Bỏ qua đến nội dung

Chương IX · Lý thuyết

Bài 37. Ứng dụng sinh trưởng và phát triển ở sinh vật vào thực tiễn

Cùng một giống lúa, có ruộng cho năng suất cao, có ruộng cho năng suất thấp. Cùng một lứa cá giống, ao này cá lớn nhanh, ao kia cá còi cọc. Để vật nuôi, cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao, con người cần làm gì? Muốn trả lời, trước hết phải biết những nhân tố nào ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển.

Em sẽ học được

  • Nêu được các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng.
  • Trình bày được một số ứng dụng sinh trưởng và phát triển trong trồng trọt và chăn nuôi.
  • Vận dụng hiểu biết về vòng đời để giải thích một số biện pháp thực tiễn, như diệt muỗi ở giai đoạn ấu trùng, diệt sâu hại.

Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển

Nhiệt độ: Mỗi loài sinh vật chỉ sinh trưởng và phát triển được trong một giới hạn nhiệt độ nhất định. Trong giới hạn đó có một khoảng nhiệt độ thuận lợi, ở đó sinh vật sinh trưởng và phát triển tốt nhất. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp làm sinh vật sinh trưởng, phát triển chậm, thậm chí chết.

Ảnh hưởng của nhiệt độ nước đến cá rô phi
Nhiệt độSinh trưởng và phát triển của cá rô phi
Dưới 5,6 °CCá chết
Từ 5,6 °C đến 23 °CSinh trưởng, phát triển kém
Từ 23 °C đến 37 °CThuận lợi nhất
Từ 37 °C đến 42 °CSinh trưởng, phát triển kém
Trên 42 °CCá chết

Ánh sáng: Thực vật cần ánh sáng để quang hợp; thiếu ánh sáng, cây vươn dài, yếu ớt, lá vàng. Nhiều loài động vật có tập tính phơi nắng: ánh sáng giúp chúng tăng nhiệt độ cơ thể, các hoạt động sống diễn ra mạnh hơn. Ở người và động vật non, ánh sáng mặt trời giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, nhờ đó hấp thụ được calcium để xương phát triển. Nên cho trẻ tắm nắng vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi ánh nắng yếu, có lợi mà không làm hại da.

Nước: Nước là thành phần chủ yếu của tế bào và là môi trường diễn ra các quá trình trao đổi chất. Thiếu nước, các hoạt động sống bị đình trệ, sinh vật chậm lớn, cây héo; ngập úng lâu thì rễ cây thiếu oxygen, bị thối.

Chất dinh dưỡng: Chất dinh dưỡng là nguyên liệu để tạo nên tế bào, cơ quan và cung cấp năng lượng cho cơ thể. Thiếu chất dinh dưỡng, sinh trưởng và phát triển bị ức chế, thậm chí sinh vật có thể chết: động vật thiếu protein thì chậm lớn, gầy yếu, sức đề kháng kém; cây thiếu nitrogen thì chậm lớn, lá vàng. Thừa chất dinh dưỡng cũng gây hại.

Định lí · Kết luận

Nhiệt độ, ánh sáng, nước và chất dinh dưỡng là các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật. Mỗi nhân tố đều có mức thích hợp; thiếu hoặc thừa đều làm sinh vật sinh trưởng, phát triển kém.

Ứng dụng trong trồng trọt

Một số biện pháp điều khiển sinh trưởng và phát triển của cây trồng
Biện phápTác dụng
Bón phân hợp líCung cấp chất dinh dưỡng cho cây sinh trưởng, phát triển
Tưới nước, tiêu nước đúng lúcCung cấp đủ nước, tránh khô hạn và ngập úng
Trồng cây trong nhà kính, chiếu sáng nhân tạoCung cấp ánh sáng, nhiệt độ thích hợp; che chắn mưa, gió, rét và sinh vật gây hại
Ủ rơm, che phủ gốc chống rétGiữ ấm cho cây vào mùa lạnh
Làm đất kĩ, trồng cây đúng thời vụCây gặp điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thuận lợi
Tuốt lá cây đào vào thời điểm thích hợpĐiều khiển cây đào ra hoa đúng dịp Tết

Khi trồng rừng lấy gỗ, người ta trồng dày lúc cây còn non để cây vươn cao, thân thẳng; khi cây đạt chiều cao mong muốn thì tỉa thưa để cây tập trung dinh dưỡng làm thân to ra, cho gỗ tốt.

Sử dụng hormone (chất điều hoà sinh trưởng) cho cây trồng
Đối tượngLoại hormoneLợi ích
Cây lấy sợi, lấy gỗKích thích sinh trưởngThân vươn cao, cho nhiều sợi, gỗ
Cây quất cảnhKích thích sinh trưởngCây ra nhiều quả, tăng giá trị thẩm mĩ của cây cảnh
Củ hành, tỏi, khoai tâyỨc chế sinh trưởngCủ không nảy mầm, bảo quản được lâu

Ứng dụng trong chăn nuôi

  • Cho vật nuôi ăn đủ lượng, đủ chất, phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng.
  • Làm chuồng trại hợp lí (ví dụ chuồng hướng đông nam: mùa đông ấm, mùa hè mát), giữ vệ sinh chuồng trại.
  • Chống nóng vào mùa hè, chống rét vào mùa đông; nuôi cá trong khoảng nhiệt độ nước thuận lợi.
  • Có thể dùng chất kích thích sinh trưởng trộn vào thức ăn để vật nuôi lớn nhanh.

Lưu ý · Lưu ý khi dùng chất kích thích sinh trưởng

Phải dùng đúng loại được phép, đúng liều lượng, thời điểm và đối tượng. Dùng sai, chất kích thích tồn dư trong thịt vật nuôi, gây hại cho sức khoẻ người tiêu dùng.

Ứng dụng trong phòng trừ sinh vật gây hại

Nhiều loài côn trùng có hình thái và lối sống rất khác nhau ở các giai đoạn trong vòng đời. Muỗi: trứng → bọ gậy (ấu trùng, sống trong nước) → cung quăng (nhộng, sống trong nước) → muỗi trưởng thành (bay). Bướm: trứng → sâu → nhộng → bướm.

  • Diệt muỗi hiệu quả nhất ở giai đoạn ấu trùng (bọ gậy): bọ gậy chỉ sống được trong nước, tập trung ở các vũng nước đọng nên dễ tiêu diệt, trong khi muỗi trưởng thành bay khắp nơi. Biện pháp: loại bỏ nước đọng, đậy kín dụng cụ chứa nước, thả cá ăn bọ gậy; kết hợp diệt muỗi trưởng thành.
  • Với các loài bướm hại cây trồng, giai đoạn sâu phá hại mùa màng mạnh nhất, nên cần diệt sâu non sớm; dùng bẫy đèn bắt bướm để chúng không đẻ trứng.

Khám phá

Nuôi trồng thử

Chọn nuôi cá rô phi hoặc trồng rau cải. Điều chỉnh nhiệt độ, ánh sáng, nước, thức ăn hay phân bón và so sánh đường cong sinh trưởng với đường nét đứt (điều kiện tốt nhất). Tìm nhân tố đang hạn chế sự sinh trưởng và sửa nó.

Đối tượng nuôi trồng
15 °C
Thức ăn
02505000180 ngàyKhối lượng một con cá (g)

- - - Điều kiện tốt nhất —— Điều kiện em chọn: 30 g

Sau 180 ngày chỉ đạt khoảng 6% so với điều kiện tốt nhất. Nhân tố hạn chế nhiều nhất: thức ăn. Thiếu thức ăn: cá thiếu chất dinh dưỡng để tạo tế bào mới nên chậm lớn, gầy yếu. Nước lạnh hơn khoảng thuận lợi (23 °C đến 37 °C): cá ăn ít, các hoạt động sống chậm lại, cá sinh trưởng kém.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Ba ao nuôi cá rô phi có nhiệt độ nước lần lượt là 15 °C, 30 °C và 40 °C; các điều kiện khác như nhau. Ở ao nào cá sinh trưởng tốt nhất? Cá ở hai ao còn lại thế nào?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Vì sao diệt muỗi ở giai đoạn bọ gậy lại hiệu quả hơn diệt muỗi trưởng thành? Nêu hai biện pháp cụ thể.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 3

Đề bài: Khi trồng rừng keo lấy gỗ, người ta trồng dày lúc cây còn non, sau đó tỉa thưa. Giải thích ý nghĩa của mỗi việc.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Những nhân tố nào là nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật?

Bài 2

Nhiệt độ nước 40 °C ảnh hưởng thế nào đến cá rô phi?

Bài 3

Cá rô phi sống được trong khoảng nhiệt độ từ 5,6 °C đến 42 °C. Khoảng nhiệt độ này rộng bao nhiêu độ?

Đơn vị:°C

Bài 4

Vì sao nên cho trẻ nhỏ tắm nắng vào sáng sớm hoặc chiều muộn?

Bài 5

Nối mỗi biện pháp trong trồng trọt với tác dụng của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 6

Người ta xử lí củ khoai tây, hành, tỏi bằng hormone ức chế sinh trưởng nhằm

Bài 7

Khi dùng chất kích thích sinh trưởng trong chăn nuôi, điều quan trọng nhất cần lưu ý là gì?

Bài 8

Diệt muỗi ở giai đoạn nào là hiệu quả nhất?

Bài 9

Những việc làm nào giúp ngăn muỗi sinh sản và phát triển quanh nhà?

Bài 10

Ấu trùng của muỗi sống trong nước thường được gọi là gì?

Ghi nhớ

  • Nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng; mỗi nhân tố đều có mức thích hợp.
  • Cá rô phi chết dưới 5,6 °C và trên 42 °C; thuận lợi nhất từ 23 °C đến 37 °C.
  • Trồng trọt: bón phân, tưới tiêu, chiếu sáng, chống rét, đúng thời vụ, mật độ hợp lí, dùng hormone kích thích hoặc ức chế sinh trưởng.
  • Chăn nuôi: thức ăn đủ chất theo giai đoạn, chuồng trại hợp lí; dùng chất kích thích sinh trưởng đúng quy định.
  • Phòng trừ: diệt muỗi ở giai đoạn bọ gậy, diệt sâu non, bẫy đèn bắt bướm.