Chương VII · Lý thuyết
Bài 23. Một số yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp
Cùng một giống lúa, ruộng được chăm sóc đúng thời vụ, đủ nước, đủ nắng cho bông nặng hạt; ruộng gặp hạn hay rét đậm thì lúa còi cọc. Vì sao lại như vậy? Quang hợp không phải lúc nào cũng diễn ra như nhau: nó phụ thuộc vào những điều kiện bên ngoài như ánh sáng, nước, khí carbon dioxide và nhiệt độ. Hiểu được các yếu tố này, người nông dân có thể giúp cây quang hợp tốt hơn và cho năng suất cao hơn.
Em sẽ học được
- Nêu được một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến quang hợp: ánh sáng, nước, khí carbon dioxide, nhiệt độ.
- Phân biệt được cây ưa sáng và cây ưa bóng, lấy được ví dụ.
- Vận dụng hiểu biết về quang hợp để giải thích ý nghĩa của việc trồng và bảo vệ cây xanh, và một số biện pháp kĩ thuật trong trồng trọt.
Các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp
Quang hợp cần nước và khí carbon dioxide làm nguyên liệu, cần năng lượng ánh sáng, và diễn ra nhờ hoạt động của tế bào lá. Vì vậy, những yếu tố bên ngoài như ánh sáng, nước, nồng độ khí carbon dioxide và nhiệt độ đều ảnh hưởng đến quang hợp.
Định lí · Ánh sáng
| Đặc điểm | Cây ưa sáng | Cây ưa bóng |
|---|---|---|
| Nhu cầu ánh sáng | Cần nhiều ánh sáng, sống nơi quang đãng | Cần ít ánh sáng, sống dưới tán cây khác hoặc nơi râm mát |
| Ví dụ | Lúa, ngô, mía, bàng, phượng, xoài, hoa hướng dương | Lá lốt, trầu không, vạn niên thanh, dương xỉ, lá dong, lan ý |
Định lí · Nước
Định lí · Khí carbon dioxide
Định lí · Nhiệt độ
Các yếu tố tác động cùng lúc: dù ánh sáng rất mạnh, nếu thiếu nước hay trời quá rét thì cây vẫn quang hợp kém. Ở phần khám phá bên dưới, em hãy thay đổi từng yếu tố và quan sát tốc độ quang hợp cùng đồ thị thay đổi theo.
Ứng dụng trong trồng trọt và ý nghĩa của cây xanh
| Yếu tố | Biện pháp | Tác dụng |
|---|---|---|
| Ánh sáng | Trồng cây với mật độ hợp lí; trồng xen cây ưa bóng dưới tán cây ưa sáng; chiếu sáng bằng đèn trong nhà kính | Các cây không che khuất nhau, tận dụng được ánh sáng |
| Nước | Tưới tiêu hợp lí, đúng lúc, đủ lượng theo nhu cầu từng loại cây | Cây đủ nước, khí khổng mở, quang hợp tốt |
| Khí carbon dioxide | Làm thoáng đất, xới đất, bón phân hữu cơ (khi phân giải thải carbon dioxide); bổ sung carbon dioxide trong nhà kính | Tăng lượng carbon dioxide cung cấp cho lá |
| Nhiệt độ | Trồng cây đúng thời vụ; che nắng cho cây con vào mùa hè, ủ ấm gốc cây vào mùa đông | Cây quang hợp ở nhiệt độ thuận lợi, tránh nắng nóng, giá rét |
Ghi chú · Vì sao cần trồng và bảo vệ cây xanh?
Khám phá
Điều khiển quang hợp
Chọn loại cây và lượng nước, kéo các thanh trượt ánh sáng, nồng độ CO₂ và nhiệt độ. Thanh màu xanh cho biết tốc độ quang hợp so với mức tối đa; đồ thị cho thấy tốc độ thay đổi theo yếu tố em chọn, các yếu tố khác giữ nguyên. Dòng nhận xét cho biết yếu tố nào đang kìm hãm quang hợp nhiều nhất.
Thiếu carbon dioxide, nguyên liệu của quang hợp. Tăng nồng độ carbon dioxide thì quang hợp tăng (đến một giới hạn).
Mô hình đơn giản để học tập; không khí bình thường chỉ chứa khoảng 0,04% CO₂.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Chọn tất cả các yếu tố bên ngoài chủ yếu ảnh hưởng đến quang hợp.
Bài 2
Chọn tất cả các cây ưa bóng.
Bài 3
Theo sách, hầu hết các loài cây quang hợp thuận lợi nhất ở khoảng 25 °C đến 35 °C. Trên khoảng bao nhiêu độ C thì quang hợp giảm mạnh hoặc ngừng hẳn?
Bài 4
Khi cây bị thiếu nước, vì sao quang hợp giảm?
Bài 5
Phát biểu nào đúng về ảnh hưởng của khí carbon dioxide đến quang hợp?
Bài 6
Nối mỗi biện pháp trồng trọt với yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp mà nó điều chỉnh.
Bài 7
Vì sao người ta có thể trồng xen cây lá lốt dưới tán các cây ăn quả trong vườn?
Bài 8
Vì sao cần trồng nhiều cây xanh ở thành phố và khu công nghiệp?
Ghi nhớ
- Ánh sáng, nước, khí carbon dioxide và nhiệt độ là các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến quang hợp; mỗi yếu tố chỉ có lợi trong một giới hạn.
- Trong giới hạn, ánh sáng mạnh hơn thì quang hợp tăng; cây ưa sáng cần nhiều ánh sáng, cây ưa bóng cần ít ánh sáng.
- Thiếu nước, khí khổng đóng, quang hợp giảm. Nồng độ carbon dioxide tăng thì quang hợp tăng, nhưng quá cao (khoảng 0,2%) gây ngộ độc.
- Hầu hết cây quang hợp tốt ở 25 °C đến 35 °C; trên 40 °C hoặc dưới 10 °C quang hợp giảm mạnh hoặc ngừng.
- Biện pháp kĩ thuật: trồng đúng mật độ, đúng thời vụ, tưới tiêu hợp lí, bón phân, chiếu sáng nhân tạo. Cần trồng và bảo vệ cây xanh để điều hoà không khí.