Chương VII · Lý thuyết
Bài 25. Hô hấp tế bào
Cơm em ăn, sữa em uống chứa năng lượng; nhưng cơ bắp không thể dùng trực tiếp năng lượng trong hạt gạo. Năng lượng ấy phải được giải phóng ở bên trong từng tế bào, nhờ một quá trình diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm ở mọi sinh vật: hô hấp tế bào. Bài học này cho em biết tế bào "đốt" chất hữu cơ thế nào, ở đâu, và vì sao nó gắn bó chặt chẽ với quang hợp.
Em sẽ học được
- Phát biểu được khái niệm hô hấp tế bào; nêu được nơi diễn ra hô hấp tế bào là ti thể.
- Viết được phương trình hô hấp tế bào dạng chữ; nêu được nguyên liệu, sản phẩm và vai trò của hô hấp tế bào.
- Nêu được mối quan hệ giữa tổng hợp và phân giải chất hữu cơ ở tế bào; so sánh được quang hợp với hô hấp tế bào.
Khái niệm hô hấp tế bào
Định nghĩa · Hô hấp tế bào
| Nguyên liệu | Chiều phản ứng | Sản phẩm |
|---|---|---|
| Glucose + Oxygen | ⟶ | Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt) |
- Nơi diễn ra: ti thể của tế bào. Hô hấp tế bào diễn ra ở mọi tế bào sống, ở cả thực vật và động vật, cả ngày lẫn đêm.
- Nguyên liệu: glucose (do quang hợp tạo ra ở cây, hay do thức ăn cung cấp ở động vật) và khí oxygen (lấy từ môi trường).
- Sản phẩm: khí carbon dioxide và nước được thải ra; năng lượng được giải phóng.
Ghi chú · Năng lượng ATP
Ở phần khám phá bên dưới, em hãy cho cơ thể nghỉ ngơi, đi bộ hay chạy và xem ti thể dùng bao nhiêu glucose và oxygen, thải ra bao nhiêu carbon dioxide. Thử tắt nguồn oxygen để thấy điều gì xảy ra.
Mối quan hệ giữa tổng hợp và phân giải chất hữu cơ
Trong tế bào luôn diễn ra hai quá trình trái ngược nhau. Tổng hợp chất hữu cơ (như quang hợp) tích luỹ năng lượng; phân giải chất hữu cơ (như hô hấp tế bào) giải phóng năng lượng.
| Tiêu chí | Quang hợp | Hô hấp tế bào |
|---|---|---|
| Nơi diễn ra | Lục lạp (ở tế bào có diệp lục) | Ti thể (ở mọi tế bào sống) |
| Nguyên liệu | Nước, khí carbon dioxide | Glucose, khí oxygen |
| Sản phẩm | Glucose, khí oxygen | Khí carbon dioxide, nước, năng lượng |
| Điều kiện | Cần ánh sáng, diệp lục | Diễn ra cả khi sáng và khi tối |
| Năng lượng | Tích luỹ (quang năng thành hoá năng) | Giải phóng (ATP và nhiệt) |
| Chất hữu cơ | Được tổng hợp | Bị phân giải |
Định lí · Trái ngược nhưng phụ thuộc lẫn nhau
Xếp từng thẻ đặc điểm vào quá trình phù hợp để tự kiểm tra:
Thẻ chưa xếp (10)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Khám phá
Bên trong ti thể
Chọn hoạt động và có hoặc không có oxygen, rồi bấm "Hoạt động 1 phút". Quan sát glucose và oxygen đi vào ti thể; carbon dioxide, nước, ATP và nhiệt đi ra. Hết glucose thì bấm "Ăn một bữa".
Chọn hoạt động, rồi bấm "Hoạt động 1 phút" để xem ti thể phân giải glucose.
Số đếm theo "phần" chỉ để so sánh, không phải số phân tử thật. Năng lượng giải phóng một phần được tích luỹ trong ATP để tế bào sử dụng, phần còn lại toả ra dưới dạng nhiệt.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/8 bài
Bài 1
Hô hấp tế bào diễn ra ở bào quan nào?
Bài 2
Phương trình chữ nào viết đúng quá trình hô hấp tế bào?
Bài 3
Chọn tất cả các sản phẩm của hô hấp tế bào.
Bài 4
Phát biểu nào đúng về hô hấp tế bào?
Bài 5
Nối mỗi thành phần với vai trò của nó.
Bài 6
Một phần năng lượng giải phóng trong hô hấp tế bào được tích luỹ trong một chất mà tế bào dùng được ngay. Viết tên viết tắt của chất đó.
Bài 7
Vì sao nói quang hợp và hô hấp tế bào phụ thuộc lẫn nhau?
Bài 8
Một người leo núi cao, nơi không khí loãng, thấy mệt nhanh hơn bình thường. Nguyên nhân chính là
Ghi nhớ
- Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) với sự tham gia của oxygen, tạo thành carbon dioxide và nước, đồng thời giải phóng năng lượng.
- Glucose + Oxygen ⟶ Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt).
- Hô hấp tế bào diễn ra ở ti thể của mọi tế bào sống, cả ngày lẫn đêm; năng lượng giải phóng dùng cho các hoạt động sống và giữ ấm cơ thể.
- Quang hợp tổng hợp chất hữu cơ, tích luỹ năng lượng; hô hấp tế bào phân giải chất hữu cơ, giải phóng năng lượng. Hai quá trình trái ngược nhưng phụ thuộc lẫn nhau.