Bỏ qua đến nội dung

Chương IX · Luyện tập

Bài 38. Thực hành: Quan sát, mô tả sự sinh trưởng và phát triển ở một số sinh vật

Ở hai bài trước, em đã biết sinh trưởng là cơ thể lớn lên, phát triển là những biến đổi về tế bào, cơ quan, hình thái. Trong bài thực hành này, em sẽ tự gieo hạt, đo và ghi chép mỗi ngày để có số liệu chứng minh cây có sinh trưởng, đồng thời quan sát vòng đời của một số động vật để so sánh sự sinh trưởng và phát triển của chúng.

Em sẽ học được

  • Tiến hành được thí nghiệm chứng minh cây có sự sinh trưởng: gieo hạt, theo dõi, đo và ghi chép số liệu.
  • Biểu diễn được số liệu chiều cao cây theo ngày bằng bảng và đồ thị; nhận xét được tốc độ sinh trưởng.
  • Quan sát, mô tả được các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của một số động vật; so sánh được các loài với nhau.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: chai nhựa đã qua sử dụng, đất trồng cây, bình tưới có vòi phun sương, nước ấm, dao hoặc kéo, thước đo chia đến milimét, nhiệt kế.
  • Mẫu vật: hạt đậu (đậu xanh, đậu đen hoặc đậu tương), hạt ngô hoặc hạt lạc. Chọn loại hạt có thời gian nảy mầm ngắn, phù hợp với mùa vụ ở địa phương; chọn hạt to, mẩy, không bị sâu, bệnh.
  • Tranh ảnh, video về quá trình sinh trưởng, phát triển của một số động vật: muỗi, bướm, ếch đồng, cá, gà, lợn, ...

Thí nghiệm chứng minh cây có sự sinh trưởng

  1. Dùng dao hoặc kéo cắt chai nhựa theo chiều dọc hoặc chiều ngang, cho đất vào để làm chậu (khay) trồng cây.
  2. Ngâm hạt trong nước ấm khoảng 35 đến 40 °C trong 5 đến 10 giờ, tuỳ loại hạt.
  3. Gieo hạt đã ngâm vào chậu, dùng bình phun sương làm ẩm đất.
  4. Đặt chậu ở nơi có đủ ánh sáng, tưới nước hằng ngày.
  5. Trong 5 đến 7 ngày, mỗi ngày quan sát sự nảy mầm của hạt, đo chiều cao cây (từ mặt đất đến đỉnh ngọn), đếm số lá, đo kích thước lá và ghi vào sổ theo dõi.
Ví dụ sổ theo dõi một cây đậu xanh (tính từ ngày cây nhú khỏi mặt đất)
NgàyTình trạng câyChiều cao (cm)Số lá
1Thân mầm nhú khỏi mặt đất0,50
2Hai lá mầm nhô lên1,80
3Hai lá mầm xoè ra3,50
4Hai lá đơn đầu tiên xuất hiện5,62
5Lá đơn to dần7,42
6Nhú lá kép đầu tiên9,03
7Lá kép mở rộng10,23

Ghi chú · Vẽ đồ thị sinh trưởng

Trục ngang ghi các ngày quan sát, trục đứng ghi chiều cao cây (cm). Mỗi ngày là một điểm; nối các điểm liên tiếp bằng đoạn thẳng. Đoạn càng dốc thì trong khoảng thời gian đó cây cao lên càng nhanh.

Định lí · Kết luận

Chiều cao cây và số lá tăng dần theo ngày: cây có sự sinh trưởng. Hạt nảy mầm, lá mầm rồi lá thật lần lượt xuất hiện: cây có sự phát triển.

Quan sát sự sinh trưởng và phát triển ở động vật

Xem tranh ảnh, video về vòng đời của một số động vật. Ghi lại: các giai đoạn; hình thái, kích thước cơ thể ở mỗi giai đoạn; biểu hiện của mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển; điểm giống và khác nhau giữa các loài.

Gợi ý kết quả quan sát
LoàiCác giai đoạnNhận xét về hình thái
BướmTrứng → sâu → nhộng → bướmSâu, nhộng khác hẳn bướm trưởng thành; sâu lớn nhanh, nhộng không lớn nhưng biến đổi thành bướm
MuỗiTrứng → bọ gậy → cung quăng → muỗiBọ gậy, cung quăng sống trong nước, khác hẳn muỗi trưởng thành
Ếch đồngTrứng → nòng nọc → ếch con → ếch trưởng thànhNòng nọc sống trong nước, có đuôi; mọc chân, mất đuôi rồi lên cạn
GàTrứng → gà con → gà trưởng thànhGà con mới nở đã có hình dạng gần giống gà trưởng thành, chủ yếu lớn lên, thay lông tơ bằng lông vũ
LợnPhôi (trong cơ thể mẹ) → lợn con → lợn trưởng thànhLợn con có hình dạng giống lợn trưởng thành, chủ yếu lớn lên về kích thước

Ghi chú · So sánh

Ở mọi loài, sinh trưởng và phát triển diễn ra đan xen. Có loài con non khác hẳn con trưởng thành (bướm, muỗi, ếch), phải trải qua những biến đổi lớn về hình thái; có loài con non gần giống con trưởng thành (gà, lợn), chủ yếu lớn lên về kích thước và khối lượng.

Dự án

Báo cáo thực hành

  1. Mục đích: chứng minh cây có sự sinh trưởng; mô tả sự sinh trưởng và phát triển ở một số động vật.
  2. Kết quả: bảng theo dõi cây (ngày, tình trạng cây, chiều cao, số lá, kích thước lá) và đồ thị chiều cao cây theo ngày; bảng quan sát động vật (loài, giai đoạn, hình thái, kích thước).
  3. Nhận xét và kết luận: mô tả quá trình hạt nảy mầm và sinh trưởng của cây trong thời gian quan sát; tính chiều cao cây tăng thêm trung bình mỗi ngày.
  4. Trả lời câu hỏi: so sánh sự sinh trưởng và phát triển của các loài động vật đã quan sát.

Khám phá

Sổ theo dõi và đồ thị sinh trưởng

Nhập chiều cao cây em đo được mỗi ngày (hoặc bấm "Dùng số liệu mẫu"). Đồ thị được vẽ ngay; cột bên phải cho biết cây cao thêm bao nhiêu so với hôm trước. Đọc nhận xét để biết cây tăng nhanh nhất vào ngày nào.

Sổ theo dõi chiều cao cây đậu (cm)
NgàyChiều cao (cm)Cao thêm so với hôm trước
1
2
3
4
5
6
7

Nhập chiều cao của ít nhất 2 ngày liền nhau, bắt đầu từ ngày 1, để vẽ đồ thị.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Dựa vào sổ theo dõi mẫu, tính chiều cao trung bình cây đậu tăng thêm mỗi ngày từ ngày 1 đến ngày 7.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Trong sổ theo dõi mẫu, cây đậu cao thêm nhiều nhất giữa hai ngày liên tiếp nào? Đồ thị thể hiện điều đó ra sao?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước của thí nghiệm chứng minh cây có sự sinh trưởng.

  1. Vị trí 1: Gieo hạt vào chậu, phun sương làm ẩm đất
  2. Vị trí 2: Cắt chai nhựa, cho đất vào làm chậu
  3. Vị trí 3: Mỗi ngày đo chiều cao, đếm số lá và ghi vào sổ
  4. Vị trí 4: Ngâm hạt trong nước ấm
  5. Vị trí 5: Đặt chậu nơi đủ ánh sáng, tưới nước hằng ngày

Bài 2

Nên ngâm hạt đậu trong nước có nhiệt độ khoảng bao nhiêu trước khi gieo?

Bài 3

Khi chọn hạt để gieo, cần chọn những hạt như thế nào?

Bài 4

Theo sổ theo dõi mẫu, cây đậu cao 3,5 cm ở ngày 3 và 7,4 cm ở ngày 5. Từ ngày 3 đến ngày 5 cây cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét?

Đơn vị:cm

Bài 5

Theo sổ theo dõi mẫu, cây đậu cao 0,5 cm ở ngày 1 và 10,2 cm ở ngày 7. Trung bình mỗi ngày cây cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét? (Làm tròn đến hàng phần trăm.)

Đơn vị:cm

Bài 6

Bạn Mai trồng ngô: ngày 2 cây cao 1,5 cm, ngày 6 cây cao 9,5 cm. Trung bình mỗi ngày trong khoảng đó cây ngô cao thêm bao nhiêu xăng-ti-mét?

Đơn vị:cm

Bài 7

Trên đồ thị sinh trưởng của cây đậu (trục ngang là ngày, trục đứng là chiều cao), đoạn thẳng dốc nhất cho biết điều gì?

Bài 8

Bạn Nam ghi: ngày 5 cây cao 7,4 cm, ngày 6 cây cao 6,9 cm. Nam nên làm gì?

Bài 9

Trong thí nghiệm với cây đậu, mỗi ngày em cần ghi những gì vào sổ theo dõi?

Bài 10

Điểm khác nhau rõ nhất giữa sự phát triển của gà và của bướm là

Ghi nhớ

  • Gieo hạt, theo dõi và đo hằng ngày: chiều cao, số lá tăng dần chứng tỏ cây có sinh trưởng; lá mầm, lá thật xuất hiện cho thấy cây phát triển.
  • Đồ thị sinh trưởng: trục ngang là ngày, trục đứng là chiều cao; đoạn càng dốc cây lớn càng nhanh.
  • Tốc độ trung bình = (chiều cao cuối − chiều cao đầu) : số ngày giữa hai lần đo.
  • Có loài con non khác hẳn con trưởng thành (bướm, muỗi, ếch); có loài con non gần giống con trưởng thành (gà, lợn).