Chương IX · Luyện tập
Bài 38. Thực hành: Quan sát, mô tả sự sinh trưởng và phát triển ở một số sinh vật
Ở hai bài trước, em đã biết sinh trưởng là cơ thể lớn lên, phát triển là những biến đổi về tế bào, cơ quan, hình thái. Trong bài thực hành này, em sẽ tự gieo hạt, đo và ghi chép mỗi ngày để có số liệu chứng minh cây có sinh trưởng, đồng thời quan sát vòng đời của một số động vật để so sánh sự sinh trưởng và phát triển của chúng.
Em sẽ học được
- Tiến hành được thí nghiệm chứng minh cây có sự sinh trưởng: gieo hạt, theo dõi, đo và ghi chép số liệu.
- Biểu diễn được số liệu chiều cao cây theo ngày bằng bảng và đồ thị; nhận xét được tốc độ sinh trưởng.
- Quan sát, mô tả được các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của một số động vật; so sánh được các loài với nhau.
Chuẩn bị
- Dụng cụ: chai nhựa đã qua sử dụng, đất trồng cây, bình tưới có vòi phun sương, nước ấm, dao hoặc kéo, thước đo chia đến milimét, nhiệt kế.
- Mẫu vật: hạt đậu (đậu xanh, đậu đen hoặc đậu tương), hạt ngô hoặc hạt lạc. Chọn loại hạt có thời gian nảy mầm ngắn, phù hợp với mùa vụ ở địa phương; chọn hạt to, mẩy, không bị sâu, bệnh.
- Tranh ảnh, video về quá trình sinh trưởng, phát triển của một số động vật: muỗi, bướm, ếch đồng, cá, gà, lợn, ...
Thí nghiệm chứng minh cây có sự sinh trưởng
- Dùng dao hoặc kéo cắt chai nhựa theo chiều dọc hoặc chiều ngang, cho đất vào để làm chậu (khay) trồng cây.
- Ngâm hạt trong nước ấm khoảng 35 đến 40 °C trong 5 đến 10 giờ, tuỳ loại hạt.
- Gieo hạt đã ngâm vào chậu, dùng bình phun sương làm ẩm đất.
- Đặt chậu ở nơi có đủ ánh sáng, tưới nước hằng ngày.
- Trong 5 đến 7 ngày, mỗi ngày quan sát sự nảy mầm của hạt, đo chiều cao cây (từ mặt đất đến đỉnh ngọn), đếm số lá, đo kích thước lá và ghi vào sổ theo dõi.
| Ngày | Tình trạng cây | Chiều cao (cm) | Số lá |
|---|---|---|---|
| 1 | Thân mầm nhú khỏi mặt đất | 0,5 | 0 |
| 2 | Hai lá mầm nhô lên | 1,8 | 0 |
| 3 | Hai lá mầm xoè ra | 3,5 | 0 |
| 4 | Hai lá đơn đầu tiên xuất hiện | 5,6 | 2 |
| 5 | Lá đơn to dần | 7,4 | 2 |
| 6 | Nhú lá kép đầu tiên | 9,0 | 3 |
| 7 | Lá kép mở rộng | 10,2 | 3 |
Ghi chú · Vẽ đồ thị sinh trưởng
Định lí · Kết luận
Quan sát sự sinh trưởng và phát triển ở động vật
Xem tranh ảnh, video về vòng đời của một số động vật. Ghi lại: các giai đoạn; hình thái, kích thước cơ thể ở mỗi giai đoạn; biểu hiện của mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển; điểm giống và khác nhau giữa các loài.
| Loài | Các giai đoạn | Nhận xét về hình thái |
|---|---|---|
| Bướm | Trứng → sâu → nhộng → bướm | Sâu, nhộng khác hẳn bướm trưởng thành; sâu lớn nhanh, nhộng không lớn nhưng biến đổi thành bướm |
| Muỗi | Trứng → bọ gậy → cung quăng → muỗi | Bọ gậy, cung quăng sống trong nước, khác hẳn muỗi trưởng thành |
| Ếch đồng | Trứng → nòng nọc → ếch con → ếch trưởng thành | Nòng nọc sống trong nước, có đuôi; mọc chân, mất đuôi rồi lên cạn |
| Gà | Trứng → gà con → gà trưởng thành | Gà con mới nở đã có hình dạng gần giống gà trưởng thành, chủ yếu lớn lên, thay lông tơ bằng lông vũ |
| Lợn | Phôi (trong cơ thể mẹ) → lợn con → lợn trưởng thành | Lợn con có hình dạng giống lợn trưởng thành, chủ yếu lớn lên về kích thước |
Ghi chú · So sánh
Dự án
Báo cáo thực hành
- Mục đích: chứng minh cây có sự sinh trưởng; mô tả sự sinh trưởng và phát triển ở một số động vật.
- Kết quả: bảng theo dõi cây (ngày, tình trạng cây, chiều cao, số lá, kích thước lá) và đồ thị chiều cao cây theo ngày; bảng quan sát động vật (loài, giai đoạn, hình thái, kích thước).
- Nhận xét và kết luận: mô tả quá trình hạt nảy mầm và sinh trưởng của cây trong thời gian quan sát; tính chiều cao cây tăng thêm trung bình mỗi ngày.
- Trả lời câu hỏi: so sánh sự sinh trưởng và phát triển của các loài động vật đã quan sát.
Khám phá
Sổ theo dõi và đồ thị sinh trưởng
Nhập chiều cao cây em đo được mỗi ngày (hoặc bấm "Dùng số liệu mẫu"). Đồ thị được vẽ ngay; cột bên phải cho biết cây cao thêm bao nhiêu so với hôm trước. Đọc nhận xét để biết cây tăng nhanh nhất vào ngày nào.
| Ngày | Chiều cao (cm) | Cao thêm so với hôm trước |
|---|---|---|
| 1 | ||
| 2 | ||
| 3 | ||
| 4 | ||
| 5 | ||
| 6 | ||
| 7 |
Nhập chiều cao của ít nhất 2 ngày liền nhau, bắt đầu từ ngày 1, để vẽ đồ thị.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/10 bài
Bài 1
Sắp xếp các bước của thí nghiệm chứng minh cây có sự sinh trưởng.
Bài 2
Nên ngâm hạt đậu trong nước có nhiệt độ khoảng bao nhiêu trước khi gieo?
Bài 3
Khi chọn hạt để gieo, cần chọn những hạt như thế nào?
Bài 4
Theo sổ theo dõi mẫu, cây đậu cao 3,5 cm ở ngày 3 và 7,4 cm ở ngày 5. Từ ngày 3 đến ngày 5 cây cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét?
Bài 5
Theo sổ theo dõi mẫu, cây đậu cao 0,5 cm ở ngày 1 và 10,2 cm ở ngày 7. Trung bình mỗi ngày cây cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét? (Làm tròn đến hàng phần trăm.)
Bài 6
Bạn Mai trồng ngô: ngày 2 cây cao 1,5 cm, ngày 6 cây cao 9,5 cm. Trung bình mỗi ngày trong khoảng đó cây ngô cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét?
Bài 7
Trên đồ thị sinh trưởng của cây đậu (trục ngang là ngày, trục đứng là chiều cao), đoạn thẳng dốc nhất cho biết điều gì?
Bài 8
Bạn Nam ghi: ngày 5 cây cao 7,4 cm, ngày 6 cây cao 6,9 cm. Nam nên làm gì?
Bài 9
Trong thí nghiệm với cây đậu, mỗi ngày em cần ghi những gì vào sổ theo dõi?
Bài 10
Điểm khác nhau rõ nhất giữa sự phát triển của gà và của bướm là
Ghi nhớ
- Gieo hạt, theo dõi và đo hằng ngày: chiều cao, số lá tăng dần chứng tỏ cây có sinh trưởng; lá mầm, lá thật xuất hiện cho thấy cây phát triển.
- Đồ thị sinh trưởng: trục ngang là ngày, trục đứng là chiều cao; đoạn càng dốc cây lớn càng nhanh.
- Tốc độ trung bình = (chiều cao cuối − chiều cao đầu) : số ngày giữa hai lần đo.
- Có loài con non khác hẳn con trưởng thành (bướm, muỗi, ếch); có loài con non gần giống con trưởng thành (gà, lợn).