Bỏ qua đến nội dung

Chương X · Lý thuyết

Bài 42. Cơ thể sinh vật là một thể thống nhất

Một cây đậu hút nước, chất khoáng và quang hợp; ngọn cây vươn về phía ánh sáng; cây lớn dần rồi ra hoa, kết quả. Một con mèo ăn, thở, nghe tiếng chuột liền rình bắt, lớn lên rồi sinh con. Các hoạt động ấy diễn ra riêng rẽ hay liên quan với nhau?

Em sẽ học được

  • Nêu được mối quan hệ giữa tế bào, cơ thể và môi trường.
  • Chứng minh được cơ thể sinh vật là một thể thống nhất thông qua mối quan hệ giữa các hoạt động sống: trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản.

Mối quan hệ giữa tế bào, cơ thể và môi trường

  • Về cấu trúc: mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào. Cơ thể đơn bào chỉ gồm một tế bào; cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào, phân hoá thành mô, cơ quan, hệ cơ quan phối hợp với nhau.
  • Về chức năng: hoạt động sống của tế bào là cơ sở cho hoạt động sống của cơ thể; ngược lại, cơ thể điều khiển hoạt động của các tế bào.

Định lí · Cơ thể và môi trường

Cơ thể lấy từ môi trường các chất dinh dưỡng, nước, chất khoáng và khí oxygen, cung cấp cho tế bào thực hiện trao đổi chất; nhờ đó tế bào lớn lên, phân chia, cảm ứng, giúp cơ thể thực hiện các hoạt động sống. Cơ thể thải ra môi trường khí carbon dioxide và các chất thải.
Các cấp tổ chức của cơ thể đa bào (ví dụ ở người)
Cấp tổ chứcVí dụ
Tế bàoTế bào cơ tim
MôMô cơ tim
Cơ quanTim
Hệ cơ quanHệ tuần hoàn (tim và mạch máu)
Cơ thểCơ thể người

Mối quan hệ giữa các hoạt động sống

Cơ thể sinh vật có các hoạt động sống cơ bản: trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản.

Định lí · Cơ thể là một thể thống nhất

Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng là cơ sở, cung cấp vật chất và năng lượng cho sinh trưởng, phát triển, cảm ứng và sinh sản. Ngược lại, sinh trưởng, phát triển, cảm ứng và sinh sản tác động trở lại trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng. Các hoạt động sống liên quan chặt chẽ với nhau, bảo đảm cho cơ thể tồn tại và phát triển như một thể thống nhất.
Các hoạt động sống ở cây đậu và con mèo
Hoạt động sốngCây đậuCon mèo
Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượngLấy nước, chất khoáng, khí carbon dioxide và ánh sáng để quang hợp tạo chất hữu cơ; hô hấp giải phóng năng lượngĂn thức ăn, lấy khí oxygen để hô hấp, giải phóng năng lượng
Cảm ứngNgọn cây mọc hướng về phía ánh sáng, rễ mọc về phía nguồn nướcNghe tiếng chuột thì quay đầu, rình bắt
Sinh trưởng và phát triểnHạt nảy mầm, cây lớn lên, ra lá, ra hoaMèo con lớn lên thành mèo trưởng thành
Sinh sảnRa hoa, tạo quả và hạtMèo mẹ mang thai, đẻ con

Ví dụ: khi ta chạy nhanh, hệ vận động hoạt động mạnh, cần nhiều năng lượng; hệ hô hấp thở nhanh, sâu để lấy thêm khí oxygen; tim đập nhanh để hệ tuần hoàn vận chuyển nhiều khí oxygen và chất dinh dưỡng tới cơ; hệ thần kinh điều khiển sự phối hợp đó. Các cơ quan, hệ cơ quan cùng hoạt động nhịp nhàng như một thể thống nhất.

Khám phá

Mạng lưới các hoạt động sống

Bấm vào một ô (ví dụ "Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng") để tô đậm các mối liên hệ và đọc ví dụ cho từng mối liên hệ. Sau đó bấm "Giả sử ô này ngừng hoạt động" để xem các hoạt động sống khác bị ảnh hưởng ra sao.

Bấm vào một ô để xem nó liên hệ với các hoạt động sống khác ra sao.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một cây đậu được trồng trong phòng tối suốt hai tuần. Hãy giải thích vì sao cây không ra hoa, kết quả, dựa vào mối quan hệ giữa các hoạt động sống.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Khi chạy bộ, nhịp thở và nhịp tim của em đều tăng. Điều này chứng tỏ điều gì về cơ thể?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/7 bài

Bài 1

Hoạt động sống nào cung cấp vật chất và năng lượng cho các hoạt động sống còn lại?

Bài 2

Nối mỗi hiện tượng ở cây đậu với hoạt động sống tương ứng.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Phát biểu nào đúng về mối quan hệ giữa tế bào và cơ thể?

Bài 4

Sắp xếp các cấp tổ chức của cơ thể đa bào từ nhỏ đến lớn.

  1. Vị trí 1: Cơ quan
  2. Vị trí 2: Tế bào
  3. Vị trí 3: Cơ thể
  4. Vị trí 4: Mô
  5. Vị trí 5: Hệ cơ quan

Bài 5

Cơ thể lấy những gì từ môi trường để thực hiện trao đổi chất?

Bài 6

Một con gà mái bị bệnh, ăn rất ít trong nhiều ngày. Điều nào dưới đây có khả năng xảy ra nhất?

Bài 7

Cảm ứng hướng sáng của ngọn cây có lợi cho trao đổi chất vì

Ghi nhớ

  • Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể; cơ thể điều khiển hoạt động của các tế bào.
  • Cơ thể liên tục trao đổi chất với môi trường: lấy khí oxygen, nước, chất dinh dưỡng; thải khí carbon dioxide, chất thải.
  • Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng cung cấp vật chất, năng lượng cho cảm ứng, sinh trưởng, phát triển và sinh sản; các hoạt động này tác động trở lại trao đổi chất.
  • Các hoạt động sống liên quan chặt chẽ với nhau: cơ thể sinh vật là một thể thống nhất.