieo hạt đỗ vào hai chậu, tưới nước và chờ hạt nảy mầm.
- Úp mỗi hộp lên một chậu rồi đặt ở nơi có ánh sáng tự nhiên.
- Sau khoảng 3 đến 5 ngày, mở hộp và quan sát hướng mọc của thân cây.
| Chậu | Ánh sáng chiếu vào cây | Hướng mọc của thân |
|---|---|---|
| Úp hộp A (lỗ trên nắp) | Từ phía trên xuống | Thân mọc thẳng lên |
| Úp hộp B (lỗ ở thành bên) | Chỉ từ một bên, qua lỗ thủng | Thân uốn cong về phía lỗ thủng |
Định lí · Kết luận
Quan sát tính hướng tiếp xúc và tập tính của động vật
Quan sát cây bầu, bí, mướp, dưa chuột ở vườn trường hoặc qua tranh ảnh, video. Cắm một que tre cạnh một cây non có tua cuốn, để một cây khác không có que, rồi theo dõi sau vài ngày.
| Cây | Hiện tượng quan sát được |
|---|---|
| Có que tre (giàn) bên cạnh | Tua cuốn quấn quanh que, thân cây leo lên cao |
| Không có vật để bám | Thân cây mềm yếu, ngả xuống và bò lan trên mặt đất |
Xem tranh ảnh, video về tập tính của động vật (kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư, sống thành bầy đàn, ...) và ghi chép theo mẫu bảng dưới đây.
| Tên động vật | Tập tính quan sát được | Tên tập tính |
|---|---|---|
| Mèo | Rình, vồ bắt chuột | Tập tính kiếm ăn |
| Chó | Tè lên gốc cây, cột đá quanh nơi ở | Tập tính đánh dấu lãnh thổ |
| Gà mẹ | Xoè cánh che chở đàn gà con | Tập tính chăm sóc con non |
| Chim én | Bay về phương nam khi trời trở rét | Tập tính di cư |
| Trâu rừng | Sống thành đàn, cùng nhau chống kẻ thù | Tập tính sống bầy đàn (xã hội) |
Báo cáo thực hành
- Ghi lại cách bố trí và kết quả của từng thí nghiệm vào bảng, chỉ rõ chậu thí nghiệm và chậu đối chứng.
- Trả lời: vì sao chai nước phải đục lỗ nhỏ để nước thấm từ từ ở một bên chậu; nếu xoay chậu thường xuyên theo các hướng khác nhau thì thân cây mọc thế nào.
- Rút ra kết luận về tính hướng nước, hướng sáng, hướng tiếp xúc ở thực vật và nêu các tập tính đã quan sát được ở động vật.
Khám phá
Vườn thí nghiệm ảo
Chọn thí nghiệm, bố trí (vị trí lỗ trên hộp carton, có cọc hay không), rồi bấm "Thêm 1 ngày" để tua thời gian. Ở thí nghiệm hướng nước, bấm "Nhấc cây ra xem rễ" để so sánh rễ của chậu thí nghiệm và chậu đối chứng.
Ngày 0: hạt vừa nảy mầm, cây non mọc thẳng.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Sắp xếp các bước của thí nghiệm chứng minh tính hướng nước theo đúng thứ tự.
Bài 2
Kết quả của thí nghiệm chứng minh tính hướng nước là
Bài 3
Trong thí nghiệm chứng minh tính hướng nước, chậu đối chứng là
Bài 4
Nối mỗi cách bố trí hộp carton với hướng mọc của thân cây sau 3 đến 5 ngày.
Bài 5
Vì sao hộp carton dùng trong thí nghiệm hướng sáng phải kín, chỉ có một lỗ thủng?
Bài 6
Theo cách làm trong bài, sau khi bố trí thí nghiệm cần chờ ít nhất khoảng bao nhiêu ngày mới quan sát kết quả?
Bài 7
Cắm que tre cạnh cây bầu non có tua cuốn. Sau vài ngày, hiện tượng quan sát được là
Bài 8
Nối mỗi tập tính quan sát được với tên của tập tính đó.
Bài 9
Từ các thí nghiệm và quan sát, em rút ra được những kết luận nào?
Bài 10
Trong mỗi thí nghiệm, mẫu giống hệt mẫu thí nghiệm nhưng không bị thay đổi điều kiện cần kiểm tra, dùng để so sánh, được gọi là mẫu gì?
Ghi nhớ
- Thí nghiệm hướng nước: chai nước đục lỗ đặt ở một bên chậu; sau 3 đến 5 ngày rễ mọc lệch về phía nguồn nước, rễ ở chậu đối chứng mọc thẳng.
- Thí nghiệm hướng sáng: hộp carton có lỗ ở thành bên làm thân cây cong về phía lỗ; lỗ trên nắp thì thân mọc thẳng; xoay chậu thường xuyên thì thân gần như thẳng.
- Tua cuốn của cây leo quấn quanh que, giàn: tính hướng tiếp xúc.
- Mẫu đối chứng giúp khẳng định phản ứng của cây là do điều kiện được kiểm tra gây ra.
- Quan sát tập tính của động vật: kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư, sống bầy đàn.