Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Luyện tập

Bài 24. Thực hành: Chứng minh quang hợp ở cây xanh

Ở bài trước, em đã biết quang hợp tạo ra chất hữu cơ và khí oxygen. Nhưng làm sao để thấy được điều đó tận mắt? Trong bài thực hành này, em sẽ tự làm hai thí nghiệm: dùng iodine để tìm tinh bột trong lá và dùng que đóm để nhận ra khí oxygen do cây thải ra, qua đó chứng minh quang hợp chỉ diễn ra khi có ánh sáng.

Em sẽ học được

  • Tiến hành được thí nghiệm chứng minh quang hợp ở cây xanh tạo ra tinh bột.
  • Tiến hành được thí nghiệm chứng minh quang hợp ở cây xanh giải phóng khí oxygen.
  • Giải thích được mục đích của từng bước thí nghiệm, vai trò của mẫu đối chứng, và rút ra kết luận từ kết quả.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: đèn cồn, giá đỡ, ống nghiệm, kẹp ống nghiệm, cốc thuỷ tinh 500 mL, đĩa Petri, băng giấy đen, panh, ống hút, hộp diêm, que đóm.
  • Hoá chất: cồn 90°, dung dịch iodine (thuốc thử tinh bột), nước ấm.
  • Mẫu vật: chậu cây xanh (khoai lang, trầu bà, ...), một số cành rong đuôi chó.

Ghi chú · Thuốc thử iodine

Dung dịch iodine có màu vàng nâu. Khi gặp tinh bột, iodine chuyển sang màu xanh tím. Vì vậy, nhỏ iodine lên lá giúp ta biết phần lá nào có tinh bột.

Lưu ý · An toàn

Cồn rất dễ cháy: luôn đun cách thuỷ (đặt ống nghiệm hoặc cốc chứa cồn vào cốc nước nóng), không đun cồn trực tiếp trên lửa và để cồn xa đèn cồn đang cháy. Cẩn thận khi dùng dụng cụ thuỷ tinh và khi châm que đóm. Không nếm, ngửi trực tiếp hoá chất; rửa tay sau thí nghiệm.

Thí nghiệm 1: Chứng minh quang hợp tạo ra tinh bột

  1. Đặt chậu cây (ví dụ cây khoai lang) vào chỗ tối trong 2 ngày.
  2. Dùng băng giấy đen bịt kín một phần lá ở cả hai mặt. Đem chậu cây ra chỗ có nắng (hoặc để dưới ánh sáng bóng điện) từ 4 đến 6 giờ.
  3. Ngắt chiếc lá thí nghiệm, bỏ băng giấy đen.
  4. Cho lá vào cồn 90° và đun cách thuỷ để tẩy hết diệp lục.
  5. Rửa sạch lá trong nước ấm.
  6. Nhúng lá vào đĩa Petri đựng dung dịch iodine loãng, quan sát màu của các phần lá.
Mục đích của các bước chính
BướcMục đích
Để cây trong tối 2 ngàyLá dùng hết tinh bột có sẵn, để tinh bột tìm thấy sau này chắc chắn là mới tạo ra
Bịt một phần lá bằng giấy đenPhần bị bịt không nhận được ánh sáng, không quang hợp; đó là phần đối chứng để so sánh
Đun cách thuỷ trong cồn 90°Tẩy diệp lục (màu xanh) để dễ quan sát màu của iodine
Nhúng lá vào iodineNhận biết tinh bột: có tinh bột thì lá chuyển màu xanh tím
Kết quả thí nghiệm 1
Phần láMàu sau khi nhúng iodineCó tinh bột không?
Bị bịt giấy đen (không được chiếu sáng)Vàng nâu (màu của iodine)Không
Không bị bịt (được chiếu sáng)Xanh tímCó

Định lí · Kết luận

Lá chỉ tạo ra tinh bột ở phần được chiếu sáng. Vậy khi có ánh sáng, lá cây quang hợp tạo ra tinh bột (chất hữu cơ).

Thí nghiệm 2: Chứng minh quang hợp giải phóng khí oxygen

  1. Cho hai cành rong đuôi chó vào hai ống nghiệm, ngọn cành hướng về phía đáy ống.
  2. Đổ đầy nước vào hai ống nghiệm, bịt kín miệng ống bằng ngón tay rồi úp ngược từng ống vào cốc A và cốc B đã đựng nước, sao cho trong ống không có bọt khí.
  3. Để cốc A vào chỗ tối (hoặc bọc giấy đen), để cốc B ra chỗ có nắng.
  4. Sau khoảng 6 giờ, quan sát bọt khí và mực nước trong hai ống. Nhẹ nhàng lấy cành rong ra, bịt miệng ống, lật ngược ống lên và đưa nhanh que đóm còn tàn đỏ vào miệng mỗi ống.
Kết quả thí nghiệm 2
Quan sátCốc A (chỗ tối)Cốc B (chỗ sáng)
Bọt khíKhông có (hoặc rất ít)Nhiều bọt khí nổi lên
Mực nước trong ốngGần như không đổiHạ xuống do khí đẩy nước ra
Que đóm còn tàn đỏTắt dầnBùng cháy trở lại

Định lí · Kết luận

Khí oxygen duy trì sự cháy nên làm que đóm còn tàn đỏ bùng cháy. Cành rong ở chỗ sáng đã thải ra khí oxygen, còn cành rong ở chỗ tối thì không. Vậy khi có ánh sáng, cây quang hợp và giải phóng khí oxygen.

Báo cáo thực hành

  • Ghi lại các bước đã làm và kết quả quan sát của từng thí nghiệm vào bảng.
  • Giải thích mục đích của các bước chính, chỉ ra mẫu đối chứng trong mỗi thí nghiệm.
  • Rút ra kết luận về sản phẩm của quang hợp và điều kiện ánh sáng.

Khám phá

Phòng thí nghiệm ảo

Thí nghiệm 1: chọn có để cây trong tối 2 ngày không, có tẩy diệp lục không, kéo thời gian chiếu sáng rồi bấm "Nhỏ iodine" và so sánh màu hai phần lá. Thử bỏ qua một bước để thấy vì sao không được bỏ. Thí nghiệm 2: đặt hai cốc ở chỗ sáng hoặc tối, chọn thời gian rồi đưa que đóm vào.

Thí nghiệm
Để chậu cây trong tối 2 ngày trước
Đun cách thuỷ lá trong cồn 90°
5 giờ
giấy đen

Bỏ giấy đen, tẩy diệp lục, rửa nước ấm rồi nhỏ iodine.

Chọn cách chuẩn bị, rồi bấm "Nhỏ iodine". Iodine gặp tinh bột chuyển màu xanh tím.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nhóm của An quên không để chậu cây trong tối 2 ngày mà làm ngay các bước còn lại. Khi nhúng vào iodine, cả lá đều có màu xanh tím. Hãy giải thích và cho biết thí nghiệm có chứng minh được quang hợp tạo ra tinh bột không.
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Trong thí nghiệm 2, vì sao phải dùng hai cốc, một cốc để ở chỗ tối? Nếu chỉ làm với cốc để ở chỗ sáng thì có kết luận được không?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/11 bài

Bài 1

Sắp xếp các bước của thí nghiệm chứng minh quang hợp tạo ra tinh bột theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Nhúng lá vào dung dịch iodine
  2. Vị trí 2: Để chậu cây trong tối 2 ngày
  3. Vị trí 3: Đun cách thuỷ lá trong cồn 90°
  4. Vị trí 4: Bịt một phần lá bằng giấy đen, đem ra chỗ nắng 4 đến 6 giờ
  5. Vị trí 5: Rửa lá trong nước ấm
  6. Vị trí 6: Ngắt lá, bỏ băng giấy đen

Bài 2

Mục đích của việc để chậu cây trong tối 2 ngày trước khi thí nghiệm là gì?

Bài 3

Vì sao phải đun cách thuỷ lá trong cồn 90° trước khi nhúng vào iodine?

Bài 4

Nối mỗi phần của chiếc lá thí nghiệm với màu của nó sau khi nhúng iodine.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 5

Trong thí nghiệm 1, phần lá được bịt giấy đen có vai trò gì?

Bài 6

Dung dịch nào được dùng làm thuốc thử để nhận biết tinh bột?

Bài 7

Trong thí nghiệm 2, que đóm còn tàn đỏ bùng cháy trở lại khi đưa vào ống nghiệm của cốc để ở chỗ sáng. Điều đó chứng tỏ khí trong ống là

Bài 8

Trong thí nghiệm 2, vì sao mực nước trong ống nghiệm ở cốc để chỗ sáng hạ xuống?

Bài 9

Vì sao trong thí nghiệm 2 người ta dùng cây rong đuôi chó?

Bài 10

Theo cách làm trong sách, sau khi bịt giấy đen, chậu cây cần được chiếu sáng ít nhất khoảng bao nhiêu giờ?

Đơn vị:giờ

Bài 11

Từ hai thí nghiệm, em rút ra được những kết luận nào?

Ghi nhớ

  • Iodine là thuốc thử tinh bột: gặp tinh bột chuyển màu xanh tím.
  • Thí nghiệm 1: để cây trong tối 2 ngày, bịt một phần lá bằng giấy đen, chiếu sáng 4 đến 6 giờ, tẩy diệp lục bằng cồn 90° đun cách thuỷ, rửa nước ấm, nhúng iodine: chỉ phần lá được chiếu sáng chuyển xanh tím.
  • Thí nghiệm 2: cành rong đuôi chó trong ống nghiệm đầy nước úp ngược; ở chỗ sáng có bọt khí và que đóm còn tàn đỏ bùng cháy, ở chỗ tối thì không.
  • Kết luận: khi có ánh sáng, cây quang hợp tạo ra tinh bột và giải phóng khí oxygen. Mẫu đối chứng (phần lá bị bịt, cốc để chỗ tối) giúp kết luận chặt chẽ.