Chương X · Lý thuyết
Bài 42. Cơ thể sinh vật là một thể thống nhất
Một cây đậu hút nước, chất khoáng và quang hợp; ngọn cây vươn về phía ánh sáng; cây lớn dần rồi ra hoa, kết quả. Một con mèo ăn, thở, nghe tiếng chuột liền rình bắt, lớn lên rồi sinh con. Các hoạt động ấy diễn ra riêng rẽ hay liên quan với nhau?
Em sẽ học được
- Nêu được mối quan hệ giữa tế bào, cơ thể và môi trường.
- Chứng minh được cơ thể sinh vật là một thể thống nhất thông qua mối quan hệ giữa các hoạt động sống: trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản.
Mối quan hệ giữa tế bào, cơ thể và môi trường
- Về cấu trúc: mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào. Cơ thể đơn bào chỉ gồm một tế bào; cơ thể đa bào gồm nhiều tế bào, phân hoá thành mô, cơ quan, hệ cơ quan phối hợp với nhau.
- Về chức năng: hoạt động sống của tế bào là cơ sở cho hoạt động sống của cơ thể; ngược lại, cơ thể điều khiển hoạt động của các tế bào.
Định lí · Cơ thể và môi trường
| Cấp tổ chức | Ví dụ |
|---|---|
| Tế bào | Tế bào cơ tim |
| Mô | Mô cơ tim |
| Cơ quan | Tim |
| Hệ cơ quan | Hệ tuần hoàn (tim và mạch máu) |
| Cơ thể | Cơ thể người |
Mối quan hệ giữa các hoạt động sống
Cơ thể sinh vật có các hoạt động sống cơ bản: trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản.
Định lí · Cơ thể là một thể thống nhất
| Hoạt động sống | Cây đậu | Con mèo |
|---|---|---|
| Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng | Lấy nước, chất khoáng, khí carbon dioxide và ánh sáng để quang hợp tạo chất hữu cơ; hô hấp giải phóng năng lượng | Ăn thức ăn, lấy khí oxygen để hô hấp, giải phóng năng lượng |
| Cảm ứng | Ngọn cây mọc hướng về phía ánh sáng, rễ mọc về phía nguồn nước | Nghe tiếng chuột thì quay đầu, rình bắt |
| Sinh trưởng và phát triển | Hạt nảy mầm, cây lớn lên, ra lá, ra hoa | Mèo con lớn lên thành mèo trưởng thành |
| Sinh sản | Ra hoa, tạo quả và hạt | Mèo mẹ mang thai, đẻ con |
Ví dụ: khi ta chạy nhanh, hệ vận động hoạt động mạnh, cần nhiều năng lượng; hệ hô hấp thở nhanh, sâu để lấy thêm khí oxygen; tim đập nhanh để hệ tuần hoàn vận chuyển nhiều khí oxygen và chất dinh dưỡng tới cơ; hệ thần kinh điều khiển sự phối hợp đó. Các cơ quan, hệ cơ quan cùng hoạt động nhịp nhàng như một thể thống nhất.
Khám phá
Mạng lưới các hoạt động sống
Bấm vào một ô (ví dụ "Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng") để tô đậm các mối liên hệ và đọc ví dụ cho từng mối liên hệ. Sau đó bấm "Giả sử ô này ngừng hoạt động" để xem các hoạt động sống khác bị ảnh hưởng ra sao.
Bấm vào một ô để xem nó liên hệ với các hoạt động sống khác ra sao.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/7 bài
Bài 1
Hoạt động sống nào cung cấp vật chất và năng lượng cho các hoạt động sống còn lại?
Bài 2
Nối mỗi hiện tượng ở cây đậu với hoạt động sống tương ứng.
Bài 3
Phát biểu nào đúng về mối quan hệ giữa tế bào và cơ thể?
Bài 4
Sắp xếp các cấp tổ chức của cơ thể đa bào từ nhỏ đến lớn.
Bài 5
Cơ thể lấy những gì từ môi trường để thực hiện trao đổi chất?
Bài 6
Một con gà mái bị bệnh, ăn rất ít trong nhiều ngày. Điều nào dưới đây có khả năng xảy ra nhất?
Bài 7
Cảm ứng hướng sáng của ngọn cây có lợi cho trao đổi chất vì
Ghi nhớ
- Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể; cơ thể điều khiển hoạt động của các tế bào.
- Cơ thể liên tục trao đổi chất với môi trường: lấy khí oxygen, nước, chất dinh dưỡng; thải khí carbon dioxide, chất thải.
- Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng cung cấp vật chất, năng lượng cho cảm ứng, sinh trưởng, phát triển và sinh sản; các hoạt động này tác động trở lại trao đổi chất.
- Các hoạt động sống liên quan chặt chẽ với nhau: cơ thể sinh vật là một thể thống nhất.