Chương VII · Lý thuyết
Bài 30. Khái quát về cơ thể người
Khi em chạy thật nhanh, không chỉ đôi chân làm việc: tim đập thình thịch, em thở hổn hển và mồ hôi túa ra. Vì sao chỉ một hoạt động chạy mà nhiều bộ phận trong cơ thể cùng thay đổi như vậy? Để trả lời, trước hết em cần biết cơ thể người được cấu tạo từ những phần nào, gồm những hệ cơ quan nào và mỗi hệ làm nhiệm vụ gì.
Em sẽ học được
- Nêu được tên và vai trò chính của các cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể người.
- Kể được tên các cơ quan chính của mỗi hệ cơ quan và xác định vị trí của chúng trên hình cơ thể.
- Lấy được ví dụ về sự phối hợp hoạt động giữa các hệ cơ quan, do hệ thần kinh điều khiển.
Các phần của cơ thể người
Nhìn từ bên ngoài, cơ thể người gồm các phần: đầu, cổ, thân, hai tay và hai chân. Bao bọc bên ngoài cơ thể là lớp da; dưới da là lớp mỡ, rồi đến cơ và xương.
Cơ thể người được cấu tạo từ tế bào. Các tế bào cùng loại tạo thành mô, các mô tạo thành cơ quan, nhiều cơ quan cùng thực hiện một chức năng tạo thành hệ cơ quan.
Định nghĩa · Hệ cơ quan
Các hệ cơ quan và chức năng
| Hệ cơ quan | Các cơ quan chính | Chức năng |
|---|---|---|
| Vận động | Xương, khớp, cơ | Định hình cơ thể, bảo vệ nội quan, giúp cơ thể cử động và di chuyển |
| Tuần hoàn | Tim, mạch máu | Vận chuyển chất dinh dưỡng, oxygen, hormone đến tế bào; đưa chất thải đến cơ quan bài tiết |
| Hô hấp | Mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản, hai lá phổi | Lấy oxygen từ môi trường vào và thải carbon dioxide ra ngoài |
| Tiêu hoá | Miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, hậu môn và các tuyến tiêu hoá | Biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng cơ thể hấp thụ được; thải chất cặn bã |
| Bài tiết | Thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái; phổi, da | Lọc các chất thải có hại khỏi máu và thải ra môi trường |
| Thần kinh và giác quan | Não, tuỷ sống, dây thần kinh, hạch thần kinh; các giác quan (mắt, tai, ...) | Thu nhận kích thích, điều khiển và điều hoà hoạt động của các cơ quan, giúp cơ thể thích nghi với môi trường |
| Nội tiết | Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tuỵ, tuyến trên thận, tuyến sinh dục, ... | Tiết hormone điều hoà hoạt động của các cơ quan |
| Sinh dục | Nam: tinh hoàn, ống dẫn tinh, túi tinh, dương vật. Nữ: buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo | Sinh sản, duy trì nòi giống |
Ở phần khám phá, em bật từng hệ cơ quan để thấy vị trí các cơ quan của hệ đó trên cơ thể. Sau đó, hãy tự kiểm tra bằng cách xếp mỗi cơ quan vào đúng hệ của nó:
Thẻ chưa xếp (16)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Mối liên hệ giữa các hệ cơ quan
Các cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể không hoạt động riêng rẽ mà luôn phối hợp chặt chẽ với nhau, tạo nên một thể thống nhất.
- Khi chạy, hệ vận động hoạt động mạnh, cơ cần nhiều oxygen và chất dinh dưỡng hơn, đồng thời thải ra nhiều carbon dioxide và nhiệt.
- Hệ tuần hoàn tăng hoạt động: tim đập nhanh và mạnh hơn, mạch máu giãn để đưa nhiều máu đến cơ.
- Hệ hô hấp tăng hoạt động: thở nhanh và sâu hơn để lấy thêm oxygen, thải carbon dioxide.
- Da tiết nhiều mồ hôi giúp thải nhiệt và một phần chất thải.
Định lí · Sự điều khiển
Khám phá
Hình người với các hệ cơ quan
Bấm tên một hệ để bật hoặc tắt hệ đó trên hình. Chạm vào một cơ quan có màu để đọc tên và chức năng. Chuyển sang "Chạy" để thấy những hệ nào cùng tăng hoạt động.
Bật hoặc tắt từng hệ cơ quan
Chạm vào một cơ quan có màu trên hình để xem tên, vị trí và chức năng của nó.
- Hệ vận động: Cơ nghỉ, co nhẹ giữ tư thế.
- Hệ tuần hoàn: Tim đập khoảng 75 lần/phút.
- Hệ hô hấp: Thở khoảng 16 lần/phút.
- Hệ bài tiết: Da tiết ít mồ hôi.
- Hệ thần kinh và giác quan: Điều hoà hoạt động các cơ quan.
Lúc nghỉ ngơi, các hệ cơ quan hoạt động nhịp nhàng ở mức thấp: tim đập chậm, thở đều, ít mồ hôi.
Hình vẽ sơ lược để xác định vị trí, nhìn cơ thể từ phía trước (bên trái cơ thể nằm ở bên phải hình). Nhịp tim, nhịp thở là số liệu gần đúng.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Chọn tất cả các phần của cơ thể người khi nhìn từ bên ngoài.
Bài 2
Nối mỗi hệ cơ quan với các cơ quan chính của nó.
Bài 3
Hệ cơ quan nào có chức năng vận chuyển chất dinh dưỡng, oxygen và hormone đến các tế bào?
Bài 4
Hệ nội tiết điều hoà hoạt động của các cơ quan bằng cách nào?
Bài 5
Những cơ quan nào tham gia thải chất thải ra khỏi cơ thể (bài tiết)?
Bài 6
Cơ quan nào sau đây thuộc hệ vận động?
Bài 7
Khi em chạy, hệ nào điều khiển sự phối hợp tăng hoạt động của tim, phổi và cơ?
Bài 8
Sắp xếp các cấp tổ chức của cơ thể người từ nhỏ đến lớn.
Ghi nhớ
- Cơ thể người gồm đầu, cổ, thân, hai tay và hai chân; ngoài cùng là da, dưới da là mỡ, cơ và xương.
- Cơ thể có các hệ: vận động, tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá, bài tiết, thần kinh và giác quan, nội tiết, sinh dục; mỗi hệ gồm nhiều cơ quan cùng thực hiện một chức năng.
- Các hệ cơ quan phối hợp chặt chẽ với nhau, tạo thành một thể thống nhất, dưới sự điều khiển của hệ thần kinh và sự điều hoà của hệ nội tiết.