Bỏ qua đến nội dung

Chương VIII · Lý thuyết

Bài 47. Bảo vệ môi trường

Mỗi ngày một người Việt Nam thải ra khoảng 1 kg rác sinh hoạt. Những túi nilon, chai nhựa ta dùng vài phút có thể tồn tại hàng trăm năm. Mỗi việc nhỏ của em, khi cả lớp, cả trường cùng làm, có thể thay đổi môi trường đến mức nào?

Em sẽ học được

  • Nêu được tác động của con người đối với môi trường qua các thời kì phát triển xã hội.
  • Nêu được khái niệm ô nhiễm môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm và biện pháp hạn chế.
  • Nêu được khái niệm, biểu hiện của biến đổi khí hậu và một số biện pháp thích ứng.
  • Giải thích được vì sao cần bảo vệ động vật hoang dã và nêu được các biện pháp bảo vệ.

Tác động của con người đối với môi trường

Tác động của con người qua các thời kì phát triển xã hội
Thời kìHoạt động chínhTác động đến môi trường
Nguyên thuỷSăn bắt, hái lượm; biết dùng lửaĐốt rừng để săn bắt, sưởi ấm làm giảm diện tích rừng
Xã hội nông nghiệpTrồng trọt, chăn nuôi; định cưChặt phá, đốt rừng lấy đất canh tác, chăn thả gia súc; đất bị xói mòn. Mặt tích cực: tạo ra nhiều giống cây trồng, vật nuôi
Xã hội công nghiệpKhai thác tài nguyên, xây dựng nhà máy, đô thị hoáThu hẹp rừng, cạn kiệt tài nguyên, thải nhiều chất thải gây ô nhiễm. Mặt tích cực: tạo nhiều giống mới, trồng rừng, cải tạo môi trường

Hoạt động của con người đã làm suy thoái nhiều hệ sinh thái tự nhiên, nhưng con người cũng có khả năng bảo vệ và cải tạo môi trường: trồng rừng, xây dựng khu bảo tồn, xử lí chất thải.

Ô nhiễm môi trường

Định nghĩa · Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời các tính chất vật lí, hoá học, sinh học của môi trường bị thay đổi, gây tác hại tới đời sống của con người và các sinh vật khác.
Các nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường
Nguyên nhânVí dụ
Chất thải từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạtKhói bụi nhà máy, khí thải xe cộ, nước thải, rác thải sinh hoạt, túi nilon, chai nhựa
Hoá chất bảo vệ thực vật và chất độc hoá họcThuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ dư thừa ngấm vào đất, nước, tích luỹ trong sinh vật
Chất phóng xạChất thải của nhà máy điện nguyên tử, thử vũ khí hạt nhân, sự cố rò rỉ phóng xạ
Sinh vật gây bệnhPhân, rác, xác động vật không được xử lí làm mầm bệnh lan vào nước, không khí
  • Xử lí chất thải công nghiệp và sinh hoạt trước khi thải ra môi trường; phân loại, tái chế rác.
  • Sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo (gió, mặt trời); hạn chế khí thải xe cộ.
  • Trồng nhiều cây xanh; giảm dùng túi nilon, đồ nhựa dùng một lần.
  • Hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hoá học, ưu tiên biện pháp sinh học.
  • Xây dựng nhà máy xa khu dân cư; tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường.

Biến đổi khí hậu

Định nghĩa · Biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, gió…) so với trung bình nhiều năm, kéo dài trong một thời gian dài (thường vài thập kỉ hoặc lâu hơn), do tự nhiên và chủ yếu do hoạt động của con người thải khí nhà kính (như CO₂, CH₄).
  • Biểu hiện: nhiệt độ trung bình của Trái Đất tăng; băng ở hai cực và trên núi cao tan; mực nước biển dâng.
  • Thời tiết cực đoan tăng: bão mạnh, lũ lụt, hạn hán, nắng nóng kéo dài; ở đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn ngày càng sâu.
Một số biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu
Lĩnh vựcBiện pháp
Nông nghiệpChuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; dùng giống chịu hạn, chịu mặn; thay đổi thời vụ
Ven biểnTrồng và bảo vệ rừng ngập mặn; xây dựng, nâng cấp đê biển
Đời sốngXây nhà chống chịu bão lũ; theo dõi dự báo thời tiết; trữ nước ngọt, tiết kiệm nước

Song song với thích ứng, cần giảm nhẹ biến đổi khí hậu bằng cách giảm phát thải khí nhà kính: tiết kiệm điện, đi bộ, đi xe đạp, dùng phương tiện công cộng, trồng cây xanh.

Thẻ chưa xếp (7)

Chọn một thẻ, rồi chọn ô phù hợp để đặt thẻ vào.

Đúng 0/7 thẻ

Bảo vệ động vật hoang dã

Động vật hoang dã là mắt xích trong chuỗi, lưới thức ăn nên góp phần giữ cân bằng tự nhiên; chúng là nguồn gen quý, có giá trị khoa học, kinh tế, du lịch. Nhiều loài ở Việt Nam đang bị đe doạ như sao la, voọc Cát Bà, tê tê, gấu ngựa, hổ.

Lưu ý · Nguyên nhân suy giảm

Săn bắt, buôn bán trái phép (sừng tê giác, ngà voi, vảy tê tê, mật gấu); phá rừng làm mất nơi sống; ô nhiễm môi trường; biến đổi khí hậu.
  • Không săn bắt, buôn bán, sử dụng động vật hoang dã và sản phẩm từ chúng.
  • Bảo vệ môi trường sống: bảo vệ rừng, xây dựng khu bảo tồn, vườn quốc gia.
  • Cứu hộ, nhân nuôi các loài quý hiếm rồi thả về tự nhiên (Trung tâm cứu hộ linh trưởng nguy cấp ở Cúc Phương, Trung tâm cứu hộ gấu Việt Nam ở Tam Đảo).
  • Thực thi nghiêm pháp luật; tuyên truyền để mọi người cùng bảo vệ.

Khám phá

Việc nhỏ, tác động lớn

Chọn những việc em có thể làm, rồi tăng số bạn cùng làm và kéo dài thời gian. Quan sát lượng rác và khí CO₂ ước tính bớt được, và so sánh với số cây xanh cần trồng để hấp thụ lượng CO₂ ấy.

Chọn những việc em và các bạn sẽ làm
1 bạn
Trong thời gian
Rác thải bớt được 0,07 kg
Khí CO₂ bớt thải 0 kg

Thanh đầy khi cả 1 bạn làm đủ cả sáu việc. Các con số chỉ là ước tính gần đúng.

Một bạn làm trong 1 tuần bớt được khoảng 0,07 kg rác và 0 kg CO₂. Thử tăng số bạn cùng làm để thấy việc nhỏ nhân lên thế nào.

Ví dụ

Ví dụ 1

Đề bài: Mỗi bạn đi xe đạp đến trường thay vì đi xe máy thì mỗi tuần bớt được 20 km xe máy; mỗi km xe máy thải khoảng 0,05 kg CO₂. Lớp có 40 bạn cùng làm trong 1 năm (52 tuần) thì bớt được bao nhiêu kilôgam CO₂? Lượng đó bằng lượng mà bao nhiêu cây xanh hấp thụ trong một năm, biết mỗi cây hấp thụ khoảng 20 kg CO₂ mỗi năm?
Đã hiện 0/4 bước

Ví dụ 2

Đề bài: Một nhà máy xả nước thải chưa xử lí ra sông, cá chết hàng loạt, người dân ven sông mắc bệnh ngoài da. Xác định nguyên nhân gây ô nhiễm và đề xuất biện pháp.
Đã hiện 0/3 bước

Luyện tập

Đã làm 0/9 bài

Bài 1

Ô nhiễm môi trường là

Bài 2

Nối mỗi ví dụ với nguyên nhân gây ô nhiễm tương ứng.

Chọn một mục bên trái, rồi chọn mục ghép với nó bên phải.

Bài 3

Chọn tất cả các biểu hiện của biến đổi khí hậu.

Bài 4

Biện pháp nào sau đây là biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu ở vùng ven biển?

Bài 5

Một bạn mang bình nước cá nhân, mỗi tuần không mua 5 chai nước nhựa. Trong 1 năm (52 tuần), bạn đó bớt được bao nhiêu chai nhựa?

Đơn vị:chai

Bài 6

Một gia đình tắt điện khi không dùng, mỗi tuần tiết kiệm 2 kWh. Mỗi kWh điện ứng với khoảng 0,7 kg CO₂ thải ra. Trong 4 tuần, gia đình bớt thải khoảng bao nhiêu kilôgam CO₂?

Đơn vị:kg

Bài 7

Một trường học mỗi năm bớt được 1200 kg CO₂ nhờ tiết kiệm điện. Lượng này bằng lượng mà bao nhiêu cây xanh hấp thụ trong một năm, nếu mỗi cây hấp thụ khoảng 20 kg CO₂ mỗi năm?

Đơn vị:cây

Bài 8

Chọn tất cả các việc làm góp phần bảo vệ động vật hoang dã.

Bài 9

Trong xã hội nông nghiệp, hoạt động nào của con người làm suy thoái môi trường nhiều nhất?

Ghi nhớ

  • Qua các thời kì, con người ngày càng tác động mạnh tới môi trường: đốt rừng, phá rừng làm nương rẫy, khai thác tài nguyên, thải chất thải; nhưng con người cũng có thể bảo vệ, cải tạo môi trường.
  • Ô nhiễm môi trường do chất thải công nghiệp và sinh hoạt, hoá chất bảo vệ thực vật, chất phóng xạ, sinh vật gây bệnh; hạn chế bằng xử lí chất thải, năng lượng sạch, trồng cây xanh, tuyên truyền.
  • Biến đổi khí hậu biểu hiện qua nhiệt độ tăng, nước biển dâng, thời tiết cực đoan; cần thích ứng (giống chịu hạn, mặn; rừng ngập mặn; đê biển) và giảm phát thải khí nhà kính.
  • Bảo vệ động vật hoang dã: không săn bắt, buôn bán, sử dụng; bảo vệ nơi sống; cứu hộ, nhân nuôi; thực thi pháp luật.

Thuật ngữ trong bài

Xem tất cả thuật ngữ