Bỏ qua đến nội dung

Chương VII · Luyện tập

Bài 32. Thực hành: Chứng minh thân vận chuyển nước và lá thoát hơi nước

Ở bài trước, em đã biết nước được rễ hút vào, đi theo mạch gỗ của thân lên lá rồi phần lớn thoát ra ngoài qua khí khổng. Nhưng nước trong thân không màu, hơi nước thoát ra từ lá lại vô hình: làm sao nhìn thấy được hai quá trình này? Trong bài thực hành, em sẽ "nhuộm" dòng nước bằng mực màu và "bắt" hơi nước bằng túi nylon trong suốt.

Em sẽ học được

  • Tiến hành được thí nghiệm chứng minh thân vận chuyển nước và thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước.
  • Sử dụng đúng dụng cụ của bài thực hành: dao, kính lúp, túi nylon, cốc thuỷ tinh.
  • Ghi kết quả, giải thích kết quả và rút ra kết luận; giải thích được mục đích của từng bước làm.

Thí nghiệm 1: Chứng minh thân vận chuyển nước

  • Dụng cụ: cốc thuỷ tinh, dao (dao mổ), kính lúp.
  • Mẫu vật: cây cần tây (hoặc cành hoa màu trắng như hoa cúc, hoa hồng, hoa huệ).
  • Hoá chất: nước, mực hoặc phẩm màu (xanh, đỏ hay tím).
  1. Cho nước vào cốc thuỷ tinh, nhỏ vài giọt mực (phẩm) màu, khuấy đều.
  2. Cắm cây cần tây (cành hoa trắng) vào cốc nước màu. Đặt cốc ở nơi thoáng, có ánh sáng.
  3. Sau vài giờ (khoảng 5 đến 7 giờ), quan sát màu của lá (cánh hoa).
  4. Dùng dao cắt ngang thân (cuống lá cần tây), soi lát cắt bằng kính lúp, quan sát vị trí bị nhuộm màu.
Kết quả thí nghiệm 1
Bộ phận quan sátHiện tượng
Lá cần tây (cánh hoa)Bị nhuộm màu giống màu nước trong cốc
Lát cắt ngang thânThấy rõ các chấm tròn nhuộm màu đậm (mạch gỗ)

Định lí · Kết luận

Nước màu từ cốc đã đi theo mạch gỗ của thân lên lá (hoa). Thân vận chuyển nước (và chất khoáng hoà tan) nhờ mạch gỗ; nước được kéo lên chủ yếu nhờ lực thoát hơi nước ở lá.

Ghi chú · Vì sao phải dùng nước pha màu?

Nước bình thường không màu nên không nhìn thấy đường nó đi, cũng không phân biệt được nước cây vừa hút lên với nước sẵn có trong cây. Nước pha màu giúp quan sát được rõ con đường vận chuyển nước.

Lưu ý · An toàn

Dao mổ rất sắc: cắt trên thớt, hướng lưỡi dao ra xa tay. Mực, phẩm màu dễ làm bẩn da và quần áo; rửa tay sau thí nghiệm.

Thí nghiệm 2: Chứng minh lá thoát hơi nước

  • Dụng cụ: hai túi nylon trong suốt, dây buộc.
  • Mẫu vật: hai chậu cây cùng loại, kích thước tương đương (cây khoai lang, cần tây...).
  1. Chậu A: ngắt toàn bộ lá của cây. Chậu B: để nguyên lá.
  2. Trùm túi nylon trong suốt kín toàn bộ phần thân, lá của mỗi cây (không trùm chậu đất), buộc chặt miệng túi quanh gốc thân.
  3. Đặt hai chậu ra chỗ có ánh sáng (nắng). Sau một thời gian (khoảng 1 giờ), quan sát thành túi nylon ở hai chậu.
Kết quả thí nghiệm 2
ChậuHiện tượng ở túi nylon
A (đã ngắt hết lá)Hầu như không thay đổi, vẫn trong suốt
B (để nguyên lá)Mờ đục, đọng nhiều hơi nước (giọt nước) ở mặt trong túi

Định lí · Kết luận

Hơi nước đọng trong túi ở chậu B do lá thoát ra. Lá là cơ quan thoát hơi nước chủ yếu của cây; cây không có lá hầu như không thoát hơi nước.
Mục đích của các bước
Bước làmMục đích
Ngắt hết lá ở chậu ATạo chậu đối chứng không có lá, để so sánh và chứng tỏ hơi nước là do lá thoát ra
Dùng túi nylon trong suốtCho ánh sáng đi qua để khí khổng mở, lá thoát hơi nước bình thường; dễ quan sát hơi nước đọng trên thành túi
Trùm kín, buộc chặtGiữ hơi nước trong túi, không cho thất thoát ra ngoài
Không trùm cả chậu đấtĐất ẩm cũng bốc hơi nước; nếu trùm cả chậu thì túi ở chậu A cũng mờ, làm sai kết quả

Báo cáo thực hành

  • Ghi lại các bước đã làm của hai thí nghiệm và mục đích của từng bước.
  • Hoàn thành bảng kết quả: màu của lá (cánh hoa), lát cắt ngang thân ở thí nghiệm 1; hiện tượng ở túi nylon của chậu A và chậu B ở thí nghiệm 2.
  • Giải thích kết quả và rút ra kết luận về vai trò vận chuyển nước của thân và vai trò thoát hơi nước của lá.

Khám phá

Thí nghiệm ảo: nước màu trong thân và túi nylon trùm lá

Thí nghiệm 1: chọn mẫu vật và màu nước, kéo thời gian (hoặc bấm "Để 6 giờ") để xem màu lan lên thân và lá, rồi bấm "Cắt ngang thân, soi kính lúp". Thử nước không pha màu và nơi tối, ẩm để so sánh. Thí nghiệm 2: kéo thời gian và so sánh túi nylon ở chậu A (ngắt hết lá) với chậu B (nguyên lá); thử đặt chỗ râm và thử trùm cả chậu để thấy vì sao cách làm đó sai.

Thí nghiệm
Mẫu vật
Nước trong cốc
Đặt cốc ở
0 giờ
cốc nước

Lá (cánh hoa): chưa đổi màu.

Mới cắm vào cốc, nước màu chưa kịp đi lên. Để cành ở nơi thoáng vài giờ rồi quan sát.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Một nhóm cắm cành hoa cúc trắng vào cốc nước pha mực đỏ. Sau khoảng 6 giờ, mép cánh hoa có màu đỏ. Giải thích hiện tượng và cho biết nếu cắt ngang cuống hoa thì thấy gì.
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Bạn Nam trùm túi nylon kín cả cây lẫn chậu đất ở cả hai chậu A (đã ngắt lá) và B (nguyên lá). Sau 1 giờ, cả hai túi đều mờ hơi nước. Nam kết luận: "Cây không có lá cũng thoát hơi nước mạnh". Kết luận đó có đúng không? Vì sao?
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/12 bài

Bài 1

Trong thí nghiệm chứng minh thân vận chuyển nước, sau vài giờ lá cây cần tây cắm trong cốc nước pha màu có hiện tượng gì?

Bài 2

Khi cắt ngang thân (cuống lá) cần tây và soi bằng kính lúp, các chấm tròn nhuộm màu đậm là bộ phận nào?

Bài 3

Vì sao trong thí nghiệm chứng minh thân vận chuyển nước phải dùng nước pha màu?

Bài 4

Nên chọn hoa màu gì để làm thí nghiệm cắm cành hoa vào nước pha màu?

Bài 5

Trong thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước, sau khoảng 1 giờ, túi nylon trùm cây ở chậu B (để nguyên lá) có hiện tượng gì?

Bài 6

Chậu A (đã ngắt toàn bộ lá) trong thí nghiệm 2 có vai trò gì?

Bài 7

Chọn tất cả lí do phải trùm túi nylon trong suốt kín toàn bộ phần lá cây trong thí nghiệm 2.

Bài 8

Nếu trùm túi nylon kín cả cây và chậu đất thì kết quả thí nghiệm 2 sẽ thế nào?

Bài 9

Sắp xếp các bước của thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước theo đúng thứ tự.

  1. Vị trí 1: Trùm túi nylon trong suốt kín phần thân, lá của mỗi cây, buộc chặt quanh gốc thân
  2. Vị trí 2: Quan sát thành túi nylon ở hai chậu và ghi kết quả
  3. Vị trí 3: Ngắt toàn bộ lá cây ở chậu A, để nguyên lá ở chậu B
  4. Vị trí 4: Đặt hai chậu ra chỗ có ánh sáng khoảng 1 giờ

Bài 10

Cùng làm thí nghiệm 1, cốc đặt ở nơi thoáng, có ánh sáng thì lá nhuộm màu nhanh hơn cốc đặt ở nơi tối, ẩm. Vì sao?

Bài 11

Nối mỗi dụng cụ (vật liệu) với công dụng của nó trong bài thực hành.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 12

Thí nghiệm 1 chứng minh nước được vận chuyển trong thân nhờ loại mạch nào? (Viết tên mạch.)

Ghi nhớ

  • Cắm cây cần tây (hoa trắng) vào nước pha màu: lá (cánh hoa) nhuộm màu, lát cắt ngang thân có các chấm màu đậm là mạch gỗ.
  • Thân vận chuyển nước và chất khoáng nhờ mạch gỗ; nước được kéo lên chủ yếu nhờ lực thoát hơi nước ở lá.
  • Trùm túi nylon trong suốt lên phần thân, lá: túi ở cây có lá mờ hơi nước, túi ở cây đã ngắt lá hầu như không đổi, chứng tỏ lá thoát hơi nước.
  • Chậu ngắt lá là đối chứng; chỉ trùm phần thân, lá, không trùm chậu đất vì đất ẩm cũng bốc hơi nước.