Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 22. Quang hợp ở thực vật

Một hạt đậu nhỏ có thể lớn thành cây đậu nặng gấp hàng trăm lần. Phần lớn khối lượng ấy không lấy từ đất mà được lá cây tạo nên từ nước và một chất khí trong không khí, nhờ năng lượng của ánh sáng Mặt Trời. Quá trình kì diệu đó là quang hợp: nhờ nó, cây xanh nuôi sống chính mình và gần như mọi sinh vật trên Trái Đất.

Em sẽ học được

  • Mô tả được một cách tổng quát quá trình quang hợp ở tế bào lá cây; nêu được vai trò của lá cây với chức năng quang hợp.
  • Nêu được khái niệm, nguyên liệu, sản phẩm của quang hợp và viết được phương trình quang hợp dạng chữ.
  • Vẽ được sơ đồ diễn tả quang hợp diễn ra ở lá cây, qua đó nêu được quan hệ giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng.

Khái niệm quang hợp

Định nghĩa · Quang hợp

Quang hợp là quá trình lá cây sử dụng nước và khí carbon dioxide nhờ năng lượng ánh sáng đã được diệp lục hấp thụ để tổng hợp chất hữu cơ và giải phóng khí oxygen.

Phương trình quang hợp dạng chữ:

Phương trình chữ của quang hợp
Nguyên liệuĐiều kiệnSản phẩm
Nước + Carbon dioxide⟶ (Ánh sáng, Diệp lục) ⟶Glucose + Oxygen
  • Nguyên liệu: nước (rễ hút từ đất, vận chuyển qua thân lên lá) và khí carbon dioxide (CO₂) (lấy từ không khí qua khí khổng).
  • Điều kiện: năng lượng ánh sáng (ánh sáng Mặt Trời hoặc ánh sáng nhân tạo) và diệp lục trong lục lạp.
  • Sản phẩm: chất hữu cơ, chủ yếu là glucose (một loại đường), và khí oxygen (O₂). Glucose có thể được chuyển thành tinh bột tích luỹ trong lá, hoặc theo mạch dẫn đến các bộ phận khác của cây.

Ghi chú · Quan hệ giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng trong quang hợp

Trong quang hợp, hai quá trình diễn ra đồng thời và gắn liền với nhau. Trao đổi chất: lá lấy nước, carbon dioxide và tổng hợp thành glucose, thải oxygen. Chuyển hoá năng lượng: quang năng (năng lượng ánh sáng) được chuyển thành hoá năng tích luỹ trong chất hữu cơ.

Ở phần khám phá bên dưới, em hãy tự đưa nguyên liệu và điều kiện vào lá. Mỗi thứ đúng sẽ hiện vào phương trình chữ; khi đủ, bấm "Quang hợp" để xem lá tạo ra sản phẩm gì.

Lá là cơ quan quang hợp

Lá cây có nhiều đặc điểm phù hợp với chức năng quang hợp:

Đặc điểm của lá và vai trò đối với quang hợp
Bộ phận của láĐặc điểmVai trò trong quang hợp
Phiến láDạng bản dẹt, rộngThu nhận được nhiều ánh sáng
Gân láCó mạch dẫn, toả khắp phiến láDẫn nước đến tế bào lá và dẫn chất hữu cơ đi nuôi cây
Lục lạp (trong tế bào thịt lá)Có rất nhiều, chứa diệp lụcHấp thụ năng lượng ánh sáng; là nơi diễn ra quang hợp
Khí khổng (ở lớp biểu bì)Lỗ nhỏ, đóng mở được, thường nhiều ở mặt dưới láCho khí carbon dioxide đi vào, khí oxygen và hơi nước đi ra

Chạm vào các số trên hình để tìm hiểu từng bộ phận, rồi chuyển sang chế độ "Gọi tên" để tự kiểm tra.

Chế độ
123456

Chạm vào một số trên hình hoặc một tên bên dưới để xem tên và chức năng của bộ phận đó.

Ghi chú · Không chỉ lá mới quang hợp

Lá là cơ quan quang hợp chủ yếu. Những bộ phận khác có màu xanh (chứa diệp lục) như thân non, vỏ quả xanh cũng quang hợp được, nhưng ít hơn lá nhiều.

Vai trò của quang hợp

  • Tạo ra chất hữu cơ: nguồn thức ăn cho chính cây và cho con người, động vật; nguyên liệu cho nhiều ngành sản xuất (gỗ, giấy, vải sợi, thuốc).
  • Chuyển quang năng thành hoá năng: cung cấp năng lượng cho hầu hết sinh vật trên Trái Đất (qua chuỗi thức ăn) và tạo nên than đá, dầu mỏ từ xác sinh vật cổ.
  • Thải khí oxygen cho sinh vật hô hấp và lấy đi khí carbon dioxide, giúp giữ cân bằng lượng khí oxygen và carbon dioxide trong không khí.

Lưu ý · Bảo vệ cây xanh

Chặt phá rừng làm giảm quang hợp trên Trái Đất: lượng carbon dioxide trong không khí tăng, lượng oxygen giảm, góp phần gây ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu. Vì vậy cần trồng và bảo vệ cây xanh.

Khám phá

Lá cây quang hợp

Bấm hoặc kéo từng thứ vào lá. Nước, carbon dioxide và ánh sáng sẽ hiện dần trong phương trình chữ; các thứ khác bị từ chối kèm lí do. Đủ ba thứ, bấm "Quang hợp" để thấy glucose được tạo ra và oxygen thoát ra qua khí khổng.

Bấm (hoặc kéo) từng thứ vào lá. Chỉ những gì quang hợp cần mới được nhận.

lục lạpkhí khổngcuống lá

? + ? ? Diệp lục ?+?

Lá đang chờ nguyên liệu và điều kiện để quang hợp.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Vẽ sơ đồ (bằng lời) diễn tả quá trình quang hợp ở lá cây, chỉ rõ đường đi của các chất vào và ra khỏi lá.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Vì sao lá của hầu hết các loài cây có dạng bản dẹt, mỏng và thường xếp so le nhau trên cành?
Đã hiện 0/4 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Chọn tất cả các nguyên liệu của quá trình quang hợp.

Bài 2

Phương trình chữ nào viết đúng quá trình quang hợp?

Bài 3

Nối mỗi bộ phận của lá với vai trò của nó trong quang hợp.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 4

Trong quang hợp, năng lượng được chuyển hoá như thế nào?

Bài 5

Chất màu xanh trong lục lạp có khả năng hấp thụ năng lượng ánh sáng gọi là gì?

Bài 6

Khí carbon dioxide đi vào lá qua bộ phận nào?

Bài 7

Chọn tất cả các vai trò của quang hợp.

Bài 8

Một chậu cây được đặt trong phòng kín không có ánh sáng nhiều ngày. Điều gì xảy ra với quang hợp của cây?

Ghi nhớ

  • Quang hợp là quá trình lá cây sử dụng nước và khí carbon dioxide nhờ năng lượng ánh sáng đã được diệp lục hấp thụ để tổng hợp chất hữu cơ và giải phóng khí oxygen.
  • Nước + Carbon dioxide ⟶ (Ánh sáng, Diệp lục) ⟶ Glucose + Oxygen.
  • Lá là cơ quan quang hợp: phiến lá rộng nhận nhiều ánh sáng, gân lá dẫn nước và chất hữu cơ, lục lạp chứa diệp lục, khí khổng trao đổi khí.
  • Trong quang hợp, trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng diễn ra đồng thời: quang năng được chuyển thành hoá năng tích luỹ trong chất hữu cơ.
  • Quang hợp cung cấp chất hữu cơ, năng lượng và oxygen cho sinh vật, đồng thời giữ cân bằng khí trong không khí.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ