Chương IX · Lý thuyết
Bài 37. Ứng dụng sinh trưởng và phát triển ở sinh vật vào thực tiễn
Cùng một giống lúa, có ruộng cho năng suất cao, có ruộng cho năng suất thấp. Cùng một lứa cá giống, ao này cá lớn nhanh, ao kia cá còi cọc. Để vật nuôi, cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao, con người cần làm gì? Muốn trả lời, trước hết phải biết những nhân tố nào ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển.
Em sẽ học được
- Nêu được các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng.
- Trình bày được một số ứng dụng sinh trưởng và phát triển trong trồng trọt và chăn nuôi.
- Vận dụng hiểu biết về vòng đời để giải thích một số biện pháp thực tiễn, như diệt muỗi ở giai đoạn ấu trùng, diệt sâu hại.
Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển
Nhiệt độ: Mỗi loài sinh vật chỉ sinh trưởng và phát triển được trong một giới hạn nhiệt độ nhất định. Trong giới hạn đó có một khoảng nhiệt độ thuận lợi, ở đó sinh vật sinh trưởng và phát triển tốt nhất. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp làm sinh vật sinh trưởng, phát triển chậm, thậm chí chết.
| Nhiệt độ | Sinh trưởng và phát triển của cá rô phi |
|---|---|
| Dưới 5,6 °C | Cá chết |
| Từ 5,6 °C đến 23 °C | Sinh trưởng, phát triển kém |
| Từ 23 °C đến 37 °C | Thuận lợi nhất |
| Từ 37 °C đến 42 °C | Sinh trưởng, phát triển kém |
| Trên 42 °C | Cá chết |
Ánh sáng: Thực vật cần ánh sáng để quang hợp; thiếu ánh sáng, cây vươn dài, yếu ớt, lá vàng. Nhiều loài động vật có tập tính phơi nắng: ánh sáng giúp chúng tăng nhiệt độ cơ thể, các hoạt động sống diễn ra mạnh hơn. Ở người và động vật non, ánh sáng mặt trời giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, nhờ đó hấp thụ được calcium để xương phát triển. Nên cho trẻ tắm nắng vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi ánh nắng yếu, có lợi mà không làm hại da.
Nước: Nước là thành phần chủ yếu của tế bào và là môi trường diễn ra các quá trình trao đổi chất. Thiếu nước, các hoạt động sống bị đình trệ, sinh vật chậm lớn, cây héo; ngập úng lâu thì rễ cây thiếu oxygen, bị thối.
Chất dinh dưỡng: Chất dinh dưỡng là nguyên liệu để tạo nên tế bào, cơ quan và cung cấp năng lượng cho cơ thể. Thiếu chất dinh dưỡng, sinh trưởng và phát triển bị ức chế, thậm chí sinh vật có thể chết: động vật thiếu protein thì chậm lớn, gầy yếu, sức đề kháng kém; cây thiếu nitrogen thì chậm lớn, lá vàng. Thừa chất dinh dưỡng cũng gây hại.
Định lí · Kết luận
Ứng dụng trong trồng trọt
| Biện pháp | Tác dụng |
|---|---|
| Bón phân hợp lí | Cung cấp chất dinh dưỡng cho cây sinh trưởng, phát triển |
| Tưới nước, tiêu nước đúng lúc | Cung cấp đủ nước, tránh khô hạn và ngập úng |
| Trồng cây trong nhà kính, chiếu sáng nhân tạo | Cung cấp ánh sáng, nhiệt độ thích hợp; che chắn mưa, gió, rét và sinh vật gây hại |
| Ủ rơm, che phủ gốc chống rét | Giữ ấm cho cây vào mùa lạnh |
| Làm đất kĩ, trồng cây đúng thời vụ | Cây gặp điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thuận lợi |
| Tuốt lá cây đào vào thời điểm thích hợp | Điều khiển cây đào ra hoa đúng dịp Tết |
Khi trồng rừng lấy gỗ, người ta trồng dày lúc cây còn non để cây vươn cao, thân thẳng; khi cây đạt chiều cao mong muốn thì tỉa thưa để cây tập trung dinh dưỡng làm thân to ra, cho gỗ tốt.
| Đối tượng | Loại hormone | Lợi ích |
|---|---|---|
| Cây lấy sợi, lấy gỗ | Kích thích sinh trưởng | Thân vươn cao, cho nhiều sợi, gỗ |
| Cây quất cảnh | Kích thích sinh trưởng | Cây ra nhiều quả, tăng giá trị thẩm mĩ của cây cảnh |
| Củ hành, tỏi, khoai tây | Ức chế sinh trưởng | Củ không nảy mầm, bảo quản được lâu |
Ứng dụng trong chăn nuôi
- Cho vật nuôi ăn đủ lượng, đủ chất, phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng.
- Làm chuồng trại hợp lí (ví dụ chuồng hướng đông nam: mùa đông ấm, mùa hè mát), giữ vệ sinh chuồng trại.
- Chống nóng vào mùa hè, chống rét vào mùa đông; nuôi cá trong khoảng nhiệt độ nước thuận lợi.
- Có thể dùng chất kích thích sinh trưởng trộn vào thức ăn để vật nuôi lớn nhanh.
Lưu ý · Lưu ý khi dùng chất kích thích sinh trưởng
Ứng dụng trong phòng trừ sinh vật gây hại
Nhiều loài côn trùng có hình thái và lối sống rất khác nhau ở các giai đoạn trong vòng đời. Muỗi: trứng → bọ gậy (ấu trùng, sống trong nước) → cung quăng (nhộng, sống trong nước) → muỗi trưởng thành (bay). Bướm: trứng → sâu → nhộng → bướm.
- Diệt muỗi hiệu quả nhất ở giai đoạn ấu trùng (bọ gậy): bọ gậy chỉ sống được trong nước, tập trung ở các vũng nước đọng nên dễ tiêu diệt, trong khi muỗi trưởng thành bay khắp nơi. Biện pháp: loại bỏ nước đọng, đậy kín dụng cụ chứa nước, thả cá ăn bọ gậy; kết hợp diệt muỗi trưởng thành.
- Với các loài bướm hại cây trồng, giai đoạn sâu phá hại mùa màng mạnh nhất, nên cần diệt sâu non sớm; dùng bẫy đèn bắt bướm để chúng không đẻ trứng.
Khám phá
Nuôi trồng thử
Chọn nuôi cá rô phi hoặc trồng rau cải. Điều chỉnh nhiệt độ, ánh sáng, nước, thức ăn hay phân bón và so sánh đường cong sinh trưởng với đường nét đứt (điều kiện tốt nhất). Tìm nhân tố đang hạn chế sự sinh trưởng và sửa nó.
- - - Điều kiện tốt nhất —— Điều kiện em chọn: 30 g
Sau 180 ngày chỉ đạt khoảng 6% so với điều kiện tốt nhất. Nhân tố hạn chế nhiều nhất: thức ăn. Thiếu thức ăn: cá thiếu chất dinh dưỡng để tạo tế bào mới nên chậm lớn, gầy yếu. Nước lạnh hơn khoảng thuận lợi (23 °C đến 37 °C): cá ăn ít, các hoạt động sống chậm lại, cá sinh trưởng kém.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Ví dụ 3
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Những nhân tố nào là nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật?
Bài 2
Nhiệt độ nước 40 °C ảnh hưởng thế nào đến cá rô phi?
Bài 3
Cá rô phi sống được trong khoảng nhiệt độ từ 5,6 °C đến 42 °C. Khoảng nhiệt độ này rộng bao nhiêu độ?
Bài 4
Vì sao nên cho trẻ nhỏ tắm nắng vào sáng sớm hoặc chiều muộn?
Bài 5
Nối mỗi biện pháp trong trồng trọt với tác dụng của nó.
Bài 6
Người ta xử lí củ khoai tây, hành, tỏi bằng hormone ức chế sinh trưởng nhằm
Bài 7
Khi dùng chất kích thích sinh trưởng trong chăn nuôi, điều quan trọng nhất cần lưu ý là gì?
Bài 8
Diệt muỗi ở giai đoạn nào là hiệu quả nhất?
Bài 9
Những việc làm nào giúp ngăn muỗi sinh sản và phát triển quanh nhà?
Bài 10
Ấu trùng của muỗi sống trong nước thường được gọi là gì?
Ghi nhớ
- Nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng; mỗi nhân tố đều có mức thích hợp.
- Cá rô phi chết dưới 5,6 °C và trên 42 °C; thuận lợi nhất từ 23 °C đến 37 °C.
- Trồng trọt: bón phân, tưới tiêu, chiếu sáng, chống rét, đúng thời vụ, mật độ hợp lí, dùng hormone kích thích hoặc ức chế sinh trưởng.
- Chăn nuôi: thức ăn đủ chất theo giai đoạn, chuồng trại hợp lí; dùng chất kích thích sinh trưởng đúng quy định.
- Phòng trừ: diệt muỗi ở giai đoạn bọ gậy, diệt sâu non, bẫy đèn bắt bướm.