Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Lý thuyết

Bài 25. Hô hấp tế bào

Cơm em ăn, sữa em uống chứa năng lượng; nhưng cơ bắp không thể dùng trực tiếp năng lượng trong hạt gạo. Năng lượng ấy phải được giải phóng ở bên trong từng tế bào, nhờ một quá trình diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm ở mọi sinh vật: hô hấp tế bào. Bài học này cho em biết tế bào "đốt" chất hữu cơ thế nào, ở đâu, và vì sao nó gắn bó chặt chẽ với quang hợp.

Em sẽ học được

  • Phát biểu được khái niệm hô hấp tế bào; nêu được nơi diễn ra hô hấp tế bào là ti thể.
  • Viết được phương trình hô hấp tế bào dạng chữ; nêu được nguyên liệu, sản phẩm và vai trò của hô hấp tế bào.
  • Nêu được mối quan hệ giữa tổng hợp và phân giải chất hữu cơ ở tế bào; so sánh được quang hợp với hô hấp tế bào.

Khái niệm hô hấp tế bào

Định nghĩa · Hô hấp tế bào

Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) với sự tham gia của khí oxygen, tạo thành khí carbon dioxide và nước, đồng thời giải phóng năng lượng.
Phương trình chữ của hô hấp tế bào
Nguyên liệuChiều phản ứngSản phẩm
Glucose + Oxygen⟶Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt)
  • Nơi diễn ra: ti thể của tế bào. Hô hấp tế bào diễn ra ở mọi tế bào sống, ở cả thực vật và động vật, cả ngày lẫn đêm.
  • Nguyên liệu: glucose (do quang hợp tạo ra ở cây, hay do thức ăn cung cấp ở động vật) và khí oxygen (lấy từ môi trường).
  • Sản phẩm: khí carbon dioxide và nước được thải ra; năng lượng được giải phóng.

Ghi chú · Năng lượng ATP

Một phần năng lượng giải phóng được tích luỹ trong ATP, một dạng năng lượng tế bào dùng được ngay cho các hoạt động sống như co cơ, tổng hợp chất, vận chuyển chất, sinh trưởng. Phần còn lại toả ra dưới dạng nhiệt, giúp giữ ấm cơ thể.

Ở phần khám phá bên dưới, em hãy cho cơ thể nghỉ ngơi, đi bộ hay chạy và xem ti thể dùng bao nhiêu glucose và oxygen, thải ra bao nhiêu carbon dioxide. Thử tắt nguồn oxygen để thấy điều gì xảy ra.

Mối quan hệ giữa tổng hợp và phân giải chất hữu cơ

Trong tế bào luôn diễn ra hai quá trình trái ngược nhau. Tổng hợp chất hữu cơ (như quang hợp) tích luỹ năng lượng; phân giải chất hữu cơ (như hô hấp tế bào) giải phóng năng lượng.

So sánh quang hợp và hô hấp tế bào
Tiêu chíQuang hợpHô hấp tế bào
Nơi diễn raLục lạp (ở tế bào có diệp lục)Ti thể (ở mọi tế bào sống)
Nguyên liệuNước, khí carbon dioxideGlucose, khí oxygen
Sản phẩmGlucose, khí oxygenKhí carbon dioxide, nước, năng lượng
Điều kiệnCần ánh sáng, diệp lụcDiễn ra cả khi sáng và khi tối
Năng lượngTích luỹ (quang năng thành hoá năng)Giải phóng (ATP và nhiệt)
Chất hữu cơĐược tổng hợpBị phân giải

Định lí · Trái ngược nhưng phụ thuộc lẫn nhau

Sản phẩm của quang hợp (glucose, oxygen) là nguyên liệu của hô hấp tế bào; sản phẩm của hô hấp tế bào (carbon dioxide, nước) là nguyên liệu của quang hợp. Quang hợp tạo ra chất hữu cơ để hô hấp phân giải; hô hấp giải phóng năng lượng cho các hoạt động sống của tế bào, trong đó có việc tổng hợp chất. Hai quá trình trái ngược nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau.

Xếp từng thẻ đặc điểm vào quá trình phù hợp để tự kiểm tra:

Thẻ chưa xếp (10)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/10 thẻ

Khám phá

Bên trong ti thể

Chọn hoạt động và có hoặc không có oxygen, rồi bấm "Hoạt động 1 phút". Quan sát glucose và oxygen đi vào ti thể; carbon dioxide, nước, ATP và nhiệt đi ra. Hết glucose thì bấm "Ăn một bữa".

Hoạt động
Oxygen đến tế bào
Tế bào chấtTi thểGlucose còn: 6Oxygen đã dùng: 0Carbon dioxide: 0Nước: 0ATP: 0Nhiệt: 0

Chọn hoạt động, rồi bấm "Hoạt động 1 phút" để xem ti thể phân giải glucose.

Số đếm theo "phần" chỉ để so sánh, không phải số phân tử thật. Năng lượng giải phóng một phần được tích luỹ trong ATP để tế bào sử dụng, phần còn lại toả ra dưới dạng nhiệt.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Vì sao khi chạy, em thở nhanh hơn và thấy nóng hơn khi ngồi nghỉ?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Vì sao nói quang hợp và hô hấp tế bào là hai quá trình trái ngược nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/8 bài

Bài 1

Hô hấp tế bào diễn ra ở bào quan nào?

Bài 2

Phương trình chữ nào viết đúng quá trình hô hấp tế bào?

Bài 3

Chọn tất cả các sản phẩm của hô hấp tế bào.

Bài 4

Phát biểu nào đúng về hô hấp tế bào?

Bài 5

Nối mỗi thành phần với vai trò của nó.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 6

Một phần năng lượng giải phóng trong hô hấp tế bào được tích luỹ trong một chất mà tế bào dùng được ngay. Viết tên viết tắt của chất đó.

Bài 7

Vì sao nói quang hợp và hô hấp tế bào phụ thuộc lẫn nhau?

Bài 8

Một người leo núi cao, nơi không khí loãng, thấy mệt nhanh hơn bình thường. Nguyên nhân chính là

Ghi nhớ

  • Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) với sự tham gia của oxygen, tạo thành carbon dioxide và nước, đồng thời giải phóng năng lượng.
  • Glucose + Oxygen ⟶ Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt).
  • Hô hấp tế bào diễn ra ở ti thể của mọi tế bào sống, cả ngày lẫn đêm; năng lượng giải phóng dùng cho các hoạt động sống và giữ ấm cơ thể.
  • Quang hợp tổng hợp chất hữu cơ, tích luỹ năng lượng; hô hấp tế bào phân giải chất hữu cơ, giải phóng năng lượng. Hai quá trình trái ngược nhưng phụ thuộc lẫn nhau.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ