Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Luyện tập

Bài 27. Thực hành: Hô hấp ở thực vật

Ở bài trước, em đã biết mọi tế bào sống đều hô hấp, cả ngày lẫn đêm, và thải ra khí carbon dioxide. Nhưng hạt đậu nằm yên trên đĩa thì làm sao biết được nó đang "thở"? Trong bài thực hành này, em sẽ cho hạt nảy mầm vào chuông thuỷ tinh cùng một cốc nước vôi trong, thứ thuốc thử đơn giản sẽ bị vẩn đục khi gặp khí carbon dioxide, để tận mắt thấy dấu hiệu của hô hấp ở thực vật.

Em sẽ học được

  • Chuẩn bị được hạt nảy mầm và tiến hành được thí nghiệm chứng minh hô hấp ở hạt nảy mầm thải ra khí carbon dioxide.
  • Giải thích được mục đích của các bước làm, vai trò của chuông đối chứng và kết quả quan sát được.
  • Rút ra kết luận và vận dụng giải thích một số hiện tượng thực tế liên quan đến hô hấp ở thực vật.

Chuẩn bị

  • Dụng cụ: tủ ấm (nếu có), đĩa Petri, cốc thuỷ tinh, nhiệt kế, giấy dán nhãn, nước ấm (khoảng 40 °C), bông y tế hoặc giấy thấm, hai chuông thuỷ tinh.
  • Mẫu vật: hạt đỗ xanh, đỗ đỏ, đỗ đen, lạc hoặc vừng (nên chọn hạt có vỏ mềm, dễ nảy mầm).
  • Hoá chất: nước vôi trong.

Ghi chú · Nước vôi trong

Nước vôi trong là dung dịch calcium hydroxide, trong suốt. Khi gặp khí carbon dioxide, nó tạo ra chất kết tủa không tan (calcium carbonate) nên bị vẩn đục và nổi váng trắng trên bề mặt. Vì vậy, nước vôi trong dùng để nhận biết khí carbon dioxide.

Lưu ý · An toàn

Nước vôi trong có tính kiềm: không nếm, tránh để dính vào mắt; nếu bị bắn vào da hay mắt, rửa ngay bằng nhiều nước sạch. Cầm chuông và cốc thuỷ tinh cẩn thận; rửa tay sau thí nghiệm.

Cách tiến hành

  1. Chuẩn bị hạt nảy mầm: chọn các hạt chắc, không bị vỡ, không bị mọt. Ngâm hạt ngập trong cốc nước ấm khoảng 40 °C trong 2 giờ.
  2. Lót bông hoặc giấy thấm đã thấm nước vào đĩa Petri, rải đều hạt lên rồi phủ một lớp bông (giấy thấm) ẩm lên trên. Để ở nhiệt độ phòng hoặc trong tủ ấm khoảng 30 °C đến 35 °C cho đến khi hạt nảy mầm.
  3. Dán nhãn hai chuông thuỷ tinh A, B và hai cốc nước vôi trong A, B. Đặt đĩa hạt đang nảy mầm và cốc nước vôi trong A vào trong chuông A; chỉ đặt cốc nước vôi trong B vào trong chuông B.
  4. Để hai chuông dưới ánh sáng phòng thí nghiệm. Sau khoảng 1 giờ, mở hai chuông, quan sát bề mặt nước vôi trong ở hai cốc và ghi kết quả.
Mục đích của các bước chính
BướcMục đích
Ngâm hạt trong nước ấmCung cấp đủ nước (và nhiệt độ thích hợp) để hạt hô hấp mạnh, có năng lượng và nguyên liệu để nảy mầm
Lót và phủ bông, giấy thấm ẩmCung cấp nước liên tục cho hạt trong quá trình nảy mầm
Để ở nhiệt độ phòng hoặc tủ ấm 30 °C đến 35 °CTạo nhiệt độ thích hợp cho hô hấp, giúp hạt nảy mầm tốt
Chuông B chỉ có cốc nước vôi trongLà chuông đối chứng: cho biết lượng khí carbon dioxide có sẵn trong không khí làm nước vôi trong đục đến mức nào
Đậy kín bằng chuông thuỷ tinhGiữ khí carbon dioxide do hạt thải ra ở trong chuông, để nó tác dụng với nước vôi trong

Kết quả, giải thích và kết luận

Kết quả thí nghiệm sau khoảng 1 giờ
ChuôngHiện tượng ở cốc nước vôi trong
A (có hạt đang nảy mầm)Xuất hiện lớp váng dày và nhiều vẩn đục
B (đối chứng, không có hạt)Hầu như không xuất hiện váng và vẩn đục, hoặc chỉ có một lớp váng rất mỏng
  • Chuông A: hạt đang nảy mầm hô hấp tế bào rất mạnh, tạo ra nhiều khí carbon dioxide. Khí này tác dụng với nước vôi trong tạo thành chất kết tủa, làm nước vôi trong vẩn đục, nổi váng dày.
  • Chuông B: không có hạt nên không có khí carbon dioxide do hô hấp thải ra; chỉ có lượng rất nhỏ khí carbon dioxide sẵn có trong không khí nên nước vôi trong hầu như không đục.

Định lí · Kết luận

Hạt đang nảy mầm hô hấp mạnh và thải ra khí carbon dioxide. Thí nghiệm chứng minh thực vật có hô hấp; hô hấp diễn ra ở mọi cơ quan của cây nhưng mạnh nhất ở các cơ quan đang sinh trưởng, hoạt động mạnh như hạt nảy mầm, hoa đang nở, quả đang lớn.

Ghi chú · Vì sao dùng hạt đang nảy mầm?

Hạt đang nảy mầm hô hấp rất mạnh nên thải nhiều khí carbon dioxide, kết quả dễ quan sát. Hạt khô chứa ít nước nên hô hấp rất yếu; hoa, quả cũng hô hấp nhưng yếu hơn, lại dễ bị hỏng, còn quả xanh có thể quang hợp làm sai kết quả.

Báo cáo thực hành

  • Ghi lại các bước đã làm và mục đích của từng bước chuẩn bị hạt nảy mầm.
  • Ghi kết quả quan sát ở cốc nước vôi trong của chuông A và chuông B vào bảng.
  • Giải thích kết quả, chỉ ra đâu là chuông thí nghiệm, đâu là chuông đối chứng, và rút ra kết luận về sản phẩm khí của hô hấp ở thực vật.

Khám phá

Thí nghiệm ảo: hạt nảy mầm và nước vôi trong

Chọn loại hạt đặt trong chuông A, kéo thời gian để hai chuông (hoặc bấm "Để 1 giờ"), rồi bấm "Mở chuông, quan sát". So sánh độ đục và lớp váng của nước vôi trong ở chuông A với chuông đối chứng B. Thử thay hạt nảy mầm bằng hạt khô hoặc hạt đã luộc chín để thấy vì sao thí nghiệm dùng hạt đang nảy mầm.

Trong chuông A đặt
0 phút
nước vôi tronghạt nảy mầmChuông Anước vôi trongChuông B

Kéo thời gian (sách để khoảng 1 giờ), rồi bấm "Mở chuông, quan sát" để ghi kết quả ở hai chuông.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Nếu chỉ làm chuông A mà không làm chuông B, ta có kết luận chắc chắn được rằng khí làm đục nước vôi trong là do hạt thải ra không? Vì sao?
Đã hiện 0/3 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Lan làm giá đỗ theo các bước: loại bỏ hạt lép, sâu mọt; ngâm hạt trong nước ấm 2 đến 3 giờ; ủ hạt nơi tối, tưới nước 2 lần mỗi ngày. Giải thích cơ sở của bước ngâm hạt và bước tưới nước đều đặn.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/10 bài

Bài 1

Thuốc thử nào được dùng để nhận biết khí carbon dioxide trong bài thực hành?

Bài 2

Sau khoảng 1 giờ, hiện tượng ở cốc nước vôi trong trong chuông A (có hạt đang nảy mầm) là gì?

Bài 3

Trong thí nghiệm, chuông B (chỉ có cốc nước vôi trong) có vai trò gì?

Bài 4

Theo cách làm trong bài, hạt được ngâm trong nước ấm khoảng bao nhiêu độ C trước khi ủ cho nảy mầm?

Đơn vị:°C

Bài 5

Sắp xếp các bước tiến hành thí nghiệm theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Đặt đĩa hạt nảy mầm và cốc nước vôi trong A vào chuông A; cốc nước vôi trong B vào chuông B
  2. Vị trí 2: Ngâm hạt chắc, không mọt trong nước ấm khoảng 40 °C trong 2 giờ
  3. Vị trí 3: Sau khoảng 1 giờ, mở chuông, quan sát bề mặt nước vôi trong và ghi kết quả
  4. Vị trí 4: Rải hạt lên bông ẩm trong đĩa Petri, ủ cho hạt nảy mầm

Bài 6

Vì sao trong thí nghiệm người ta dùng hạt đang nảy mầm mà không dùng hạt khô?

Bài 7

Nếu thay hạt đang nảy mầm ở chuông A bằng hạt đã luộc chín thì sau 1 giờ, nước vôi trong ở chuông A sẽ thế nào?

Bài 8

Chọn tất cả các phát biểu đúng về hô hấp ở thực vật.

Bài 9

Vì sao hạt giống để quá lâu trong kho thường có tỉ lệ nảy mầm thấp?

Bài 10

Khí nào do hạt nảy mầm thải ra đã làm nước vôi trong bị vẩn đục? (Viết tên khí.)

Ghi nhớ

  • Nước vôi trong bị vẩn đục, nổi váng khi gặp khí carbon dioxide nên dùng để nhận biết khí này.
  • Hạt đang nảy mầm hô hấp mạnh, thải ra nhiều khí carbon dioxide: nước vôi trong ở chuông A có váng dày, nhiều vẩn đục.
  • Chuông B (không có hạt) là đối chứng, cho thấy khí carbon dioxide sẵn có trong không khí hầu như không làm đục nước vôi trong.
  • Thực vật hô hấp ở mọi cơ quan, cả ngày lẫn đêm; mạnh nhất ở cơ quan đang sinh trưởng như hạt nảy mầm, hoa đang nở, quả đang lớn.