Chương VIII · Lý thuyết
Bài 47. Bảo vệ môi trường
Mỗi ngày một người Việt Nam thải ra khoảng 1 kg rác sinh hoạt. Những túi nilon, chai nhựa ta dùng vài phút có thể tồn tại hàng trăm năm. Mỗi việc nhỏ của em, khi cả lớp, cả trường cùng làm, có thể thay đổi môi trường đến mức nào?
Em sẽ học được
- Nêu được tác động của con người đối với môi trường qua các thời kì phát triển xã hội.
- Nêu được khái niệm ô nhiễm môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm và biện pháp hạn chế.
- Nêu được khái niệm, biểu hiện của biến đổi khí hậu và một số biện pháp thích ứng.
- Giải thích được vì sao cần bảo vệ động vật hoang dã và nêu được các biện pháp bảo vệ.
Tác động của con người đối với môi trường
| Thời kì | Hoạt động chính | Tác động đến môi trường |
|---|---|---|
| Nguyên thuỷ | Săn bắt, hái lượm; biết dùng lửa | Đốt rừng để săn bắt, sưởi ấm làm giảm diện tích rừng |
| Xã hội nông nghiệp | Trồng trọt, chăn nuôi; định cư | Chặt phá, đốt rừng lấy đất canh tác, chăn thả gia súc; đất bị xói mòn. Mặt tích cực: tạo ra nhiều giống cây trồng, vật nuôi |
| Xã hội công nghiệp | Khai thác tài nguyên, xây dựng nhà máy, đô thị hoá | Thu hẹp rừng, cạn kiệt tài nguyên, thải nhiều chất thải gây ô nhiễm. Mặt tích cực: tạo nhiều giống mới, trồng rừng, cải tạo môi trường |
Hoạt động của con người đã làm suy thoái nhiều hệ sinh thái tự nhiên, nhưng con người cũng có khả năng bảo vệ và cải tạo môi trường: trồng rừng, xây dựng khu bảo tồn, xử lí chất thải.
Ô nhiễm môi trường
Định nghĩa · Ô nhiễm môi trường
| Nguyên nhân | Ví dụ |
|---|---|
| Chất thải từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt | Khói bụi nhà máy, khí thải xe cộ, nước thải, rác thải sinh hoạt, túi nilon, chai nhựa |
| Hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá học | Thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ dư thừa ngấm vào đất, nước, tích luỹ trong sinh vật |
| Chất phóng xạ | Chất thải của nhà máy điện nguyên tử, thử vũ khí hạt nhân, sự cố rò rỉ phóng xạ |
| Sinh vật gây bệnh | Phân, rác, xác động vật không được xử lí làm mầm bệnh lan vào nước, không khí |
- Xử lí chất thải công nghiệp và sinh hoạt trước khi thải ra môi trường; phân loại, tái chế rác.
- Sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo (gió, mặt trời); hạn chế khí thải xe cộ.
- Trồng nhiều cây xanh; giảm dùng túi nilon, đồ nhựa dùng một lần.
- Hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hoá học, ưu tiên biện pháp sinh học.
- Xây dựng nhà máy xa khu dân cư; tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường.
Biến đổi khí hậu
Định nghĩa · Biến đổi khí hậu
- Biểu hiện: nhiệt độ trung bình của Trái Đất tăng; băng ở hai cực và trên núi cao tan; mực nước biển dâng.
- Thời tiết cực đoan tăng: bão mạnh, lũ lụt, hạn hán, nắng nóng kéo dài; ở đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn ngày càng sâu.
| Lĩnh vực | Biện pháp |
|---|---|
| Nông nghiệp | Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; dùng giống chịu hạn, chịu mặn; thay đổi thời vụ |
| Ven biển | Trồng và bảo vệ rừng ngập mặn; xây dựng, nâng cấp đê biển |
| Đời sống | Xây nhà chống chịu bão lũ; theo dõi dự báo thời tiết; trữ nước ngọt, tiết kiệm nước |
Song song với thích ứng, cần giảm nhẹ biến đổi khí hậu bằng cách giảm phát thải khí nhà kính: tiết kiệm điện, đi bộ, đi xe đạp, dùng phương tiện công cộng, trồng cây xanh.
Thẻ chưa xếp (7)
Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.
Bảo vệ động vật hoang dã
Động vật hoang dã là mắt xích trong chuỗi, lưới thức ăn nên góp phần giữ cân bằng tự nhiên; chúng là nguồn gen quý, có giá trị khoa học, kinh tế, du lịch. Nhiều loài ở Việt Nam đang bị đe doạ như sao la, voọc Cát Bà, tê tê, gấu ngựa, hổ.
Lưu ý · Nguyên nhân suy giảm
- Không săn bắt, buôn bán, sử dụng động vật hoang dã và sản phẩm từ chúng.
- Bảo vệ môi trường sống: bảo vệ rừng, xây dựng khu bảo tồn, vườn quốc gia.
- Cứu hộ, nhân nuôi các loài quý hiếm rồi thả về tự nhiên (Trung tâm cứu hộ linh trưởng nguy cấp ở Cúc Phương, Trung tâm cứu hộ gấu Việt Nam ở Tam Đảo).
- Thực thi nghiêm pháp luật; tuyên truyền để mọi người cùng bảo vệ.
Khám phá
Việc nhỏ, tác động lớn
Chọn những việc em có thể làm, rồi tăng số bạn cùng làm và kéo dài thời gian. Quan sát lượng rác và khí CO₂ ước tính bớt được, và so sánh với số cây xanh cần trồng để hấp thụ lượng CO₂ ấy.
Thanh đầy khi cả 1 bạn làm đủ cả sáu việc. Các con số chỉ là ước tính gần đúng.
Một bạn làm trong 1 tuần bớt được khoảng 0,07 kg rác và 0 kg CO₂. Thử tăng số bạn cùng làm để thấy việc nhỏ nhân lên thế nào.
Ví dụ
Ví dụ 1
Ví dụ 2
Luyện tập
Đã làm 0/9 bài
Bài 1
Ô nhiễm môi trường là
Bài 2
Nối mỗi ví dụ với nguyên nhân gây ô nhiễm tương ứng.
Bài 3
Chọn tất cả các biểu hiện của biến đổi khí hậu.
Bài 4
Biện pháp nào sau đây là biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu ở vùng ven biển?
Bài 5
Một bạn mang bình nước cá nhân, mỗi tuần không mua 5 chai nước nhựa. Trong 1 năm (52 tuần), bạn đó bớt được bao nhiêu chai nhựa?
Bài 6
Một gia đình tắt điện khi không dùng, mỗi tuần tiết kiệm 2 kWh. Mỗi kWh điện ứng với khoảng 0,7 kg CO₂ thải ra. Trong 4 tuần, gia đình bớt thải khoảng bao nhiêu kilôgam CO₂?
Bài 7
Một trường học mỗi năm bớt được 1200 kg CO₂ nhờ tiết kiệm điện. Lượng này bằng lượng mà bao nhiêu cây xanh hấp thụ trong một năm, nếu mỗi cây hấp thụ khoảng 20 kg CO₂ mỗi năm?
Bài 8
Chọn tất cả các việc làm góp phần bảo vệ động vật hoang dã.
Bài 9
Trong xã hội nông nghiệp, hoạt động nào của con người làm suy thoái môi trường nhiều nhất?
Ghi nhớ
- Qua các thời kì, con người ngày càng tác động mạnh tới môi trường: đốt rừng, phá rừng làm nương rẫy, khai thác tài nguyên, thải chất thải; nhưng con người cũng có thể bảo vệ, cải tạo môi trường.
- Ô nhiễm môi trường do chất thải công nghiệp và sinh hoạt, hoá chất bảo vệ thực vật, chất phóng xạ, sinh vật gây bệnh; hạn chế bằng xử lí chất thải, năng lượng sạch, trồng cây xanh, tuyên truyền.
- Biến đổi khí hậu biểu hiện qua nhiệt độ tăng, nước biển dâng, thời tiết cực đoan; cần thích ứng (giống chịu hạn, mặn; rừng ngập mặn; đê biển) và giảm phát thải khí nhà kính.
- Bảo vệ động vật hoang dã: không săn bắt, buôn bán, sử dụng; bảo vệ nơi sống; cứu hộ, nhân nuôi; thực thi pháp luật.